كوز قاراس سۋرەتتەر سويلەيدى

سينگاپۋر ەلىنىڭ دامۋى

kerey.kz

 |  Jan 18, 2016

سينگاپۋر دامىسى

مەن بۇگىن جۇمىس بابىمەن سينگاپۋرگە كەلدىم. وسى كىشكەنتاي الىپ ەلدىڭ دامىسى مەنى قاتتى قىزىقتىرادى، سول تۋرالى ويىمدى سىزدەرمەن بولىسكىم كەلدى.

روتتەردامدا مۆا دا وقىپ جۇرگەندە “strategic management” دەگەن ساباق كىرەتىن. «ەراسمۋس ۋنيۆەرسيتەتى» مەنەجمەنت جاعىنان ەۋروپانىڭ الدىڭعى ون مەكتەپتىڭ قاتارىنا كىرەدى، ءتىپتى كەيبىرى بۇل سالادا وكسفوردتىڭ الدىندا دەپ باعالايدى.

بىردە بىزگە سينگاپۋردىڭ دامىس كىلتى تۋرالى تۋرا ءبىر اي بويى ارناۋلى ساباق ءجۇرىلدى.

1965-ءىنشى جىلى تاۋەلسىزدىك العاندا سينگاپۋر الەمنىڭ ەڭ كەدەي ەلى بولاتىن. ىشەتىن تازا سۋ مەن قۇرىلىسقا كەرەكتەنەتىن قۇمنىڭ ءوزىن كورشى مالايزيادان الادى ەكەن. قانداي ءبىر تابيعىي بايلىق جوق. جەر كولەمى 714,3 كم.كۆ،(مونگوليادان 2150 ەسە از). مالاي، قىتاي، ينديالىقتار بولىپ، تاعىسىن تاعى قىرىق تەمىردىڭ قىلاۋىنان قۇرالعان حالقىنىڭ سانى ءۇش ميلليون، ادام باسىنا شاققان ءجىو-ءى 500 دوللارعا دا جەتپەيتىن ەدى.

ال كازىر الەمنىڭ ەڭ الدىڭعى ەكونوميكاسىنىڭ ءبىرى، التىن قورى، قارجى قاراجات، اقپاراتتىق تەحنولوگيا جاعىنان ەۋروپانىڭ كوپتەگەن دامىستى ەلدەرىن ارتقا تاستاعان، 2014 جىلى ءجىو-ءى 300 ميلليارد، ءبىر ادامعا شاققانداعى ءجىو 78 000 دوللارعا جەتكەن الپاۋىت ەلگە اينالدى.

بۇل تابىسقا قالاي جەتتى دەگەندى دۇنيەجۇزىنىڭ قانشاما عالىمدارى، اناليستەرى زەرتتەپ جازعان جۇزدەگەن زەرتتەۋ ماقالانى ءسىز عالامتوردان تابا الاسىز. ال مەن ءوز تۇسىنگەنىمدى جاستارعا قىسقاشا عانا قارا تىلمەن اڭگىمەلەپ بەرەيىن.

