ТАМЫЗ БҮЛІГІ КЕЗІНДЕ

| Aug 20, 2016

1991 жылы 19-тамыз – КСРО Президенті М.Горбачевті ығыстырып, билікті басып алмақ болған Төтенше Жағдай жөніндегі Мемлекеттік Комитет (ГКЧП) құрылған тұс есімнен кетпейді. Одан бері де ширек ғасыр өтіпті ғой.
Ол кезде Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің органы – «Халық Кеңесі» газетінде жауапты хатшы болуым керек. ГКЧП-ның тоталитарлық сипатын ішіміз сезіп тұр. Азаттықты аңсап тұрғандықтан Г.Янаев пен В.Крючков бастаған төтенше бүлікке жан-тәнімізбен қарсымыз. 20-тамыз күні таңертең Алматы қалалық атқару комитетінде жұмыс істейтін демократ пейілді Кенесары Қаптағаев деген жігіт маған іш тартып бір құпия құжаттың көшірмесін көрсетті. Онда Алматы қалалық атқару комитеті «ГКЧП-ны» қолдайтыны, шаһардағы стратегиялық нысандарды күзету, қолдан шығармау, құқықтық режимді күшейту туралы тапсырмалар көзделініпті.

Дереу жағдайды айтып, «Азат» азаматтық қозғалысындағы жігіттерге хабарластым. Айналдырған екі сағаттың ішінде қалалық атқару комитетінің алдында үш жүздей адам жинап, наразылық пикетін өткіздік. Сол аралықта плакаттар да жазып үлгердік. Түс ауа сол кездегі директоры, жанып тұрған патриот Айтан Нүсіпхановтың батыл рұқсатымен «Азат» азаматтық қозғалысы Үйлестіру кеңесінің мүшелері ретінде Жасарал Қуанышалин (тең төраға), Дос Көшім және мен үшеуміз Алатау» телеарнасынан тікелей эфирге шықтық.

Жасарал орысша, Дос екеуміз қазақша ТЖМК (ГКЧП) бүлігінің халыққа қарсы сипатын әшкерелеп бақтық. Қолымыздағы құжаттар арқылы ТЖМК-ға қолдау көрсеткен қала басшысы міндетін атқарушы В.В.Храпуновтың масқара әрекеттерін жария еттік. Бұл сол кезде өте қауіпті қадам болатын. Әсіресе қорықпай бізге тікелей эфирге шығуымызға мүмкіндік берген Айтан (марқұмның жаны жаннатта болсын!) бауырымыздың ерлігіне әлі күнге таң қаламын. Әйтеуір біз жарты сағат ішінде «Азат» қозғалысының, бүкіл демократиялық топтардың, неформалдардың ГКЧП-ға қарсы екендігін, бүліктің халыққа қарсы сипатын айтып үлгердік.

Сол күні бүлікшілік әрекетті айыптаған мақала жазылып, ол ертесіне «Халық Кеңесі» газетінде жарияланып кетті. Қазақта «Әр нәрседе бір қайыр бар» дейді ғой, төтенше тамыз бүлігі Жаңа одақтық шарт құру туралы, оның федерациялық немесе конфедерациялық сипаты жөнінде жүріп жатқан толассыз дауларды сап тиып, Кеңес Одағының ыдырау үдерісін тездетті.

Марат Токашбаевтың facebook парақшасынан алынды

Ғалым Боқаш мерейлі 50 жаста

kerey.kz

Altyn Magauina Бүгін Атамыздың ең жақын шәкірттерінің бірі, біздің бауырымыз, қазақтың мақтан тұтатын жастарының бірі Ғалым Боқаш мерейлі 50 жасқа толып отыр. Біз үшін бұл күн – жай ғана Ғалымның туған күн емес, бұл – оның жарты ғасырлық өнегелі өмір жолының, адал еңбегінің, биік парасат пен адамгершілігінің мерекесі. Біз Ғалымды тек терең білімі үшін емес, үлкен жүрегі үшін қадірлейміз. Ғалымның әлемнің ең беделді оқу орындарының бірі – Оксфорд университетінде білім алып, “Азаттық радиосында жемісті еңбек етіп, бүгінде Америка Құрама Штаттарының мемлекеттік қызметінде абыройлы жұмыс атқарып жүргені оның табандылығының, білімге құштарлығының және еңбекқорлығының айқын көрінісі. Алайда адамның шынайы бағасы оның қызметімен немесе жеткен жетістіктерімен ғана өлшенбесе керек. Адамның қадірі оның жүрегінде,
Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
Саяси қуғын-сүргінге ұшыраған арғы беттің көрнекі тұлғалары мен зиялы қауым өкілдері

kerey.kz

Арма әлеумет! 31 мамыр саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні. Осыған байланысты іргелес елдерде соның ішінде Шығыс Түркістан өңірінде өмір сүріп жатқан Шыңжаң қазақтарының саяси, әлеуметтік һәм мәдени тарихын танып біліп жүргеніміз артық болмас. Алдымен суреттерге түсініктеме: Бірінші сурет: Шыңжаң өлкесінде 1934-44 жылдары өлке губернаторы болған Шэн Шицайдың (盛世才) бейнесі. Екінші сурет: Тайвань Тайпэйдегі Шэн Шицайдың мазары. 2024 жылы арнайы іздеп тауып басына барғандағы естелік. Ол туралы естелікті кейін оқисыздар. Үшінші сурет: Шыңжаң өлкесі Құмыл аймағының аймақ губернаторы болған Жолбарыс Бег-тің мазары. Тайвань Тайпэй қаласындағы мұсылмандар зиратында жерленген. 2024 жылы арнайы іздеп тауып басына барып қайттым. Төртінші сурет: 1944 жылы ұлт-азаттық көтерілісшілері Құлжа қаласын азат қылған соң қала
Ел қорғаны – Алмат Сардар

kerey.kz

Сардар Алмат Тобабергенұлы – өз дәуірінде ел басқарған, беделді тұлғалардың бірі болған. Ол Ырғызда болыс қызметін атқарып, халық арасында сыйлы адам ретінде танылған. Алмат Тобабергенұлының ерлік пен елдік тоғысқан дара жолын кейін балалары Самырат пен Төремұратта жалғыстырды. Ал оның шөбересі Ғалымжан Әбдісаламов Еуропа мен Орта Азияға танымал қазақтан шыққан тұңғыш скрипкашы болған. ХІХ ғасырдың басында дүниеге келіп, сол ғасырдың соңғы он жылдығында өмірден өткен алмат Тобабергенұлы басындағы билігі мен беделін елінің игілігіне, жұртының тұрмыс-тіршілігіне арналған өз заманының айтулы тұлғаларының бірі еді. «Аржағы да атақты ер…» Тағы бір жүз жыл әрі жылжып, ХVІІІ ғасыр тарихын парақтасақ, ол кезеңде ел басынан өткен қайғылы оқиғалар көп болғанын көреміз, «ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама» халқымызды
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін