KELESİ PARLAMENTTE OTANĞA ORALĞAN QANDASTARDIÑ ÖKİLDERİ BOLUI KEREK
kerey.kz
Büginde öz tarihi Otanına türli joldarmen 1 mllionğa jaqın qazaq qandastarımız qaytıp oraldı. Bwl jerde «qandastar» degen sözdi beker qoldanıp otırğan joqpız. Öytkeni olar keşegi bir swrqıltay zamandarda amalsızdan üyirinen bölingen öz bauırlarımız. Qazaqta «öziñnen tumay wl bolmas, satıp almay qwl bolmas» degen söz bar. Büginde qazaq üşin «özinen tuğan wl» kim? Ol osı elim dep, jerim dep kelip jatqan ağayın. Qazaqtıñ qara balası. Al, satıp alar «qwl» kim? Ol jan bağısqa kelip jürgen, tili, dili böten jat jwrttıq kelimsekter. Olar tübi el bolmaydı. Al senimen el bolatın, tirligi de, tağdırı da bite qaynasıp, twtasıp ketetin, el basına kün tusa tu tübinde twrısatın sol «öziñnen tuğan wl» bolmaq.
Qazir almağayıp zaman bastaldı. Älemdik iri elder dwniejwzindegi resurstar men ıqpal aymağın qayta böliske saluğa kiristi. Qwndılıqtar özgerdi. Älemde zorlıqtı küşke zorlıqtı küşpen jauap beru ädetke aynaldı. Qwdayğa şükir, Elbasınıñ sındarlı sayasatınıñ arqasında, Qazaqstan beybitşilik aralı ispetti özin özi saqtap twr. Degenmen, qauip-qater joq emes. Endi ğana buını bekip kele jatqan memleketimizdi odan arı nığaytu üşin, iş pen sırttağı qazaqtardıñ bir kisidey birligi, memleketşildigi men ortaq küş-jigeri qajet.
Bügingidey kürdeli kezeñde, Qazaqstanda öziniñ geosayasi müddesi bar kez kelgen el bizdiñ birtwtas wlt retinde ösip-örkendeuimizdi, qazaq halqınıñ sanınıñ ösuin qalamaydı. Olar eldegi til mäselesi men demografiyalıq jağdaydıñ osı beti qaluın qalaydı, t.t.
Osınday jağdayda qazaqqa tek qazaqtıñ balası kömektesui kerek. Qazaqqa tek qazaqtıñ janı aşuı kerek. Sol sebepti, şettegi ağayındı mümkindiginşe elge tartu Qazaq eliniñ strategiyalıq mindetteriniñ biri bolıp qala berui tiis. Bwl rette, Elbası qol qoyğan «Köşi-qon turalı zañ» bwdan aldın bir sät kidirip qalğan köşi-qon üderisine jaña serpin berude. Osı keleli özgerister, biıl ötkeli otırğan Parlament saylauına döp kelip otırğanı da, istiñ äri qaray sätti jüruine ülken ümit wyalatadı.
Bwl orayda, öz basım, kelesi Parlamentte şetten kelgen qandastardıñ ökilderi de boluı kerek dep oylaymın. Ärine, şetten kelgen qandastar Qazaqstan Respublikasınıñ azamattığın alğannan soñ, Qazaqstan azamatı bolıp tabıladı. Al «QR azamattıq turalı Zañı» azamattığı bar kez kelgen azamatqa saylau jäne saylanu qwqın beredi. Deytwrğanmen, qazirgi kezde şetten kelgen ağayındar özderiniñ osı qüqın tolıq iske asıra almay keledi. Onıñ köptegen ob'ektivti jäne sub'ektivti sebepteri bar. Eñ bastısı olardıñ bir jerde şoğırlı qonıstana almauı. Onıñ üstine, tildik-psihologiyalıq jäne keybir migrantofobiyalıq t.b kedergilerge baylanıstı, olar okrugter boyınşa saylauğa tüskende qajetti dauıs jinay almaydı. Nätijesinde, wlt müddesi zardap şegedi. Bwğan deyin, köşi-qon üderisinde keybir qatelikter orın aldı desek, bwl qatelikter däl osı joğarı bilik dälizinde Otanğa oralğan qandastardıñ birdi-ekili ökiliniñ bolmauımen tikeley baylanıstı. Sondıqtan, büginde wzın sanı 1 mllionğa jetip jığılatın Otanğa oralğan qandas bauırlarımızdıñ arasınan kelesi Parlament saylauında, jalpı qoğamnıñ jäne sol ağayındardıñ öz qalauımen bir-eki deputat Mäjiliske nemese Senatqa saylansa nwr üstine nwr bolar edi.
