қытай мен Қазақстан арасындағы үңірейіп тұрған бостықты Қазақ бизнесмендері монополдап алуы керек

qıtay men Qazaqstan arasındağı üñireyip twrğan bostıqtı Qazaq biznesmenderi monopoldap aluı kerek

| Jun 8, 2018

Qıtay ortalıq aziya men Türkiya bazarına endep kiru üşin Şıñjañdağı wyğır bauırlarımızdıñ orta jäne şığın biznesine milliondap qarjı ajırattı. Sonıñ arqasında 1991-jıldan bastap Wyğır biznesmenderi jañbırdan keyingi sañırauqwlaqtay dür ete tüsti. Oğan bir jağı qıtaydağı äleumettik, ekonomikalıq jaña reformalar bap boldı. Qısqa uaqıt işinde Wyğır bauırlarımızdıñ orta jäne şığın biznesi qarıştap damıp şağın monopoldanğan wlttıq kompaniyalar boy kötere bastadı. Qıtay sırtqı ekonomika men sauda-bizneste Wyğır bauırlarımızdı aldığa sap qoyıp perde artında özderi twrıp alıs-jaqın körşi elderdiñ bazar narığına Wyğır käsipkerleri arqılı monopoliya sayasatın jürgize bastağan edi. Tayau bir eki jıldan beri Şıñjañdağı sayasi twraqsızdıqqa baylanıstı, qıtaydıñ bwl strategiyalıq sayasatı uaqıtşa toqırap turalap qaldı. Wyğır biznesmen, käsipkerleriniñ desi basılıp, öñirdegi sauda şeñberindegi ornı tömendep tipti eñ tömengi körsetkişke deyin jetti. Sonımen, Öñirdegi biznestiñ ornı üñireyip ögeysip twr, qaytpek kerek:

Birinşi, Qıtaymen aradağı sauda-biznes ornı säl bosap qañğırap twrğanda, onı el bop jwmılıp Qazaqtıñ jaña biznesmenderiniñ monopoldauına jağday jaratu kerek. Bolmasa qıtay basqa taktikağa köşedi;

Ekinşisi, Qıtay Wyğır bauırlarımızdıñ orta jäne şığın biznesterin qayta jandandırıp Qazaqstanğa astırtın “sauda soğısın” aşsa Qazaq bizresmenderi bäsekege öte qabıletti boluı kerek. Öñirdegi biznes alpauıtı Qazaqtıñ qolına ötui tiis;

Üşinşisi, Qazaq biznesmenderi eki el arasında basım tüsse, qazaqtıñ biznes tili Şıñjañda mañızdı tilge aynaluı mümkin. Mısalı, qıtaydağı universitetterde “biznes qazaq tili” pänderi aşıluı mümkin (bwrın “biznes orıs tili” mamandığı boldı). Bwl jağday Şıñjañ qazaqtarınıñ özin wlt retinde sezinuine ülken ruhani küş bolar edi jäne Şıñjañdağı qazaqtardıñ orta jäne şağın biznesmenderi Qazaqstanğa iek artıp milliyard qıtay bazarına şığudıñ jaña ülgileri men formattarın tapqan bolar edi. Bwl tipti, Qazaqstanğa ülken mümkindik! 34649287_1094164467413806_8154242389255389184_n

Qortındı, qıtay men Qazaqstan arasındağı üñireyip twrğan bostıqtı Qazaq biznesmenderi monopoldap aluı kerek. Ol üşin wlı reformalar jasaluı tiis, keş qalsaq eşnärseden ümit kütudiñ qajeti joq.

Eldeç Orda

JASTAR QALASINDAĞI RUHANI KEŞ: ALMATI ASPANI ABAY ÄNDERİMEN KÖMKERİLDİ

kerey.kz

Ämirbolat Qwsayınwlı Abay küni qarsañında Almatı qalasında aşıq aspan astındağı sahnada mıñdağan körermender Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ «Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığı» qoldauımen tüsirilgen Abaydıñ twñğış şığarmalar jinağınıñ jarıq köru tarihın bayandağan «Alğaşqı kitap» attı derekti fil'mdi tamaşaladı, dep jazadı Muztaumedia.kz. Dokudrama janrındağı bwl derekti fil'm qazaqtıñ neşe ğasırlıq ruhani tarihındağı tañ qalarlıq wlı oqiğa — 1909 jılı Peterbor qalasında Il'yas Boraganskiy baspasınan jarıq körgen Abaydıñ twñğış kitabınıñ qilı tağdırın beynelegen. Fil'm jalğız özi twtas bir älem jasap, şığarmaşılıqpen aynalısqan nebäri jiırma jıldıñ işinde qazaqtıñ tilin de, körkemdik, etikalıq tanımın da kürt özgertip, bwrın-soñdı türik jwrtı jetpegen biikke kötergen Abaydıñ alğaşqı kitabı qalay basılıp şıqtı, Abay közi tirisinde öziniñ
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa
Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq