SINGAPUR ELİNİÑ DAMUI
kerey.kz
Singapur damısı
Men bügin jwmıs babımen Singapurge keldim. Osı kişkentay alıp eldiñ damısı meni qattı qızıqtıradı, sol turalı oyımdı sizdermen böliskim keldi.
Rotterdamda MVA da oqıp jürgende “strategic management” degen sabaq kiretin. «Erasmus universiteti» menejment jağınan Europanıñ aldıñğı on mekteptiñ qatarına kiredi, tipti keybiri bwl salada Oksfordtıñ aldında dep bağalaydı.
Birde bizge Singapurdıñ damıs kilti turalı tura bir ay boyı arnaulı sabaq jürildi.
1965-inşi jılı täuelsizdik alğanda Singapur älemniñ eñ kedey eli bolatın. İşetin taza su men qwrılısqa kerektenetin qwmnıñ özin körşi Malayziyadan aladı eken. Qanday bir tabiğıy baylıq joq. Jer kölemi 714,3 km.kv,(Mongoliyadan 2150 ese az). Malay, Qıtay, Indiyalıqtar bolıp, tağısın tağı qırıq temirdiñ qılauınan qwralğan halqınıñ sanı üş million, adam basına şaqqan JİÖ-i 500 dollarğa da jetpeytin edi.
Al käzir Älemniñ eñ aldıñğı ekonomikasınıñ biri, altın qorı, qarjı qarajat, aqparattıq tehnologiya jağınan Europanıñ köptegen damıstı elderin artqa tastağan, 2014 jılı JİÖ-i 300 millyard, bir adamğa şaqqandağı JİÖ 78 000 dollarğa jetken alpauıt elge aynaldı.
Bwl tabısqa qalay jetti degendi düniejüziniñ qanşama ğalımdarı, analisteri zerttep jazğan jüzdegen zertteu maqalanı siz ğalamtordan taba alasız. Al men öz tüsingenimdi jastarğa qısqaşa ğana qara tilmen äñgimelep bereyin.
Sonımen bir wrpaqtıñ ğana köz apdında Singapurdıñ jetken damısınıñ kilti mınada dep tüydim:
1. Singapur biligi investiciyanı eñ äueli adamına, halqına jasağan. Eñbekqor, tärtipti, bilimdi adam tärbieleudi Ükimettiñ eñ aldıñğı maqsatı, mindeti boldırğan. Jeke adamnıñ jauapkerşiligin arttırğan. Halıqtıñ äl auqatın jaqsartıp, sapalı ömir süru mümkindigin tuğızu üşin aldımen tömengi üş mäseleni şeşken.
• Sapalı bilim
• Qoljetimdi baspana
• Biznes jasaytın mümkindik
2. Bilik halıqtıñ aldında barınşa taza, adal jwmıstaudı maqsat etken. Barlıq qiındıq, problemalardı jasırmay aşıq aytıp, şeşetin joldarın aqıldasıp otırğan da, eñbekqorlıq, qatañ tärtipti halqınan talap etken. Jemqorlıqtı tübirimen joyğan. Zañ aldında eşkimge jeñildik körsetpegen. Alğaşqı PM Li Kuan Yü zañ bwzğan tuıstarın da, dostarın da ayamağan.
3. Bilikke, memlekettik qızmetke, biznes pen ekonomikanı basqaruğa öte joğarı bilimdi tehnokrattar, taza adamdardı şaqırğan. Olardı qoldağan, ösirgen. Tuıstıq, dostıq qatınastı memleket qızmetinen, bilikten mülde alastağan.
4. Şet elden kömek aludı maqsat etpegen, kerisinşe tura qarajat kirgizudi (FDI), erkin sauda sattıq pen ozıq tehnologiya engizudi qoldağan. Şettiki degenniñ bärin qotarmağan, eñ jaqsı, nätijeli, ozıq täjribeni ğana köşirip paydalangan.
5. Wlt aralıq qatınasqa erekşe män bergen. Qıtay, malay, tamil tilderiniñ artta qalğan dialektlerinde söyleytin, öz ara birin biri tüsinbeytin, üş bölek dinge bas wratın etnostardıñ basın biriktirip, ağılşın tilin ortaq til boldırıp, «biz singapurlıqpız» degendi maqtanışqa aynaldırğan.
6. Sayasi twraqtılıqtı qalıptastırğan. Zañdı jii özgertpegen, oyın erejesin sayasatta bolsın, biznes, ekonomikada bolsın tüsinikti boldırıp, biznesterdi şet eldiki, özimizdiki dep alalap ayırmağan, bärine birdey mümkindik jasağan.
7. Ağılşın tilin wlt aralıq qatınas tili ğana emes memlekettik äkimşilik jäne biznes tiline aynaldırğanı eñ mañızdı şara bolğan. Mwnımen qatar bäsekege qabiletti jastar dayındau, talanttı jastardı ğılım, tehnologiya, biznes pen ekonomikanı basqaruğa, ağılşın tilin jettik meñgeruge baulığanı jeke adamğa jasağan eñ tiimdi investiciya, damıstıñ eñ negizgi kilti bolğan.
8. Pragmatizm ükimettiñ eñ mıqtı wstanımı bolğan. Ülken jeñistiñ jolın aşatın kişigirim isterdi aldımen qolğa alğan.(Jijig çuluugaar tom çuluu hödölgöh) Dañğaza äreketterge barmağan. Mısalı,Ükimet eñ alğaş naqtılap qolğa alğan istiñ biri qala tazalau bolğan eken. Kerekti kereksiz halıqaralık jiın ötkizgenşe bir auılğa auız su qwbırın jetkizgen äldeqayda paydalı dep eseptegen.
9. Barlıq körşilermen tatu bolu sayasatın berik wstağan, eşkimmen kikiljiñge barmağan. Halqınıñ oyın basqağa bölmey, tek damu, ilgerleuge qwlşınatın tolıq jağday jasağan.
Siz ärine internet jelisinen basqa da köp argumentter tabasız, biraq qısqaşa twjırımdasaq Singapur damısınıñ negizgi kilti osılar.
Al endi osı täjribeni siz elimiz Mongoliyanıñ soñğı 25 jıldağı damısı, bügingi jağdayı, jäne de körşi elder Qazaqstan, Resey, Orta Aziya elderiniñ jetistigimen salıstırıp köriñiz. İsiñizge sättilik!
Qwrmetpen ALAUBEK 12.01.2016
facebook paraqşasınan alındı
Pikir qaldıru