Әлемді өзгерткен қазақстандықтар

Älemdi özgertken qazaqstandıqtar

| Jan 4, 2016

Osı jılı elimizdiñ atın şığarıp qana qoymay, sonımen birge öz eñbekterimen düniejüzilik qauımdastıqqa ülesterin qosıp jatqan asa körnekti qazaqstandıqtar turalı biz köp jazğan edik. Ol professorlar, oquşılar jäne qarapayım adamdar. «Ekspress K» basılımı, qazaqstandıqtarğa qatıstı jıl aşılımdarınıñ üzdik -5 dayındağan edi. Al biz sizderge sol turalı tolıqtay aytıp bermekpiz.

Birinşi orında “Nazarbaev Universitetiniñ” ğalımı Dana Aqılbekova. Bwl qızdıñ eñbegi : qant diabetine şaldıqqan milliondağan adamdarğa kömektese alatın mañızdı aşılım qarsañında twr. Onıñ ädistemesiniñ mäni mınada: qanğa jiberiletin mikrobölşekter insulin gormonın şığaradı. Bwl degenimiz, ädette qant diabetimen auıratı adam künine 5-6 insulin ekpelerin jasauı qajet bolsa, endi bwl aşılımnan keyin ol birneşe jılğa jaraytın bir ğana ekpe jasauı äbden jetkilikti ekendigin bildiredi.

Ekinşi orın eñbegine layıq Dmitriy De-ge beriledi. Öytkeni ol torğay geoglifterin tauıp, olardı zertteytin jobanı bastağan edi. Dmitriydiñ aşılımı tarihi nısandardı zertteytin köptegen düniejüzilik ğılımi wyımdarınıñ nazarın audarttı. Olar Dmitriydiñ jobasına qoldau körsetip jür. Torğay geoglifteri jıl aşılımdarınıñ eñ tañğaldırarlıq arheologiyalıq jañalığı bolıp jariyalandı.

Innodent däri-därmegin dayındap şığarğan astanalıq tis därigerleriniñ tobı üşinşi orınğa ie bolıp twr. Innodent-tiñ arqasında tis şiriginen 15 minutta arıluğa boladı! Endi bwl tehnologiya astanalıq stomatologiyalarda qoldanılıp jür. Jaña emal' bir aydıñ işinde emdeluşiniñ silekeyinde bolatın, fosfor men kal'ciydiñ iondarınan payda boladı.

“Aqtöbe” degen ataumen şaydıñ jaña swrıpın oylap şığarğan äl-Farabi atındağı Qazaq wlttıq universitetiniñ komandası törtinşi orında. Jaña swrıptıñ erekşeligi mınada: şay japırağına quırılğan tarı qosılğan. Sonda, şaydıñ dämi tamaşa tätti boladı.

Besinşi orında almatıdağı «Heyliberi» mektebiniñ oquşısı Artur Twraliev. Ol alaqanğa siyatın, sutekten öndiriletin elektr quatınıñ apparatın oylap taptı. Bar keregi: bos alyuminiy qwtısı, kişkene aşı natr men su ğana. Sodan payda bolğan sutek – sonday kişi kölemdegi arnayı sutek elektr generatorında elektr quatın istep şığaradı.

Qazaq Geografiyalıq Qoğamı

Prezidenttiñ Benilyuks gambiti nemen ayaqtaladı?

kerey.kz

Europa jüreginde aşılğan geştal't. Prezidenttiñ Benilyuks gambiti nemen ayaqtaladı? Elimizde Almatı halqı jaña taksi aşıp, al Şımkent halqı özbek körşisimen birge keşki matçtı tamaşalayın dep otırğanda qazaq ümitin arqalağan Airbus motorın dürildetip, Bryussel'ge wşıp ketken bolatın. Prezident Toqaev geosayasi qaqtığıstar, sauda soğıstarı, sankciyalıq qısım men logistikalıq täuekelder küşeyip jatqan bwl zamanda Qazaqstannıñ investiciya üşin eñ tınış aylaq ekenin tağı bir eske salu üşin bara jatqanı anıq. Tura osı sapar aldında Fitch Qazaqstannıñ VVV reytingin rastap, mıqtı argumentti qaltamızğa salıp jiberdi. Bryussel' Europa kapitalınıñ söresi ekenin bilemiz. Sol sörede jatqan milliard euro investiciyağa biz qol salğanda, bastısı eşkim “täyt” demeui kerek. Sondıqtan Qazaqstan Prezidenti Qasım-Jomart Toqaevtıñ Bel'giya Prem'er-ministri Bart de Vevermen
Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til