Орталық Азиядағы жерлеу комиссиясы

| Sep 2, 2016

Советтен қалған дәстүр бойынша жерлеу комиссиясын кім басқарса, елді де сол адам басқарады. Жерлеу комиссиясының төрағасы кім болатыны президенттің қайтыс болғаны жарияланардан бұрын биліктегі ықпалды топтар арасында шешіледі. Ең ықпалды топ – президенттің күзет қызметінің жетекшісі, қауіпсіздік комитетінің төрағасы, премьер-министр, ішкі істер министрі, қорғаныс министрі және осыларды сол орынға тағайындауға ықпал еткен бизнесмендер. Астыртын атысып-шабысуы, халық арасында беделім бар деп санайтын кейбіреулері дереу қамауға алынуы да мүмкін. Бұл мәселе шешілмейінше президент салқын сарайдың құпия бөлмесінде төбеге қарап жата тұрады. Теледидарда концерт, ток-шоулар көбейеді. Мысалы, Хабарда дегендей. Халық президентінің өліп қалғанын бүкіл телеарна Лебединое озероны қойғанда бір-ақ біледі. Мәселен, Түрікменбашының өлгені кем дегенде үш күннен кейін хабарланған. Ықпалды топ мәжіліс төрағасы Атаевты (Қазақстан жағдайында – Тоқаев) шұғыл қамауға алып, түрікмендердің қазіргі асқар тауын “жерлеу комиссиясының жетекшісі” еткен.

Ықпалды топ тағайындаған жерлеу комиссиясының жетекшісіне бүкіл билік пен бизнес өте тез бейімделеді, пәлендей қарсылық болмайды, сайлау 95 пайызбен ың-шыңсыз өтеді. Авторитарлық жүйені жалғастыратыны айдан анық кандидатураға Ресей де, Қытай да қарсы болмайды. Шамамен алты айдан кейін бұрынғы президенттің ескерткіштері алына бастайды. Ақындар, әсіресе артезиан сықылды төкпе, суырып салмалары әлем әдебиетіне жаңа ода үлгілерін бір аптада қосады. Жаңа президент келсе дүние өзгереді деп үміттенетін Фейсбуктегі біраз адам біржола түңіледі. Ескі оппозиция немере бағып, намазға жығылудан өзге тұрлаулы жол жоғын түсінеді.

Орталық Азиядағы Қырғызстаннан өзге саяси жүйесі ұқсас авторитарлы мемлекеттерде президент кенеттен о дүниелік бола қалса шамамен осылай болады). Мұны сарай төңкерісі дейді.

Кеше төтен аурудан жығылған Ислам Кәрімовке Құдай өмір берсін, бірақ 78 жас дегеніңіз о дүниеге алжымай сән-салтанатпен тақ үстінде біржола аттанып кетуге барынша қолайлы жас қой. Жерлеу комиссиясының жетекшісін тағайындаушылар мұндай сәтті құр жібермей, көмектесуі əбден мүмкін.

Асылхан Мамашұлы

facebook парақшасынан алынды

АҚШ Иранның Харк аралын басып ала ма?

kerey.kz

Киан ШАРИФИ Иран ислам республикасына тиесілі Харк аралы. Америка мен Израильдің Иранға әуе шабуылдары жалғасып жатқан тұста АҚШ-тағы саяси ортада ислам республикасына тиесілі Харк аралын басып алу идеясы талқылана бастады. Сарапшылардың айтуынша, Вашингтон Ирандағы мұнай экспортының негізгі ошағы саналатын Харк аралын нысанаға алуы әбден мүмкін. Бұл санкциялар құрсауындағы Иран экономикасын құлатпай ұстап тұрған басты табыс көзін жауып тастауы ықтимал. Алайда Иран мұнай экспортының 90 пайызын қамтамасыз ететін Парсы шығанағындағы шағын аралды басып алса, бұл АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы соғысын тіпті ушықтырып жіберуі мүмкін. Мұның өзі де Иран экономикасын толық құрдымға жібере алмайды дейді сарапшылар. 7 наурызда Axios басылымы АҚШ әкімшілігі Харк аралын басып алу мүмкіндігін талқылағанын хабарлады . Иран бұл аралға
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,
Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Конституциядан орыс тілін алып тастасақ, Ресей бізге соғыс аша ма? Билік осылай қорқыта бастады. Бірақ ол сұраққа қысқа жауап – жоқ. Себебі, Ресейге қарсы Әзірбайжан да, Армения да неше түрлі әрекетке барды, барып та жатыр, бірақ оларға қазір соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Бұл әдісті саяси манипуляция дейді, шын мәнінде, бұны қазіргі статус-кво жағдайын сақтап қалғысы келетін жүйенің асығыс ойлап тапқан аргументі деуге болады. Ойлап көріңізші, Ресейге біздің мемлекеттік органдар қай тілде іс-қағаз жүргізетіні емес, лоял болғанымыз керек. Ендеше, Ресей біздің лоялдығымызды сақтап қалғысы келсе, конституциядағы тіл мәселесіне қарсы болмауы керек. Себебі бұл ішкі тұрақтылық мәселесі. Дені сау елдің билігі өз көршісіне осындай қарсы аргумент айтар еді. Енді
«Мағынасыз жұмыстан шаршадым»: қазіргі Конституцияның авторы мәлімдеме жасады

kerey.kz

Қазіргі Ата заңның авторларының бірі, академик Майдан Сүлейменов Конституция реформасын сынады. Ол заңның мәтінін шағын бір топ әлдеқашан жазып қойғанын, ал комиссия жай ғана мақұлдайтынын айтады. Оның сөзінше, ғалымдар мен сарапшылардың ұсыныстары ескерілмейді. Бұл туралы академик Facebook-те жазды: Кейінгі кезде менен Конституцияны талқылап жатқанда, неге үнсіз қалғанымды жиі сұрап жатыр. Қысқа қайырсам: мағынасыз жұмыстан шаршадым. Иә, мен қазіргі Конституцияның авторларының бірімін. Талқылау кезінде екі мәселе үшін күрестім: Конституциялық сотты сақтау және Парламенттің өкілеттігін шектемеу. Бірақ екеуі де қабылданбады. Соған қарамастан, мен бұл Конституциядан ұялмаймын. Мен Назарбаев пен оның отбасының жеке билігін нығайтуға бағытталған кейінгі түзетулерден ұяламын. Назарбаевтың кезінде-ақ осы масқара түзетулердің барлығын талдап, Конституцияны жетілдіру бойынша бірқатар ұсыныстар енгізу туралы