Bwl şındap kelgende, elge oralğan ağayın men memlekettiñ araqatınasın retteude belsendi röl oynaydı. Otanğa oralğan qandas bauırlarımız sonda ğana özderiniñ tolıqqandı qwqın sezinetin boladı. Bwl–bir. Ekinşiden, münday şeşim memleket tarapınan köşi-qon üderisterin jüyeli jolğa qoyuğa, diaspora sayasatın tiimdi türde üylestirip otıruğa kömektesedi. Otanğa oralğan qandastarımen jäne diaspora ökilderimen jwmıs jasau basqa elderdiñ täjiribesinde de jii kezdesedi. Mısalı, Qıtay Halıq Respublikası är kezekti Halıq qwrıltayı saylamında şetelden kelgen qandastarına 35 mandat beredi. Bwğan Gankong, Makao jäne Tayvan'nan saylanğan deputattardı qosqanda jalpı sanı 96 adam. Bwl deputattar eldegi sayasi-ekonomikalıq, mädeni üderisterge atsalısumen birge, «Otanğa oralğan qandastar qauımdastığı» arqılı şeteldegi qıtay diasporasımen jüyeli jwmıs jasaydı.
Biz– az halıqpız. Düniejüzinde 11 millionnan astam qazaq bar dep küpigenimizben, onı töñiregimizdegi qara orman eldermen salıstırıp, Qazaqstannıñ wlan-baytaq jer aumağınna şaqqanda tükke twrmaydı. Bizdiñ jerimiz keñ, halqımız az. Bir ğana ekonomikalıq twrğıdan alıp qarağanda bwl keri proporciya. Tek şeteldik jaldanbalı jwmıs küşine arqa süyeu mäseleni tübegeyli şeşpeytini bılay türsın, onıñ soñı köptegen problemalardı payda qıluı mümkin. Bwl mäseleni tübegeyli şeşudiñ eki jolı bar. Onıñ biri – işki demografiyalıq jağdaydı jaqsartu; ekinşi, sırttağı ağayındardı bar küşpen tartu. Eger bwl isti jaqsı jolğa qoya bilsek, jaqın arada (şamamen 2016-2022 jıldar) tağı da 1 mmillion qandasımız Otan qwşağına oraladı. Bwl el ekonomikasın damıtu, qazaq tiliniñ äleuetin arttıru, eldegi demografiyalıq tepe-teñdikti qalıpqa keltiru üşin ülken septigin tigizedi. Bwl üşin, ükimet pen Otanğa oralğan jäne kelem deuşi ağayın arasında köpir qızmetin atqaratın, qolınan is keletin bilikti azamattardı Parlament pen atqaruşı bilik salalarına tartu auaday qajet.
Meniñ bir tüsinbeytin mäselem bar: Ol bolsa QR azamattıq jäne saylau turalı zañdarına säykes, elimizde ömir süretin barlıq wlttıñ ökilderine teñ qwqıq berilgen. Olar okrukter boyınşa saylau arqılı Parlamentke keledi. Biraq, artınan olardıñ ökilderi Qazaqstan halıqtar Assambleyası arqılı Parlamentke tağı da kelip jayğasıp jatadı. Söytip, elimizde twratın özge wlt ökilderine Parlamentten orın aluğa qosarlanğan qwqıq berilgen. Al, şetelden oralğan qandas bauırlarımız, özderiniñ qoğamdı wyıstıruşı belsendi faktordıñ biri ekenine qaramastan, Parlamentte birli-jarım mandatqa da qolı jetpey keledi.
Qazir şetelden kelgen qandastardıñ problemasın olardıñ öz probleması dep qaraytın qate tüsinik qalıptasqan. Bile bilsek, ol tek oralmandardıñ ğana probleması emes, jalpı Qazaqstandıq qoğamnıñ, qazaqtıñ probleması. Sol sebepten, BAQ qwraldarı şetelden kelgen ağayındardı köbinşe jaqsı jağınan körsetip, olardıñ arasındağı şama-şarqınşa elge öz ülesin qosıp jatqan azamattardı, darındı jastardı, köp balalı otbasıların köbirek näsihattasa dep oylaymın. Sol arqılı qoğam olardı masıl sanaytın tüsinikten arılar edi.
Şetelden kelgen qandastarımız bwğan deyin respublikalıq deñgeydegi ülken qoğamdıq wyıımdarğa birikken emes. Köbi sayasi partiyalarda da joq. Olardıñ birden-bir senetini Elbası men «Nwr-Otan» partiyası jäne QR Parlamenti. Bwl basqa partiyalardı jamandağanım emes, aytpağım, Otanğa oralğan qandastardıñ eñ äueli Elbası men bilik partiyasınan, elimizdiñ zañ şığaruşı organı Parlamentten köp ümit kütetindigi. Sol sebepti, QR qarapayım azamatı retinde, ülken sayasi nauqan aldında öz oylarım men wsınıstarımdı ortağa saldım.
Tarih ğılımdarınıñ doktorı
Qazaqstan jazuşılar odağınıñ müşesi Twrsınhan Zäken
Pikir qaldıru