سونىمەن ءبىر ۇرپاقتىڭ عانا كوز اپدىندا سينگاپۋردىڭ جەتكەن دامىسىنىڭ كىلتى مىنادا دەپ ءتۇيدىم:
1. سينگاپۋر بيلىگى ينۆەستيتسيانى ەڭ اۋەلى ادامىنا، حالقىنا جاساعان. ەڭبەكقور، ءتارتىپتى، ءبىلىمدى ادام تاربيەلەۋدى ۇكىمەتتىڭ ەڭ الدىڭعى ماقساتى، مىندەتى بولدىرعان. جەكە ادامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرعان. حالىقتىڭ ءال اۋقاتىن جاقسارتىپ، ساپالى ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىندىگىن تۋعىزۋ ءۇشىن الدىمەن تومەنگى ءۇش ماسەلەنى شەشكەن.
• ساپالى ءبىلىم
• قولجەتىمدى باسپانا
• بيزنەس جاسايتىن مۇمكىندىك
2. بيلىك حالىقتىڭ الدىندا بارىنشا تازا، ادال جۇمىستاۋدى ماقسات ەتكەن. بارلىق قيىندىق، پروبلەمالاردى جاسىرماي اشىق ايتىپ، شەشەتىن جولدارىن اقىلداسىپ وتىرعان دا، ەڭبەكقورلىق، قاتاڭ ءتارتىپتى حالقىنان تالاپ ەتكەن. جەمقورلىقتى تۇبىرىمەن جويعان. زاڭ الدىندا ەشكىمگە جەڭىلدىك كورسەتپەگەن. العاشقى پم لي كۋان ءيۇ زاڭ بۇزعان تۋىستارىن دا، دوستارىن دا اياماعان.
3. بيلىككە، مەملەكەتتىك قىزمەتكە، بيزنەس پەن ەكونوميكانى باسقارۋعا وتە جوعارى ءبىلىمدى تەحنوكراتتار، تازا ادامداردى شاقىرعان. ولاردى قولداعان، وسىرگەن. تۋىستىق، دوستىق قاتىناستى مەملەكەت قىزمەتىنەن، بيلىكتەن مۇلدە الاستاعان.
4. شەت ەلدەن كومەك الۋدى ماقسات ەتپەگەن، كەرىسىنشە تۋرا قاراجات كىرگىزۋدى (FDI), ەركىن ساۋدا ساتتىق پەن وزىق تەحنولوگيا ەنگىزۋدى قولداعان. شەتتىكى دەگەننىڭ ءبارىن قوتارماعان، ەڭ جاقسى، ناتيجەلى، وزىق تاجريبەنى عانا كوشىرىپ پايدالانگان.
5. ۇلت ارالىق قاتىناسقا ەرەكشە ءمان بەرگەن. قىتاي، مالاي، تاميل تىلدەرىنىڭ ارتتا قالعان ديالەكتلەرىندە سويلەيتىن، ءوز ارا ءبىرىن ءبىرى تۇسىنبەيتىن، ءۇش بولەك دىنگە باس ۇراتىن ەتنوستاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ، اعىلشىن ءتىلىن ورتاق ءتىل بولدىرىپ، «ءبىز سينگاپۋرلىقپىز» دەگەندى ماقتانىشقا اينالدىرعان.
6. ساياسي تۇراقتىلىقتى قالىپتاستىرعان. زاڭدى ءجيى وزگەرتپەگەن، ويىن ەرەجەسىن ساياساتتا بولسىن، بيزنەس، ەكونوميكادا بولسىن تۇسىنىكتى بولدىرىپ، بيزنەستەردى شەت ەلدىكى، وزىمىزدىكى دەپ الالاپ ايىرماعان، بارىنە بىردەي مۇمكىندىك جاساعان.
7. اعىلشىن ءتىلىن ۇلت ارالىق قاتىناس ءتىلى عانا ەمەس مەملەكەتتىك اكىمشىلىك جانە بيزنەس تىلىنە اينالدىرعانى ەڭ ماڭىزدى شارا بولعان. مۇنىمەن قاتار باسەكەگە قابىلەتتى جاستار دايىنداۋ، تالانتتى جاستاردى عىلىم، تەحنولوگيا، بيزنەس پەن ەكونوميكانى باسقارۋعا، اعىلشىن ءتىلىن جەتتىك مەڭگەرۋگە باۋلىعانى جەكە ادامعا جاساعان ەڭ ءتيىمدى ينۆەستيتسيا، دامىستىڭ ەڭ نەگىزگى كىلتى بولعان.
8. پراگماتيزم ۇكىمەتتىڭ ەڭ مىقتى ۇستانىمى بولعان. ۇلكەن جەڭىستىڭ جولىن اشاتىن كىشىگىرىم ىستەردى الدىمەن قولعا العان.(جيجيگ چۋلۋگاار توم چۋلۋ حودولگوح) داڭعازا ارەكەتتەرگە بارماعان. مىسالى،ۇكىمەت ەڭ العاش ناقتىلاپ قولعا العان ءىستىڭ ءبىرى قالا تازالاۋ بولعان ەكەن. كەرەكتى كەرەكسىز حالىقارالىك جيىن وتكىزگەنشە ءبىر اۋىلعا اۋىز سۋ قۇبىرىن جەتكىزگەن الدەقايدا پايدالى دەپ ەسەپتەگەن.
9. بارلىق كورشىلەرمەن تاتۋ بولۋ ساياساتىن بەرىك ۇستاعان، ەشكىممەن كيكىلجىڭگە بارماعان. حالقىنىڭ ويىن باسقاعا بولمەي، تەك دامۋ، ىلگەرلەۋگە قۇلشىناتىن تولىق جاعداي جاساعان.

ءسىز ارينە ينتەرنەت جەلىسىنەن باسقا دا كوپ ارگۋمەنتتەر تاباسىز، بىراق قىسقاشا تۇجىرىمداساق سينگاپۋر دامىسىنىڭ نەگىزگى كىلتى وسىلار.
ال ەندى وسى تاجريبەنى ءسىز ەلىمىز مونگوليانىڭ سوڭعى 25 جىلداعى دامىسى، بۇگىنگى جاعدايى، جانە دە كورشى ەلدەر قازاقستان، رەسەي، ورتا ازيا ەلدەرىنىڭ جەتىستىگىمەن سالىستىرىپ كورىڭىز. ىسىڭىزگە ساتتىلىك!

قۇرمەتپەن الاۋبەك 12.01.2016

facebook پاراقشاسىنان الىندى