СИНГАПУР ЕЛІНІҢ ДАМУЫ
kerey.kz
Сингапур дамысы
Мен бүгін жұмыс бабымен Сингапурге келдім. Осы кішкентай алып елдің дамысы мені қатты қызықтырады, сол туралы ойымды сіздермен бөліскім келді.
Роттердамда МВА да оқып жүргенде “strategic management” деген сабақ кіретін. «Ерасмус университеті» менежмент жағынан Еуропаның алдыңғы он мектептің қатарына кіреді, тіпті кейбірі бұл салада Оксфордтың алдында деп бағалайды.
Бірде бізге Сингапурдың дамыс кілті туралы тура бір ай бойы арнаулы сабақ жүрілді.
1965-інші жылы тәуелсіздік алғанда Сингапур әлемнің ең кедей елі болатын. Ішетін таза су мен құрылысқа керектенетін құмның өзін көрші Малайзиядан алады екен. Қандай бір табиғый байлық жоқ. Жер көлемі 714,3 км.кв,(Монголиядан 2150 есе аз). Малай, Қытай, Индиялықтар болып, тағысын тағы қырық темірдің қылауынан құралған халқының саны үш миллион, адам басына шаққан ЖІӨ-і 500 долларға да жетпейтін еді.
Ал кәзір Әлемнің ең алдыңғы экономикасының бірі, алтын қоры, қаржы қаражат, ақпараттық технология жағынан Еуропаның көптеген дамысты елдерін артқа тастаған, 2014 жылы ЖІӨ-і 300 миллярд, бір адамға шаққандағы ЖІӨ 78 000 долларға жеткен алпауыт елге айналды.
Бұл табысқа қалай жетті дегенді дүниежүзінің қаншама ғалымдары, аналистері зерттеп жазған жүздеген зерттеу мақаланы сіз ғаламтордан таба аласыз. Ал мен өз түсінгенімді жастарға қысқаша ғана қара тілмен әңгімелеп берейін.
Сонымен бір ұрпақтың ғана көз апдында Сингапурдың жеткен дамысының кілті мынада деп түйдім:
1. Сингапур билігі инвестицияны ең әуелі адамына, халқына жасаған. Еңбекқор, тәртіпті, білімді адам тәрбиелеуді Үкіметтің ең алдыңғы мақсаты, міндеті болдырған. Жеке адамның жауапкершілігін арттырған. Халықтың әл ауқатын жақсартып, сапалы өмір сүру мүмкіндігін туғызу үшін алдымен төменгі үш мәселені шешкен.
• Сапалы білім
• Қолжетімді баспана
• Бизнес жасайтын мүмкіндік
2. Билік халықтың алдында барынша таза, адал жұмыстауды мақсат еткен. Барлық қиындық, проблемаларды жасырмай ашық айтып, шешетін жолдарын ақылдасып отырған да, еңбекқорлық, қатаң тәртіпті халқынан талап еткен. Жемқорлықты түбірімен жойған. Заң алдында ешкімге жеңілдік көрсетпеген. Алғашқы ПМ Ли Куан Йү заң бұзған туыстарын да, достарын да аямаған.
3. Билікке, мемлекеттік қызметке, бизнес пен экономиканы басқаруға өте жоғары білімді технократтар, таза адамдарды шақырған. Оларды қолдаған, өсірген. Туыстық, достық қатынасты мемлекет қызметінен, биліктен мүлде аластаған.
4. Шет елден көмек алуды мақсат етпеген, керісінше тура қаражат кіргізуді (FDI), еркін сауда саттық пен озық технология енгізуді қолдаған. Шеттікі дегеннің бәрін қотармаған, ең жақсы, нәтижелі, озық тәжрибені ғана көшіріп пайдаланган.
5. Ұлт аралық қатынасқа ерекше мән берген. Қытай, малай, тамил тілдерінің артта қалған диалектлерінде сөйлейтін, өз ара бірін бірі түсінбейтін, үш бөлек дінге бас ұратын этностардың басын біріктіріп, ағылшын тілін ортақ тіл болдырып, «біз сингапурлықпыз» дегенді мақтанышқа айналдырған.
6. Саяси тұрақтылықты қалыптастырған. Заңды жиі өзгертпеген, ойын ережесін саясатта болсын, бизнес, экономикада болсын түсінікті болдырып, бизнестерді шет елдікі, өзіміздікі деп алалап айырмаған, бәріне бірдей мүмкіндік жасаған.
7. Ағылшын тілін ұлт аралық қатынас тілі ғана емес мемлекеттік әкімшілік және бизнес тіліне айналдырғаны ең маңызды шара болған. Мұнымен қатар бәсекеге қабілетті жастар дайындау, талантты жастарды ғылым, технология, бизнес пен экономиканы басқаруға, ағылшын тілін жеттік меңгеруге баулығаны жеке адамға жасаған ең тиімді инвестиция, дамыстың ең негізгі кілті болған.
8. Прагматизм үкіметтің ең мықты ұстанымы болған. Үлкен жеңістің жолын ашатын кішігірім істерді алдымен қолға алған.(Жижиг чулуугаар том чулуу хөдөлгөх) Даңғаза әрекеттерге бармаған. Мысалы,Үкімет ең алғаш нақтылап қолға алған істің бірі қала тазалау болған екен. Керекті керексіз халықаралык жиын өткізгенше бір ауылға ауыз су құбырын жеткізген әлдеқайда пайдалы деп есептеген.
9. Барлық көршілермен тату болу саясатын берік ұстаған, ешкіммен кикілжіңге бармаған. Халқының ойын басқаға бөлмей, тек даму, ілгерлеуге құлшынатын толық жағдай жасаған.
Сіз әрине интернет желісінен басқа да көп аргументтер табасыз, бірақ қысқаша тұжырымдасақ Сингапур дамысының негізгі кілті осылар.
Ал енді осы тәжрибені сіз еліміз Монголияның соңғы 25 жылдағы дамысы, бүгінгі жағдайы, және де көрші елдер Қазақстан, Ресей, Орта Азия елдерінің жетістігімен салыстырып көріңіз. Ісіңізге сәттілік!
Құрметпен АЛАУБЕК 12.01.2016
facebook парақшасынан алынды
Пікір қалдыру