ТАМЫЗ БҮЛІГІ КЕЗІНДЕ | Kerey.kz/Керей.кз

تامىز بۇلىگى كەزىندە

| Aug 20, 2016

1991 جىلى 19-تامىز – كسرو پرەزيدەنتى م.گورباچەۆتى ىعىستىرىپ، بيلىكتى باسىپ الماق بولعان توتەنشە جاعداي جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەت (گكچپ) قۇرىلعان تۇس ەسىمنەن كەتپەيدى. ودان بەرى دە شيرەك عاسىر ءوتىپتى عوي.
ول كەزدە قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ ورگانى – «حالىق كەڭەسى» گازەتىندە جاۋاپتى حاتشى بولۋىم كەرەك. گكچپ-نىڭ توتاليتارلىق سيپاتىن ءىشىمىز سەزىپ تۇر. ازاتتىقتى اڭساپ تۇرعاندىقتان گ.ياناەۆ پەن ۆ.كريۋچكوۆ باستاعان توتەنشە بۇلىككە جان-تانىمىزبەن قارسىمىز. 20-تامىز كۇنى تاڭەرتەڭ الماتى قالالىق اتقارۋ كوميتەتىندە جۇمىس ىستەيتىن دەموكرات پەيىلدى كەنەسارى قاپتاعاەۆ دەگەن جىگىت ماعان ءىش تارتىپ ءبىر قۇپيا قۇجاتتىڭ كوشىرمەسىن كورسەتتى. وندا الماتى قالالىق اتقارۋ كوميتەتى «گكچپ-نى» قولدايتىنى، شاھارداعى ستراتەگيالىق نىسانداردى كۇزەتۋ، قولدان شىعارماۋ، قۇقىقتىق رەجيمدى كۇشەيتۋ تۋرالى تاپسىرمالار كوزدەلىنىپتى.

دەرەۋ جاعدايدى ايتىپ، «ازات» ازاماتتىق قوزعالىسىنداعى جىگىتتەرگە حابارلاستىم. اينالدىرعان ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە قالالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ الدىندا ءۇش جۇزدەي ادام جيناپ، نارازىلىق پيكەتىن وتكىزدىك. سول ارالىقتا پلاكاتتار دا جازىپ ۇلگەردىك. ءتۇس اۋا سول كەزدەگى ديرەكتورى، جانىپ تۇرعان پاتريوت ايتان ءنۇسىپحانوۆتىڭ باتىل رۇقساتىمەن «ازات» ازاماتتىق قوزعالىسى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى رەتىندە جاسارال قۋانىشالين (تەڭ توراعا), دوس كوشىم جانە مەن ۇشەۋمىز الاتاۋ» تەلەارناسىنان تىكەلەي ەفيرگە شىقتىق.

جاسارال ورىسشا، دوس ەكەۋمىز قازاقشا تجمك (گكچپ) بۇلىگىنىڭ حالىققا قارسى سيپاتىن اشكەرەلەپ باقتىق. قولىمىزداعى قۇجاتتار ارقىلى تجمك-عا قولداۋ كورسەتكەن قالا باسشىسى مىندەتىن اتقارۋشى ۆ.ۆ.حراپۋنوۆتىڭ ماسقارا ارەكەتتەرىن جاريا ەتتىك. بۇل سول كەزدە وتە قاۋىپتى قادام بولاتىن. اسىرەسە قورىقپاي بىزگە تىكەلەي ەفيرگە شىعۋىمىزعا مۇمكىندىك بەرگەن ايتان (مارقۇمنىڭ جانى جانناتتا بولسىن!) باۋىرىمىزدىڭ ەرلىگىنە ءالى كۇنگە تاڭ قالامىن. ايتەۋىر ءبىز جارتى ساعات ىشىندە «ازات» قوزعالىسىنىڭ، بۇكىل دەموكراتيالىق توپتاردىڭ، نەفورمالداردىڭ گكچپ-عا قارسى ەكەندىگىن، بۇلىكتىڭ حالىققا قارسى سيپاتىن ايتىپ ۇلگەردىك.

