САРАЙШЫҚТЫ САҚТАЙЫҚ! | Kerey.kz/Керей.кз

Mädeniet Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

SARAYŞIQTI SAQTAYIQ!

| Oct 18, 2016

Atırauda talay ret bolsam da osıdan tört-bes kün bwrın Sarayşıqqa alğaş ret jolım tüsti. Qazaq eliniñ twñğış astanası bolğan qasietti şahar turalı talay derekterden habarımız bar. Äsirese Imanğali Tasmağambetov Atırau äkimi bolıp twrğan kezde Sarayşıq atı jii atalatın. Sol azamattıñ bastamasımen salınğan «Sarayşıq» memorialdı keşen-mwrajayında boldıq. Mwrajay direktorı Moldekeñniñ (Moldaş Sarsenğaliwlı Berdimwratovtıñ) äserli äñgimesin tıñdadıq.

Biraq Moldekeñniñ äñgimesi köñilimizge qanşalıqtı quanış sıylasa, ökinişke qaray sol köne Sarayşıqtıñ ornı sonşalıqtı qapalıq jağdayğa tüsirdi. Köne qwrılıs izderi tömpeşikke aynalğan. Jer betiniñ bäri şaşılğan adam süyekteri. Ayaq basuğa aruaqtardan qorqasıñ. 1995 jıldan 2009 jılğa deyin Sarayşıq aumağında Qazaqstanğa belgili arheolog, Älkey Marğwlan atındağı arheologiya institutınıñ direktorı Zeynolla Samaşevtiñ qazğan orındarın tügeldey topıraq basıp, şöp ösip ketken. Eñ bolmasa şetelderdegidey qızıqqan turister kelip körip aynalıp şığıp ketetindey jalğızayaq taqtay soqpaq ta jasalmağan. Tek äyteuir qalaşıq ornı temir tormen qorşalıptı. Sarayşıq jürekti auırttı.

Jayıq jıldan jılğa jağalaudı orıp, köne qala ornın şayıp jatır. Äyteuir endi anıq biletinim – ötken tarihımızdıñ közindey bwl qımbat qalaşıqtı mäñgilikke joğaltıp almauımız qajet. Osı öñirde qanşama tarihşı, qanşama ölketanuşı bar. El bar, jwrt bar. Oblıstıq äkimşilik bar, Ükimet bar. Bärimiz otırıp, köz aldımızda Sarayşıqtıñ mülde joyıluına qalayşa jol bermekpiz?

Konservaciya degen boluşı edi ğoy. Meniñ oyımşa eñ keregi jardı şayıp kete bermeu üşin özen jağalauın bekitetin, svaya qağatın amaldar isteu kerek siyaqtı. Arab sayahatşısı Ibn Batuta zamanındağıday wqsatıp jaña qalaşıq salu josparı keyin de jüzege asa jatar. Qazir köne Sarayşıq qalasınıñ izderin qwtqaru qajet! Tayau künderde ziyalı qauım atınan Ükimet atına hat joldağım keledi. Onıñ üstine Imekeñ de vice-prem'er degendey. Ğajayıp qwndılıqtarımızdı saqtap qalatınday tağı basqa qanday amaldar bar? Kim qanday wsınıs ayta aladı? Äyteuir beyğam, nemketti bolmayıqşı, ağayın?!

Marat Tokaşbaevtıñ facebook paraqşasınan alındı

“Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

kerey.kz

Nwrbek TÜSİPHAN Qazaqstan parlamenti mäjilisiniñ deputatı, zañger Abzal Qwspan Azattıqqa swhbat berip otır. Astana, 26 qazan, 2023 jıl Qañtardı kim wyımdastırğanın bilik bile me, bilse nege aşıq aytpadı? Parlamentte nege Qañtar boyınşa tağı tıñdau ötpeydi? Prezident Toqaev Qañtar “töñkeris jasauğa äbden maşıqtanğan mamandardıñ jetekşiligimen” wyımdastırıldı dedi. Olar kimder? Mäjilis deputatı Abzal Qwspan osı swraqtarğa jauap berdi Azattıq: Abzal mırza, siz – Qañtar oqiğasına bir taraptan emes, jan-jağınan qarauğa mümkindik alğan adamsız. Eñ aldımen sol oqiğağa tikeley qatıstıñız, jwrttı alañğa şığuğa şaqırdıñız. Odan keyin qandı qırğında qamauğa alınğandardı bosatuğa at salısıp, zañger retinde de aralastıñız. Odan bölek mäjilis deputatı esebinde de jaña bir rakurstan qarap otırsız. Aytıñızşı, jan-jağınan qarağanda Qañtar oqiğasında sizge
Oljas Süleymenov. Men bilem!..

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: madeniportal.kz jäne S.Erğali mwrağattarınan alındı. «YA znayu!..» kitabınan üzindi-audarma. OSIRIS ZAÑI I Biz adamzat tarihın öte naşar bilemiz. XIX ğasırdıñ basında Napoleon älemge Mısırdı aştı, al ğalımdar bwl eldiñ qirandıların zerttep, onıñ şamamen b.z.d. III mıñjıldıqqa tiesili ekenin anıqtadı. Sol kezde adamzat tarihı tağı da qos mıñjıldıqqa tereñdey tüsti. Birneşe mıñjıldıq bwrın (men bilem) adamzat (nemese onıñ keybir böligi) tañbalı jazudı qoldanıp, jazıp jürgen. Bwl bilimderdi qalpına keltiru arqılı biz XX ğasırdıñ basında jasandı türde üzilgen tilimizdiñ tarihına qatıstı qoljeter şındıqtı qayta tanuımızğa tura keldi. 1926 jılı Bakude ötken alğaşqı türkologiyalıq kongresten keyin türkologiya ğılım retinde qalıptasa almadı… …2018 jılı Nazarbaev meni äñgimelesu üşin Aqordağa şaqırdı. Ülken üsteldiñ basında
Qıtay intelligenciyası qıtay ieroglifin sınadı, qıtay tilin emes…

kerey.kz

Qazir äleumettik jelide keybir qazaq ziyalılarınıñ qazaq tilin sınağan pikiri tarap jür. Esime bir kezderi Qıtay intelligenciyasınıñ qıtay ieroglifin sınağanı tüsip ketti. 20- ğasırdıñ alğaşqı şireginde qıtaydıñ dästürli ieroglifterin sınamağan ziyalı kemde kem. *** *** *** “Ieroglifterde zamanaui ideyalar men teoriyalardı jetkizetin sözdik qor joq, äri olar ziyandı oylardıñ wyasına aynaladı. Olardı joyuda wyat joq” dep jazdı 1918 jılı Qıtay Kommunistik partiyasınıñ negizin qalauşılardıñ biri äri Jaña mädeniet qozğalısınıñ jetekşi qayratkeri Çen' Dusyu (陈独秀). Qıtay ieroglifin qattı sınauşılardıñ qatarında tağı da Qıtay kommunistik qozğalıstıñ jetekşileriniñ biri Cyuy Cyubay (瞿秋白) de bolğan. Ol tipti 1931 jılı “Qıtay ieroglifteri şın mäninde älemdegi eñ las, eñ jekswrın äri eñ jirenişti närse. Tipti ortağasırlıq
Qazirgi zañnama ayasında memlekettik tildi qalay damıtuğa boladı?

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaqstan biligi memlekettik tildi damıtu üşin qatañ şeşimderge barğısı kelmeydi deyik. Biraq qazirgi zañnama ayasında memlekettik tildi qalay damıtuğa boladı? Sonı oylanıp köreyik. Qazaq tilin damıtu jayın aytqan kezde Qazaqstan biligi qoğamdı ekige böledi. Biri – tildi damıtudıñ radikal şeşimderin wstanadı, ekinşi jağı – qazirgi status-kvonı saqtağısı keledi, yağni eşteñe özgertpey-aq qoyayıq deydi. Biraq eki joldı da tañdamay, ortasımen jürudi wsınıp körsek qaytedi!? Batıl qadamdarğa barayıq, biraq ol radikal jol bolmasın. Qazaq tilin küşpen emes, ortanı damıtu arqılı küşeytsek boladı. YAğni adamdar tildi üyrenip äure bolmay-aq, halıq jay ğana qazaq tili ayasında ömir sürudi üyrensin. Negizgi oy osı. Biz osı uaqıtqa deyin adamdar ortanı
Eldes Orda, tarihşı: «Türkistan» atauın qoldanu – aymaqtağı jwmsaq küş poziciyasın nığaytu täsili

kerey.kz

Foto aşıq derekközderden alında Ötken aptada Türkiyanıñ wlttıq bilim ministrligi mektep bağdarlamasına «Türkistan» degen termindi engizgen edi. Şetel basılımdarınıñ jazuınşa, bwl atau endi «Ortalıq Aziya» wğımınıñ ornına qoldanılmaq. Bilim ministri YUsuf Tekin jaña atau türki äleminiñ birligin qamtamasız etuge bağıttalğanın aytadı. Onıñ sözinşe, ükimet oqu bağdarlamasınan imperiyalıq mağınası bar geografiyalıq ataulardı alıp tastamaqşı. Eñ qızığı, «Türkistan» aumağına Qazaqstannan bölek, Qırğızstan, Özbekstan, Türkimenstan men Täjikstan jatadı eken. Sonday-aq keybir basılımdar bwl terminniñ Qıtaydıñ batısında ornalasqan Şıñjan ölkesine qatısı barın da atap ötti. Keybir ğalımdar «Ortalıq Aziya» termini kolonializmnen qalğanın jii atap jür. HH ğasırdağı älemdik akademiyalıq ğılımdı sol kezdegi iri imperiyalar qalıptastırğandıqtan, büginde mwnday terminder men ataular halıq sanasına äbden siñip