Орыстар неге Қазақстаннан кетіп жатыр? Не болып қалды?

| Aug 24, 2016

Есіңізде ме, 90-шы жылдары қазақтың рухы ерекше асқақтап тұрған. Сол тұстары ұлттық мәселе — елдегі өткір, өзекті тақырыптардың бірі еді.

Ширек ғасыр өткесін бұл дүние сәл саябырсыды. Әрине, бірінші кезекте Президенттің арқасында. Қазақ пен қазақтың жерін мекен еткен өзге ұлттарды бір жұдырыққа жұмылдыра алған Нұрсұлтан Назарбаев іс жүзінде татулығы мен тұрақтылығы сақталған мемлекет құрды.

Дәл қазір Қазақстан еліміздегі көптеген ұлт өкілдері үшін «қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған ел». Енді ше, өзіңіз алып қараңыз, Қазақстанда қазақ мектептерімен қатар өзбек, ұйғыр, украин мектептері бар. Әр ұлт өз алдына ұлттық-мәдени орталығын құрып алған.

Бұл нені білдіреді? Бұл еліміздегі әрбір азамат тең құқылы деген сөз. Еліміздегі ешбір ұлт өкілдері ешнәрседен кемістік көріп отырған жоқ. Солай.

Соған қарамай, елдегі орыстілді қауым Қазақстаннан көшіп жатыр. Неге? Не болды екен?

Әрине, әрбір отбасының елден көшкен кездегі өз себебі бары түсінікті. Бірақ, тереңіне үңілсек орыстілділерге Қазақстаннан көшуге екі нәрсе түрткі болып отыр. Сіз тыңдаңыз. Біз айтайық.

Алғашқысы. Қоғамда қазақ тіліннің рөлі артып келеді. Қазақшалап айтсақ, мысы басып барады. Тіл ғана емес,

осы елдің, осы жердің қожайыны саналатын қазақтың саны өсуде.

Қазірдің өзінде қазақтардың саны 70 пайызға жақындап қалды. Тәуелсіздіктің елең-алаңында бұл көрсеткіш 50 пайызға да жетпейтін.

Бұл нені білдіреді? Орыстілді қауымға жақпаса да айтайық,

Қазақстан ұлттық мемлекетке айналып келе жатыр. Бір ғана ұлт тұратын, бір ғана ұлт мекен ететін…

Әрине, алаңдатады. Еліміздегі орыстілді азаматтар алаңдайды бұған. Себебі, осы уақытқа дейін мемлекеттік тілді меңгермеген олар. Осы себепті ертеңін ойлайды. Өзінің ғана емес, балаларының да… putin-vladimir-lenin-stalin-matreshka-rl-usmanov

Мәселе неде? Ұлттық мемлекетке айналып келе жатқан Қазақстанда орыстілді қауымға тек екі жол бар.

Бірі – қазақпен сіңісу, оның тілін меңгеру, ділін түсіну. Екіншісі – көшу.

Бұдан кейінгі себеп – Украинадағы оқиғалар. Оның ішінде Донбасс.

Еліміздегі орыстілді қауым Ресей Украинадағы әрекетін қайталап, өзінің «орыс әлемін» идеясын Қазақстанға тықпалар болса, «екі түйенің ортасында шыбын өледінің» тағдырын қайталаудан қатты қорқады.

Себебі, олар Донбасстағы жағдайды естіп, біліп отыр. Олардың екі оттың ортасында қалғысы жоқ.

Қазақстанда қалу немесе Ресейге көшу. Оларға соңғысын таңдаған тиімді.

Серік Мәлеев, «Алтын-Орда» газеті

365info.kz

Президенттің Бенилюкс гамбиті немен аяқталады?