سول كۇنى بۇلىكشىلىك ارەكەتتى ايىپتاعان ماقالا جازىلىپ، ول ەرتەسىنە «حالىق كەڭەسى» گازەتىندە جاريالانىپ كەتتى. قازاقتا «ءار نارسەدە ءبىر قايىر بار» دەيدى عوي، توتەنشە تامىز بۇلىگى جاڭا وداقتىق شارت قۇرۋ تۋرالى، ونىڭ فەدەراتسيالىق نەمەسە كونفەدەراتسيالىق سيپاتى جونىندە ءجۇرىپ جاتقان تولاسسىز داۋلاردى ساپ تيىپ، كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋ ۇدەرىسىن تەزدەتتى.

مارات توكاشباەۆتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

kerey.kz

ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ
«سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

kerey.kz

ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ
تيبەت اسقان كوش نە سەبەپتى باستالدى؟

kerey.kz

1883-جىلى التايدان جامىسباي باستاعان قازاقتار العاش رەت باركول جەرىنە كوشىپ باردى، 1887-1891-1895 جىلدارى تاعىدا كوشىپ كەلگەندەر بولدى. ونان كەيىندە كوشىپ كەلگەندەر بولدى، مىسالى 1912-1913 جىلدارى، 1920 جىلدارى، 1924-1929 جىلى كەلگەنلەر بولدى، ولاردىڭ دەنى التايدان بولاتىن. 1912 جىلدان كەيىن مانجۋ بيلىگى قۇلاپ قىتاي بيلىگى ورنادى، 1928 جىلى بيلىككە كەلگەن جين شۋرىن التاي تورەسى قاسىمقان ۇلى شارىپقاندى، تارباعاتاي تورەسىنىڭ ۇلى قىزىردى، باركول قازاق ۇكىردايى ءالىپتىڭ ۇلى ەلىسقاندى ۇرىمجىدە وقىتتى، ەلىسقان زاماناۋي اسكەري ءبىلىم الدى، قىتاي ءتىلىن ۇيرەندى. ونى 200 ادامدىق قارۋلى قازاققا باسشى ەتىپ ونى «شىعىس شىڭجاڭ شەگارا قورعانىس وتريادى» دەپ اتادى. 1931 جىلى قۇمىل ۇيعىرلارى قوجانيازدىڭ باستاۋىندا كوتەرىلىس جاسادى. وقيعا ءبىر قىتاي اسكەر باسىنىڭ ءبىر ۇيعىر قىزدى زورلىقپەن ايەل ەتىپ الماق
مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

kerey.kz

جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى
عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

kerey.kz

Altyn Magauina بۇگىن اتامىزدىڭ ەڭ جاقىن شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى، ءبىزدىڭ باۋىرىمىز، قازاقتىڭ ماقتان تۇتاتىن جاستارىنىڭ ءبىرى عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاسقا تولىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن بۇل كۇن – جاي عانا عالىمنىڭ تۋعان كۇن ەمەس، بۇل – ونىڭ جارتى عاسىرلىق ونەگەلى ءومىر جولىنىڭ، ادال ەڭبەگىنىڭ، بيىك پاراسات پەن ادامگەرشىلىگىنىڭ مەرەكەسى. ءبىز عالىمدى تەك تەرەڭ ءبىلىمى ءۇشىن ەمەس، ۇلكەن جۇرەگى ءۇشىن قادىرلەيمىز. عالىمنىڭ الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، “ازاتتىق راديوسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ، بۇگىندە امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىندە ابىرويلى جۇمىس اتقارىپ جۇرگەنى ونىڭ تاباندىلىعىنىڭ، بىلىمگە قۇشتارلىعىنىڭ جانە ەڭبەكقورلىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. الايدا ادامنىڭ شىنايى باعاسى ونىڭ قىزمەتىمەن نەمەسە جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن عانا ولشەنبەسە كەرەك. ادامنىڭ قادىرى ونىڭ جۇرەگىندە،