Орыстар неге Қазақстаннан кетіп жатыр? Не болып қалды?

Orıstar nege Qazaqstannan ketip jatır? Ne bolıp qaldı?

| Aug 24, 2016

Esiñizde me, 90-şı jıldarı qazaqtıñ ruhı erekşe asqaqtap twrğan. Sol twstarı wlttıq mäsele — eldegi ötkir, özekti taqırıptardıñ biri edi.

Şirek ğasır ötkesin bwl dünie säl sayabırsıdı. Ärine, birinşi kezekte Prezidenttiñ arqasında. Qazaq pen qazaqtıñ jerin meken etken özge wlttardı bir jwdırıqqa jwmıldıra alğan Nwrswltan Nazarbaev is jüzinde tatulığı men twraqtılığı saqtalğan memleket qwrdı.

Däl qazir Qazaqstan elimizdegi köptegen wlt ökilderi üşin «qoy üstine boztorğay jwmırtqalağan el». Endi şe, öziñiz alıp qarañız, Qazaqstanda qazaq mektepterimen qatar özbek, wyğır, ukrain mektepteri bar. Är wlt öz aldına wlttıq-mädeni ortalığın qwrıp alğan.

Bwl neni bildiredi? Bwl elimizdegi ärbir azamat teñ qwqılı degen söz. Elimizdegi eşbir wlt ökilderi eşnärseden kemistik körip otırğan joq. Solay.

Soğan qaramay, eldegi orıstildi qauım Qazaqstannan köşip jatır. Nege? Ne boldı eken?

Ärine, ärbir otbasınıñ elden köşken kezdegi öz sebebi barı tüsinikti. Biraq, tereñine üñilsek orıstildilerge Qazaqstannan köşuge eki närse türtki bolıp otır. Siz tıñdañız. Biz aytayıq.

Alğaşqısı. Qoğamda qazaq tilinniñ röli artıp keledi. Qazaqşalap aytsaq, mısı basıp baradı. Til ğana emes,

osı eldiñ, osı jerdiñ qojayını sanalatın qazaqtıñ sanı ösude.

Qazirdiñ özinde qazaqtardıñ sanı 70 payızğa jaqındap qaldı. Täuelsizdiktiñ eleñ-alañında bwl körsetkiş 50 payızğa da jetpeytin.

Bwl neni bildiredi? Orıstildi qauımğa jaqpasa da aytayıq,

Qazaqstan wlttıq memleketke aynalıp kele jatır. Bir ğana wlt twratın, bir ğana wlt meken etetin…

Ärine, alañdatadı. Elimizdegi orıstildi azamattar alañdaydı bwğan. Sebebi, osı uaqıtqa deyin memlekettik tildi meñgermegen olar. Osı sebepti erteñin oylaydı. Öziniñ ğana emes, balalarınıñ da… putin-vladimir-lenin-stalin-matreshka-rl-usmanov

Mäsele nede? Wlttıq memleketke aynalıp kele jatqan Qazaqstanda orıstildi qauımğa tek eki jol bar.

Biri – qazaqpen siñisu, onıñ tilin meñgeru, dilin tüsinu. Ekinşisi – köşu.

Bwdan keyingi sebep – Ukrainadağı oqiğalar. Onıñ işinde Donbass.

Elimizdegi orıstildi qauım Resey Ukrainadağı äreketin qaytalap, öziniñ «orıs älemin» ideyasın Qazaqstanğa tıqpalar bolsa, «eki tüyeniñ ortasında şıbın ölediniñ» tağdırın qaytalaudan qattı qorqadı.

Sebebi, olar Donbasstağı jağdaydı estip, bilip otır. Olardıñ eki ottıñ ortasında qalğısı joq.

Qazaqstanda qalu nemese Reseyge köşu. Olarğa soñğısın tañdağan tiimdi.