kerey.kz

Еуропа жүрегінде ашылған гештальт. Президенттің Бенилюкс гамбиті немен аяқталады? Елімізде Алматы халқы жаңа такси ашып, ал Шымкент халқы өзбек көршісімен бірге кешкі матчты тамашалайын деп отырғанда қазақ үмітін арқалаған Airbus моторын дүрілдетіп, Брюссельге ұшып кеткен болатын. Президент Тоқаев геосаяси қақтығыстар, сауда соғыстары, санкциялық қысым мен логистикалық тәуекелдер күшейіп жатқан бұл заманда Қазақстанның инвестиция үшін ең тыныш айлақ екенін тағы бір еске салу үшін бара жатқаны анық. Тура осы сапар алдында Fitch Қазақстанның ВВВ рейтингін растап, мықты аргументті қалтамызға салып жіберді. Брюссель Еуропа капиталының сөресі екенін білеміз. Сол сөреде жатқан миллиард еуро инвестицияға біз қол салғанда, бастысы ешкім “тәйт” демеуі керек. Сондықтан Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Бельгия Премьер-министрі Барт де Вевермен
Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Қазақ тілінің болашағы енді демографияға тіреліп тұрған жоқ. Ол халықтың ішкі күші мен биліктің саяси еркіне қарайлап тұр Ертеректен бастайық. Баяғыда қазақтың басты проблемасы санында еді, ол рас. Қазақтар өз жерінде азшылыққа айналған-ды. Ал қалада қазақша есту қиын болатын. Мектептерде, университеттерде, мемлекеттік басқаруда, бизнесте қазақ тілі шеттетілді. Сол кезде қазақ тілінің тағдыры демографияға тәуелді еді. Бұл логика ұзақ уақыт дұрыс саналған. Бірақ бүгінгі Қазақстанға қарасақ, жағдай өзгерді. Қазақтар көпшілікке айналды. Қазақ тілін түсінетіндер мен сөйлейтіндер саны бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Қазақ мектебіне баратын балалардың саны жыл сайын артып келеді. Қазақ тілі күнделікті өмірдің негізгі тіліне айналды. Бірақ неге тіл мәселесі әлі өзекті болып тұр? Мәселе санға емес, санаға
Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
Саяси қуғын-сүргінге ұшыраған арғы беттің көрнекі тұлғалары мен зиялы қауым өкілдері

kerey.kz

Арма әлеумет! 31 мамыр саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні. Осыған байланысты іргелес елдерде соның ішінде Шығыс Түркістан өңірінде өмір сүріп жатқан Шыңжаң қазақтарының саяси, әлеуметтік һәм мәдени тарихын танып біліп жүргеніміз артық болмас. Алдымен суреттерге түсініктеме: Бірінші сурет: Шыңжаң өлкесінде 1934-44 жылдары өлке губернаторы болған Шэн Шицайдың (盛世才) бейнесі. Екінші сурет: Тайвань Тайпэйдегі Шэн Шицайдың мазары. 2024 жылы арнайы іздеп тауып басына барғандағы естелік. Ол туралы естелікті кейін оқисыздар. Үшінші сурет: Шыңжаң өлкесі Құмыл аймағының аймақ губернаторы болған Жолбарыс Бег-тің мазары. Тайвань Тайпэй қаласындағы мұсылмандар зиратында жерленген. 2024 жылы арнайы іздеп тауып басына барып қайттым. Төртінші сурет: 1944 жылы ұлт-азаттық көтерілісшілері Құлжа қаласын азат қылған соң қала
ҒАЛЫМ БОҚАШ. «Өзіне ар тұтқан, жаттан зар тұтады!»

kerey.kz

Екі мыңыншы жылдардың басында қазақ руханиятында ерекше басылымдар болды. Атап айтсақ, Атырау шәрінде шыққан «Алтын Орда» газеті болса, одан кейінгісі Алматы қаласында шығып тұрған «Жас қазақ», сондай-ақ «Шетел Әдебиеті» сынды газеттер еді. «Алтын Орда» газетіне Мейірхан Ақдәулетұлы, ал қалған екеуіне Талғат Ешен мен Ардақ Нұрғазы іспетті қазақтың интеллектуал азаматтары бас редактор болған еді. Бәрі де есімдері елге мәлім, ғажайып ақындар. Бәз біреулердің: «Журналист болмаса, ақын ешқашан жарытып газет шығара алмайды», – деген сыпсың сөздерінің ауызына құм құйып, әлгі әпербақан түсініктің аяғын көктен келтірген де осы талантты қаламгерлер болды. «Әдебиет порталы» «УАҚЫТ ПЕН КЕҢІСТІК…» айдарымен тек аталған осы басылымдар ғана емес, жаңа ғасырдың басында қазақ баспасөзінде жарық көрген небір жілікті жазбалар мен танымдық