Көз қарас

Халықаралық солақайлар күні хақында сөз

kerey.kz

 |  Aug 14, 2016

             Бір нәрсені өз биігінде бағалап, сол оң көрген  әлемінде басқаша сезініп талықпай ізденген жанның табар ләззаті алар жан рахаты бар.  Дейтұрғанмен әр дүние сол қалпында бір ізді бола қалмасы анық. Оң бағыттың сол бағыты да бар секілді, Саясаттың яки адам баласының оң солы да басқаша болмақ. Бүгін назарларыңызға ұсынып отырған шығармада сондай бір жалынды жастың қаламы мен ой толғамынан туындаған дүние. Сіздердің көңіл таразыларыңызға толар деген ойдамыз.

                              Халықаралық  солақайлар күні хақында сөз

«Ебедейсіз, икемсіз, сенімсіз, ашушаң, әділетсіз, өтірікші, нашар адам,  жынменен сыбайлас…» тағысын тағы көптеген жағымсыз көзқарастар. Иә, бұның бәрі ежелгі дәуір адамдарының солақайлар туралы айтатын солақай пікірлері. Жалпы бұл солақайлар кімдер? Олар адамзат баласының пайда болуынан бастап бізбенен қатар өмір сүріп келе жатса да неге әлі күнге дейін оларға үйренісе алмай, солақай жан көрсек таңырқай қараймыз? Расымен қызық. Ежелгі жапон жігіттері солақай ұрпақтың өмірге келуінен қауіптенгендіктен солақай қыздардан барынша бойын аулақ салуға тырысқан екен. Қытайда солақайларды нашар адам деп санап оларды түсінде көрсе де жамандыққа жорыған.

Мұсылмандарда сол қол таза деп саналмаған. Сол қолмен тамақ ішпеген, сол қолмен ас ұсынса немесе сыйлық берсе сыйламағандық деп есептеледі.Ал Марокколықтар оларды жынменен астыртын байланысы бар деп санап, туыла сала қарғалғандар деп атапты. Бұның бәрі адамның екі иығында екі: оң жақта жақсылық, сол жақта жамандықтың жебеушісі отыратыны, солақай жандардың сол жағындағы жамандыққа қарай бейім болатындығы туралы аңыздан шыққан. Әрі көне батыс елдеріндегі аңыз бойынша мыстандар мен сиқыршылардың бәрі таяқшаларын сол қолымен ұстап сиқырлайтын көрінеді.

Ал біздің елде солақайларға көп қарсылық бола қоймағанымен елдің оларға деген жағымсыз пікірін жалғыз сөз тудырғаны анық. Ол  – солақай саясат. Өйткені, сол солақай саясат қаншама алаш арыстарын қудалады. Дарға асты, атты-шапты. Тіпті кеңес өкіметі кезінде солақайларды оңқайландыруға тырысып, олармен жасырын түрде күрес жүргізілгендігін де екінің бірі білген жоқ. Осының салдарынан көптеген бала оқуынан шығып қалғаны да беймәлім күйде қала берді. Жалпы алғанда көптеген тілдерде  солақай сөзі «қисыққолды, қисықбағыттыы, бұрыс жолды, жағымсыз» деген мағынаны береді. Әлгі «Солақай саясат» деген сөз де сондықтан айтылса керек. Ал өз халқымыздың байырғы түсінігіне бойласаңыз жағымсыз көп ештеңе жоқ екенін байқайсыз. Оңқай болса оңқай, солақай болса солақай. Тіпті солақай өнерпаздарды елден ерекше деп санап, төріне шығарған. Бұл, асылы, дұрыс көзқарас.

Адамдардың басым көпшілігінде миының сол жақ жарты бөлігі басымдау, икемділеу билесе, бірсыпыра адамдардың оң жақ бөлігіндегі миы жетекшілік тізгінін алып кетеді. Демек, солақай жандардың сол жақ ми бөлігі жетекші. Ал кішкентай баланың солақай екенін анықтау үшін көзін байлап алға жүргізу керек. Егер бала оңға бұрылса – солақай, солға бұрылса – оңқай деген сөз. Күнен-күнге қарыштап дамып келе жатқан медицина құрсақта жатқан жас сәбидің солақай немесе оңқай екененін небәрі 10-11 аптада анықтайтын дәрежеге жетіп отыр. Оны білу аса қиын емес. Ана құрсағында жатқан нәресте оң қолының бас бармағын сорса – оңқай, сол қолының бармағын сорса – солақай болып дүниеге келетіндігі анықталған. Әлемдегі адамдардың санынан солақайлардың үлесі тек 10%. Бұл көрсеткіш тас дәуірінде 50%, қола дәуірінде 25%ды көрсеткенін ескерер болсақ, олардың азаюының бірден-бір себебі күнделікті тұрмыстағы және мереке кезіндегі көптеген бұйымдардың оңқайларға арнап жасалғандығы екен. Мәселен, АҚШ-тағы солақай ұшқыш ұшағы апатқа ұшырағанда арқасындағы парашюттың оң жақта орналасқан тартқышын тарта алмай мерт болған. Статистиканың сөзіне сүйенсек, әлемде жыл сайын осы секілді жағдайлармен 2500ге тарта солақайлар қаза болатын көрінеді. Әрі солақайлар оңқайларға қарағанда орта есеппен 9 жылға аз өмір сүреді.

