САРАЙШЫҚТЫ САҚТАЙЫҚ! | Kerey.kz/Керей.кз

Mädeniet Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

SARAYŞIQTI SAQTAYIQ!

| Oct 18, 2016

Atırauda talay ret bolsam da osıdan tört-bes kün bwrın Sarayşıqqa alğaş ret jolım tüsti. Qazaq eliniñ twñğış astanası bolğan qasietti şahar turalı talay derekterden habarımız bar. Äsirese Imanğali Tasmağambetov Atırau äkimi bolıp twrğan kezde Sarayşıq atı jii atalatın. Sol azamattıñ bastamasımen salınğan «Sarayşıq» memorialdı keşen-mwrajayında boldıq. Mwrajay direktorı Moldekeñniñ (Moldaş Sarsenğaliwlı Berdimwratovtıñ) äserli äñgimesin tıñdadıq.

Biraq Moldekeñniñ äñgimesi köñilimizge qanşalıqtı quanış sıylasa, ökinişke qaray sol köne Sarayşıqtıñ ornı sonşalıqtı qapalıq jağdayğa tüsirdi. Köne qwrılıs izderi tömpeşikke aynalğan. Jer betiniñ bäri şaşılğan adam süyekteri. Ayaq basuğa aruaqtardan qorqasıñ. 1995 jıldan 2009 jılğa deyin Sarayşıq aumağında Qazaqstanğa belgili arheolog, Älkey Marğwlan atındağı arheologiya institutınıñ direktorı Zeynolla Samaşevtiñ qazğan orındarın tügeldey topıraq basıp, şöp ösip ketken. Eñ bolmasa şetelderdegidey qızıqqan turister kelip körip aynalıp şığıp ketetindey jalğızayaq taqtay soqpaq ta jasalmağan. Tek äyteuir qalaşıq ornı temir tormen qorşalıptı. Sarayşıq jürekti auırttı.

Jayıq jıldan jılğa jağalaudı orıp, köne qala ornın şayıp jatır. Äyteuir endi anıq biletinim – ötken tarihımızdıñ közindey bwl qımbat qalaşıqtı mäñgilikke joğaltıp almauımız qajet. Osı öñirde qanşama tarihşı, qanşama ölketanuşı bar. El bar, jwrt bar. Oblıstıq äkimşilik bar, Ükimet bar. Bärimiz otırıp, köz aldımızda Sarayşıqtıñ mülde joyıluına qalayşa jol bermekpiz?

Konservaciya degen boluşı edi ğoy. Meniñ oyımşa eñ keregi jardı şayıp kete bermeu üşin özen jağalauın bekitetin, svaya qağatın amaldar isteu kerek siyaqtı. Arab sayahatşısı Ibn Batuta zamanındağıday wqsatıp jaña qalaşıq salu josparı keyin de jüzege asa jatar. Qazir köne Sarayşıq qalasınıñ izderin qwtqaru qajet! Tayau künderde ziyalı qauım atınan Ükimet atına hat joldağım keledi. Onıñ üstine Imekeñ de vice-prem'er degendey. Ğajayıp qwndılıqtarımızdı saqtap qalatınday tağı basqa qanday amaldar bar? Kim qanday wsınıs ayta aladı? Äyteuir beyğam, nemketti bolmayıqşı, ağayın?!

Marat Tokaşbaevtıñ facebook paraqşasınan alındı

Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı