САРАЙШЫҚТЫ САҚТАЙЫҚ!

Мәдениет Қазақ хандығына 550 жыл Қазақ шежіресі

| Oct 18, 2016

Атырауда талай рет болсам да осыдан төрт-бес күн бұрын Сарайшыққа алғаш рет жолым түсті. Қазақ елінің тұңғыш астанасы болған қасиетті шаһар туралы талай деректерден хабарымыз бар. Әсіресе Иманғали Тасмағамбетов Атырау әкімі болып тұрған кезде Сарайшық аты жиі аталатын. Сол азаматтың бастамасымен салынған «Сарайшық» мемориалды кешен-мұражайында болдық. Мұражай директоры Молдекеңнің (Молдаш Сарсенғалиұлы Бердімұратовтың) әсерлі әңгімесін тыңдадық.

Бірақ Молдекеңнің әңгімесі көңілімізге қаншалықты қуаныш сыйласа, өкінішке қарай сол көне Сарайшықтың орны соншалықты қапалық жағдайға түсірді. Көне құрылыс іздері төмпешікке айналған. Жер бетінің бәрі шашылған адам сүйектері. Аяқ басуға аруақтардан қорқасың. 1995 жылдан 2009 жылға дейін Сарайшық аумағында Қазақстанға белгілі археолог, Әлкей Марғұлан атындағы археология институтының директоры Зейнолла Самашевтің қазған орындарын түгелдей топырақ басып, шөп өсіп кеткен. Ең болмаса шетелдердегідей қызыққан туристер келіп көріп айналып шығып кететіндей жалғызаяқ тақтай соқпақ та жасалмаған. Тек әйтеуір қалашық орны темір тормен қоршалыпты. Сарайшық жүректі ауыртты.

Жайық жылдан жылға жағалауды орып, көне қала орнын шайып жатыр. Әйтеуір енді анық білетінім – өткен тарихымыздың көзіндей бұл қымбат қалашықты мәңгілікке жоғалтып алмауымыз қажет. Осы өңірде қаншама тарихшы, қаншама өлкетанушы бар. Ел бар, жұрт бар. Облыстық әкімшілік бар, Үкімет бар. Бәріміз отырып, көз алдымызда Сарайшықтың мүлде жойылуына қалайша жол бермекпіз?

Консервация деген болушы еді ғой. Менің ойымша ең керегі жарды шайып кете бермеу үшін өзен жағалауын бекітетін, свая қағатын амалдар істеу керек сияқты. Араб саяхатшысы Ибн Батута заманындағыдай ұқсатып жаңа қалашық салу жоспары кейін де жүзеге аса жатар. Қазір көне Сарайшық қаласының іздерін құтқару қажет! Таяу күндерде зиялы қауым атынан Үкімет атына хат жолдағым келеді. Оның үстіне Имекең де вице-премьер дегендей. Ғажайып құндылықтарымызды сақтап қалатындай тағы басқа қандай амалдар бар? Кім қандай ұсыныс айта алады? Әйтеуір бейғам, немкетті болмайықшы, ағайын?!

Марат Токашбаевтың facebook парақшасынан алынды

“Төңкеріс жасауға машықтанғандар” кім? Қаңтар құпиясы ашылса, салдары не болады? Депутатпен сұхбат

kerey.kz

Нұрбек ТҮСІПХАН Қазақстан парламенті мәжілісінің депутаты, заңгер Абзал Құспан Азаттыққа сұхбат беріп отыр. Астана, 26 қазан, 2023 жыл Қаңтарды кім ұйымдастырғанын билік біле ме, білсе неге ашық айтпады? Парламентте неге Қаңтар бойынша тағы тыңдау өтпейді? Президент Тоқаев Қаңтар “төңкеріс жасауға әбден машықтанған мамандардың жетекшілігімен” ұйымдастырылды деді. Олар кімдер? Мәжіліс депутаты Абзал Құспан осы сұрақтарға жауап берді Азаттық: Абзал мырза, сіз – Қаңтар оқиғасына бір тараптан емес, жан-жағынан қарауға мүмкіндік алған адамсыз. Ең алдымен сол оқиғаға тікелей қатыстыңыз, жұртты алаңға шығуға шақырдыңыз. Одан кейін қанды қырғында қамауға алынғандарды босатуға ат салысып, заңгер ретінде де араластыңыз. Одан бөлек мәжіліс депутаты есебінде де жаңа бір ракурстан қарап отырсыз. Айтыңызшы, жан-жағынан қарағанда Қаңтар оқиғасында сізге
Олжас Сүлейменов. Мен білем!..

kerey.kz

Серік Ерғали Суреттер: madeniportal.kz және С.Ерғали мұрағаттарынан алынды. «Я знаю!..» кітабынан үзінді-аударма. ОСИРИС ЗАҢЫ I Біз адамзат тарихын өте нашар білеміз. XIX ғасырдың басында Наполеон әлемге Мысырды ашты, ал ғалымдар бұл елдің қирандыларын зерттеп, оның шамамен б.з.д. III мыңжылдыққа тиесілі екенін анықтады. Сол кезде адамзат тарихы тағы да қос мыңжылдыққа тереңдей түсті. Бірнеше мыңжылдық бұрын (мен білем) адамзат (немесе оның кейбір бөлігі) таңбалы жазуды қолданып, жазып жүрген. Бұл білімдерді қалпына келтіру арқылы біз XX ғасырдың басында жасанды түрде үзілген тіліміздің тарихына қатысты қолжетер шындықты қайта тануымызға тура келді. 1926 жылы Бакуде өткен алғашқы түркологиялық конгрестен кейін түркология ғылым ретінде қалыптаса алмады… …2018 жылы Назарбаев мені әңгімелесу үшін Ақордаға шақырды. Үлкен үстелдің басында
Қытай интеллигенциясы қытай иероглифін сынады, қытай тілін емес…

kerey.kz

Қазір әлеуметтік желіде кейбір қазақ зиялыларының қазақ тілін сынаған пікірі тарап жүр. Есіме бір кездері Қытай интеллигенциясының қытай иероглифін сынағаны түсіп кетті. 20- ғасырдың алғашқы ширегінде қытайдың дәстүрлі иероглифтерін сынамаған зиялы кемде кем. *** *** *** “Иероглифтерде заманауи идеялар мен теорияларды жеткізетін сөздік қор жоқ, әрі олар зиянды ойлардың ұясына айналады. Оларды жоюда ұят жоқ” деп жазды 1918 жылы Қытай Коммунистік партиясының негізін қалаушылардың бірі әрі Жаңа мәдениет қозғалысының жетекші қайраткері Чэнь Дусю (陈独秀). Қытай иероглифін қатты сынаушылардың қатарында тағы да Қытай коммунистік қозғалыстың жетекшілерінің бірі Цюй Цюбай (瞿秋白) де болған. Ол тіпті 1931 жылы “Қытай иероглифтері шын мәнінде әлемдегі ең лас, ең жексұрын әрі ең жиренішті нәрсе. Тіпті ортағасырлық
Қазіргі заңнама аясында мемлекеттік тілді қалай дамытуға болады?

kerey.kz

Zhalgas Yertay Қазақстан билігі мемлекеттік тілді дамыту үшін қатаң шешімдерге барғысы келмейді дейік. Бірақ қазіргі заңнама аясында мемлекеттік тілді қалай дамытуға болады? Соны ойланып көрейік. Қазақ тілін дамыту жайын айтқан кезде Қазақстан билігі қоғамды екіге бөледі. Бірі – тілді дамытудың радикал шешімдерін ұстанады, екінші жағы – қазіргі статус-квоны сақтағысы келеді, яғни ештеңе өзгертпей-ақ қояйық дейді. Бірақ екі жолды да таңдамай, ортасымен жүруді ұсынып көрсек қайтеді!? Батыл қадамдарға барайық, бірақ ол радикал жол болмасын. Қазақ тілін күшпен емес, ортаны дамыту арқылы күшейтсек болады. Яғни адамдар тілді үйреніп әуре болмай-ақ, халық жай ғана қазақ тілі аясында өмір сүруді үйренсін. Негізгі ой осы. Біз осы уақытқа дейін адамдар ортаны
Елдес Орда, тарихшы: «Түркістан» атауын қолдану – аймақтағы жұмсақ күш позициясын нығайту тәсілі

kerey.kz

Фото ашық дереккөздерден алында Өткен аптада Түркияның ұлттық білім министрлігі мектеп бағдарламасына «Түркістан» деген терминді енгізген еді. Шетел басылымдарының жазуынша, бұл атау енді «Орталық Азия» ұғымының орнына қолданылмақ. Білім министрі Юсуф Текин жаңа атау түркі әлемінің бірлігін қамтамасыз етуге бағытталғанын айтады. Оның сөзінше, үкімет оқу бағдарламасынан империялық мағынасы бар географиялық атауларды алып тастамақшы. Ең қызығы, «Түркістан» аумағына Қазақстаннан бөлек, Қырғызстан, Өзбекстан, Түркіменстан мен Тәжікстан жатады екен. Сондай-ақ кейбір басылымдар бұл терминнің Қытайдың батысында орналасқан Шыңжан өлкесіне қатысы барын да атап өтті. Кейбір ғалымдар «Орталық Азия» термині колониализмнен қалғанын жиі атап жүр. ХХ ғасырдағы әлемдік академиялық ғылымды сол кездегі ірі империялар қалыптастырғандықтан, бүгінде мұндай терминдер мен атаулар халық санасына әбден сіңіп