Солақай жандар өте сезімтал келеді. Ғалымдардың тұжырымынша солақайларға жетекші болатын мидың оң жақ бөлігі сезгіш­тікке жауап береді. Біз уақыт мезгілдерін, бейнелерді, сезімді, ырғақты, түстерді, тағы басқа нәрселерді сол ар­қылы қабылдаймыз. Елес, қиял, арман да бізге осы жақ арқылы келеді. Ал мидың сол жақ бөлігі арқылы біз әр нәрсенің қисынын келтіреміз, жүйелеп, реттейміз. Ақыл-ой, парасат деңгейіміз осыған байланысты. Сөйлейміз, ойымызды жеткізе­міз, нақтылаймыз. Солақайлардың шығармашыл болып келетіні де сондықтан. Олар көбіне әртістік, сурет, жазушылық және музыкаға әуес келеді. Спортта, әсіресе бокста солақайлар жақсы бағаланады. Әлемдегі боксшылардың алған алтын медальдарының 40%-ы осы солақайлардың жеңісі. Дегенімен солақайлар ниеттенсе кез-келген кәсіптің шыңына шығып, үлкен маман бола алатыны тарихпен дәлелденген. Тарих демекші,бүкіләлемдік солақайлар күні ең алғаш рет 1992 жылы 13-тамызда аталып өткен. 1990 жылы бұл мерекені атап өтуді ұсынған - британдық Солақайлар клубы.

Тарих, өнер мен саясаттан теуіп тұрып орын алған солақайлар тіптен көп. Ол әйгілі солақайлар Аристотель, Юлий Цезарь, Наполен, Уинстон Черчилль, Пушкин, Толстой, Шопен, Чаплин, Леонардо да Винчи, Исаак Ньютон, Марк Твен, Елизавета патшайым, әлемнің ең бай адамының бірі Билл Гейс және тағы басқалар… Қазақ халқында да солақай асыл азаматтар жетерлік.  Жалғыз Нұрғиса Тілендиевтің өзі сол қолымен домбыра шерткенде талай оңқайды шаң қаптырғаны анық қой. Сонымен қоса Сейдахмет Бердіқұлов, Гүлфайруз Исмаилова, кешегі мен бүгінгінің дәнекеріндей болып жүрген халық әртісі Нұрғали Нүсіпжанов,  «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының лауреаты Мұрагер Сауранбаевта бар. Сондықтан да балаңыз солақай болса оған еш қарсы болмаңыз.  Егер әлемдегі әрбір дүниеге келген 100 сәбидің тек біреуі ғана солақай болатынын ескерсеңіз, балаңыз расында ерекше адам болғаны. Әрі солақай балалардың өмірде жолы болмауы да, табысты болашаққа қол жеткізуі де ата-анасына тікелей қатысты. Егер оны оңқайлыққа мәжбүрлеп үйретуге тырыссаңыз ол өзін басқа балалардан кем санайтын жасық болып өседі. Бұндай сабақтар баланың күйгелек, ашушаң болып өсуіне, тіпті кекештеніп қалуына да себепші болуы мүмкін. Ал керісінше оған демеу беріп, ерекше екенін түсіндірсеңіз ол үлкен шабытпен кез-келген қиындықты еңсере алары сөзсіз. Сіздің де балаңыздың жоғарыда біз атаған ұлы тұлғалардың қатарына қосылып, тарих тағына шықпасына кім кепіл? Сондықтан өз солақайыңызды барынша мақтан тұтып, оны бүгінгі мерекесімен құттықтап қойсаңыз нұр үстіне нұр болмақ!

Айдана ҚАЙСАРБЕКҚЫЗЫ

kerey.kz