Serik Mäleev, «Altın-Orda» gazeti

365info.kz

Tridon Mk2 zenittik qondırğı

kerey.kz

Şveciya men Daniya Ukrainağa arnap britan-şved öndirisindegi zamanaui Tridon Mk2 zenittik qondırğıların satıp aluğa birigip kiristi. Keşen äsirese jaqın qaşıqtıqta wşatın irandıq «Şahed» drondarına qarsı eñ tiimdi qarudıñ biri. Qazirgi uaqıtta Tridon Mk2 öz klasındağı eñ ozıq äue şabuılına qarsı jüye sanaladı. Tridon Mk2 zenittik qondırğısınıñ bastı erekşeligi atıs qarqını. Ol minutına 300 oqqa deyin jaudıra aladı. Osılayşa äue keñistigine enetin şağın drondardıñ közin jıldam äri däl joyuğa mümkindik tuadı. Tağı bir artıqşılığı atılatın 40-mm snaryadtardıñ qwnı nebäri 27 dollardı qwraydı. Ekonomikalıq twrğıdan tiimdi ekenin däleldeydi. Qaru-jaraq salasındağı mamandar Ukrainadağı äskeri qaqtığıstardı eskere otırıp, arzan äri tiimdi äue qorğanısı qaruına swranıs joğarı ekenin aytadı. Tridon Mk2 jüyesinde qoldanılatın arnayı britandıq
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
Qızıq…

kerey.kz

1989 jılı Qazaq SSR-dıñ memlekettik tili bireu, ol qazaq tili bolğan. 2026 jılı Qazaqstan Respublikasında memlekettik til bireu, ol qazaq tili bolmaq. Mäsele, 37 jıldan beri publikaciyağa til turalı baptıñ 1- tarmağın körsetip (qoğamdağı wltşıldıqtı basu üşin) al isjüzinde 2- tarmaqpen basa jwmıs isteuinde jatır. 1989 jıldan beri qazaq tiliniñ qwzireti konstituciyanıñ küşinen köbirek qazaq wltşılarınıñ inerciyasınıñ arqasında örkendedi. Öytkeni qazaqtildi orta urbanizaciyalandı, bılayşa aytqanda qaladağı mädeni aymaqtardı qazaqtildi işki migraciya basıp aldı. Qazaqşa mektep, bala-baqşa, orta jäne şağın biznes tb bäri işki migraciya men urbanizaciyanıñ esebinde köbeydi. Konstituciyada mem-til qazaq tili dep körsetilse de mem-jüye 2-tarmaqpen jwmıs jasadı. Al keybir mekemeler men oblıstardağı qazaq tiline basımdıqtıñ berilui tikeley demografiyalıq
Matematikanıñ Nature-sı men Science-ı

kerey.kz

Matematikanıñ Nature-sı men Science-ı: Matematika salası ärdayım basqa ğılımdardan erekşelenip twradı jäne eşbir ğılımnan täuelsiz, öz aldına damıp keledi. Kerisinşe, köptegen basqa ğılım salaların matematikasız elestetu qiın. Bügingi jazbamda matematikanıñ tağı birneşe erekşeligin atap ötkim keledi. Bwl aqparat ğılımi ortada jürgen köptegen adamdarğa paydalı boladı dep ümittenemin. Barlığımız biletindey, köptegen ğılım salaları üşin eñ joğarı marapat sanalatın Nobel' sıylığı matematikterge berilmeydi. Alayda bwl matematikter Nobel' aluğa qabiletti emes degendi bildirmeydi. Kerisinşe, basqa salalar boyınşa Nobel' sıylığın alğan matematikter de bar. Matematikterdiñ «Nobeli» sanalatın älemde eñ iri eki sıylıq bar. Birinşisi – Fil'ds sıylığı. Bwl marapat 40 jasqa deyingi eñ üzdik matematikterge, wzaq jıldar boyı şeşilmey kelgen asa kürdeli esepterdi şeşken
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq