қытай мен Қазақстан арасындағы үңірейіп тұрған бостықты Қазақ бизнесмендері монополдап алуы керек

قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ۇڭىرەيىپ تۇرعان بوستىقتى قازاق بيزنەسمەندەرى مونوپولداپ الۋى كەرەك

| Jun 8, 2018

قىتاي ورتالىق ازيا مەن تۇركيا بازارىنا ەندەپ كىرۋ ءۇشىن شىڭجاڭداعى ۇيعىر باۋىرلارىمىزدىڭ ورتا جانە شىعىن بيزنەسىنە ميلليونداپ قارجى اجىراتتى. سونىڭ ارقاسىندا 1991-جىلدان باستاپ ۇيعىر بيزنەسمەندەرى جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي ءدۇر ەتە ءتۇستى. وعان ءبىر جاعى قىتايداعى الەۋمەتتىك، ەكونوميكالىق جاڭا رەفورمالار باپ بولدى. قىسقا ۋاقىت ىشىندە ۇيعىر باۋىرلارىمىزدىڭ ورتا جانە شىعىن بيزنەسى قارىشتاپ دامىپ شاعىن مونوپولدانعان ۇلتتىق كومپانيالار بوي كوتەرە باستادى. قىتاي سىرتقى ەكونوميكا مەن ساۋدا-بيزنەستە ۇيعىر باۋىرلارىمىزدى الدىعا ساپ قويىپ پەردە ارتىندا وزدەرى تۇرىپ الىس-جاقىن كورشى ەلدەردىڭ بازار نارىعىنا ۇيعىر كاسىپكەرلەرى ارقىلى مونوپوليا ساياساتىن جۇرگىزە باستاعان ەدى. تاياۋ ءبىر ەكى جىلدان بەرى شىڭجاڭداعى ساياسي تۇراقسىزدىققا بايلانىستى، قىتايدىڭ بۇل ستراتەگيالىق ساياساتى ۋاقىتشا توقىراپ تۋرالاپ قالدى. ۇيعىر بيزنەسمەن، كاسىپكەرلەرىنىڭ دەسى باسىلىپ، وڭىردەگى ساۋدا شەڭبەرىندەگى ورنى تومەندەپ ءتىپتى ەڭ تومەنگى كورسەتكىشكە دەيىن جەتتى. سونىمەن، وڭىردەگى بيزنەستىڭ ورنى ۇڭىرەيىپ وگەيسىپ تۇر، قايتپەك كەرەك:

ءبىرىنشى، قىتايمەن اراداعى ساۋدا-بيزنەس ورنى ءسال بوساپ قاڭعىراپ تۇرعاندا، ونى ەل بوپ جۇمىلىپ قازاقتىڭ جاڭا بيزنەسمەندەرىنىڭ مونوپولداۋىنا جاعداي جاراتۋ كەرەك. بولماسا قىتاي باسقا تاكتيكاعا كوشەدى;

ەكىنشىسى، قىتاي ۇيعىر باۋىرلارىمىزدىڭ ورتا جانە شىعىن بيزنەستەرىن قايتا جانداندىرىپ قازاقستانعا استىرتىن “ساۋدا سوعىسىن” اشسا قازاق بيزرەسمەندەرى باسەكەگە وتە قابىلەتتى بولۋى كەرەك. وڭىردەگى بيزنەس الپاۋىتى قازاقتىڭ قولىنا ءوتۋى ءتيىس;

ءۇشىنشىسى، قازاق بيزنەسمەندەرى ەكى ەل اراسىندا باسىم تۇسسە، قازاقتىڭ بيزنەس ءتىلى شىڭجاڭدا ماڭىزدى تىلگە اينالۋى مۇمكىن. مىسالى، قىتايداعى ۋنيۆەرسيتەتتەردە “بيزنەس قازاق ءتىلى” پاندەرى اشىلۋى مۇمكىن (بۇرىن “بيزنەس ورىس ءتىلى” ماماندىعى بولدى). بۇل جاعداي شىڭجاڭ قازاقتارىنىڭ ءوزىن ۇلت رەتىندە سەزىنۋىنە ۇلكەن رۋحاني كۇش بولار ەدى جانە شىڭجاڭداعى قازاقتاردىڭ ورتا جانە شاعىن بيزنەسمەندەرى قازاقستانعا يەك ارتىپ ميلليارد قىتاي بازارىنا شىعۋدىڭ جاڭا ۇلگىلەرى مەن فورماتتارىن تاپقان بولار ەدى. بۇل ءتىپتى، قازاقستانعا ۇلكەن مۇمكىندىك! 34649287_1094164467413806_8154242389255389184_n

قورتىندى، قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ۇڭىرەيىپ تۇرعان بوستىقتى قازاق بيزنەسمەندەرى مونوپولداپ الۋى كەرەك. ول ءۇشىن ۇلى رەفورمالار جاسالۋى ءتيىس، كەش قالساق ەشنارسەدەن ءۇمىت كۇتۋدىڭ قاجەتى جوق.

Eldeç Orda

“توڭكەرىس جاساۋعا ماشىقتانعاندار” كىم؟ قاڭتار قۇپياسى اشىلسا، سالدارى نە بولادى؟ دەپۋتاتپەن سۇحبات

kerey.kz

نۇربەك ءتۇسىپحان قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى، زاڭگەر ابزال قۇسپان ازاتتىققا سۇحبات بەرىپ وتىر. استانا، 26 قازان، 2023 جىل قاڭتاردى كىم ۇيىمداستىرعانىن بيلىك بىلە مە، بىلسە نەگە اشىق ايتپادى؟ پارلامەنتتە نەگە قاڭتار بويىنشا تاعى تىڭداۋ وتپەيدى؟ پرەزيدەنت توقاەۆ قاڭتار “توڭكەرىس جاساۋعا ابدەن ماشىقتانعان مامانداردىڭ جەتەكشىلىگىمەن” ۇيىمداستىرىلدى دەدى. ولار كىمدەر؟ ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان وسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى ازاتتىق: ابزال مىرزا، ءسىز – قاڭتار وقيعاسىنا ءبىر تاراپتان ەمەس، جان-جاعىنان قاراۋعا مۇمكىندىك العان ادامسىز. ەڭ الدىمەن سول وقيعاعا تىكەلەي قاتىستىڭىز، جۇرتتى الاڭعا شىعۋعا شاقىردىڭىز. ودان كەيىن قاندى قىرعىندا قاماۋعا الىنعانداردى بوساتۋعا ات سالىسىپ، زاڭگەر رەتىندە دە ارالاستىڭىز. ودان بولەك ءماجىلىس دەپۋتاتى ەسەبىندە دە جاڭا ءبىر راكۋرستان قاراپ وتىرسىز. ايتىڭىزشى، جان-جاعىنان قاراعاندا قاڭتار وقيعاسىندا سىزگە
اتەيستەر مەن تاڭىرشىلدەرگە مىڭ العىس!

kerey.kz

ەلدەس وردا سۋرەت: اۆتوردىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. قازاق قوعامىندا جاڭا ينتەللەكتۋالدىق كەزەڭ تۋىپ كەلەدى. ءبىرىنشى، قازىرگى قازاق قوعامىندا سەنىم ماسەلەسىنە قاتىستى پىكىرتالاستاردىڭ كۇشەيۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس ەمەس. بۇل دەگەنىڭىز الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ، اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ جانە جاھاندىق ينتەللەكتۋالدىق اعىمداردىڭ ىقپالىمەن قالىپتاسقان جاڭا قوعامدىق ويلاۋ فورماسىنىڭ كورىنىسى. اتەيستىك كوزقاراستاردىڭ اشىق ايتىلۋى، تاڭىرشىلدىك يدەيالاردىڭ قايتا جاڭعىرۋى جانە ءداستۇرلى ءدىني ورتا اراسىنداعى پىكىر قاقتىعىسى زيالى ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىمەن، شىن مانىندە بۇل قۇبىلىس قوعامنىڭ رۋحاني السىرەۋىن ەمەس، سانالى ىزدەنىسكە بەت بۇرعانىن كورسەتەدى. ەكىنشى، ۇزاق ۋاقىت بويى قازاق قوعامىنداعى ءدىني ديسكۋرس نەگىزىنەن مونولوگتىقسيپاتتا بولدى. ۋاعىز ايتىلدى، ال تىڭداۋشى تاراپ ونى تالقىلاۋسىز قابىلداۋعا ءتيىس ەدى. سۇراق قويۋ كۇمانمەن، كۇمان ءالسىز يمانمەن تەڭەستىرىلدى. مۇنداي ورتادا سەنىم دالەلدەۋدى ەمەس، قايتالاۋدى تالاپ ەتتى. عىلىمي
ولجاس سۇلەيمەنوۆ. مەن بىلەم!..

kerey.kz

سەرىك ەرعالي سۋرەتتەر: madeniportal.kz جانە س.ەرعالي مۇراعاتتارىنان الىندى. «يا زنايۋ!..» كىتابىنان ءۇزىندى-اۋدارما. وسيريس زاڭى I ءبىز ادامزات تاريحىن وتە ناشار بىلەمىز. XIX عاسىردىڭ باسىندا ناپولەون الەمگە مىسىردى اشتى، ال عالىمدار بۇل ەلدىڭ قيراندىلارىن زەرتتەپ، ونىڭ شامامەن ب.ز.د. III مىڭجىلدىققا تيەسىلى ەكەنىن انىقتادى. سول كەزدە ادامزات تاريحى تاعى دا قوس مىڭجىلدىققا تەرەڭدەي ءتۇستى. بىرنەشە مىڭجىلدىق بۇرىن (مەن بىلەم) ادامزات (نەمەسە ونىڭ كەيبىر بولىگى) تاڭبالى جازۋدى قولدانىپ، جازىپ جۇرگەن. بۇل بىلىمدەردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءبىز XX عاسىردىڭ باسىندا جاساندى تۇردە ۇزىلگەن ءتىلىمىزدىڭ تاريحىنا قاتىستى قولجەتەر شىندىقتى قايتا تانۋىمىزعا تۋرا كەلدى. 1926 جىلى باكۋدە وتكەن العاشقى تۇركولوگيالىق كونگرەستەن كەيىن تۇركولوگيا عىلىم رەتىندە قالىپتاسا المادى… …2018 جىلى نازارباەۆ مەنى اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن اقورداعا شاقىردى. ۇلكەن ۇستەلدىڭ باسىندا
قىتاي ينتەلليگەنتسياسى قىتاي يەروگليفىن سىنادى، قىتاي ءتىلىن ەمەس…

kerey.kz

قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە كەيبىر قازاق زيالىلارىنىڭ قازاق ءتىلىن سىناعان پىكىرى تاراپ ءجۇر. ەسىمە ءبىر كەزدەرى قىتاي ينتەلليگەنتسياسىنىڭ قىتاي يەروگليفىن سىناعانى ءتۇسىپ كەتتى. 20- عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندە قىتايدىڭ ءداستۇرلى يەروگليفتەرىن سىناماعان زيالى كەمدە كەم. *** *** *** “يەروگليفتەردە زاماناۋي يدەيالار مەن تەوريالاردى جەتكىزەتىن سوزدىك قور جوق، ءارى ولار زياندى ويلاردىڭ ۇياسىنا اينالادى. ولاردى جويۋدا ۇيات جوق” دەپ جازدى 1918 جىلى قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى ءارى جاڭا مادەنيەت قوزعالىسىنىڭ جەتەكشى قايراتكەرى چەن دۋسيۋ (陈独秀). قىتاي يەروگليفىن قاتتى سىناۋشىلاردىڭ قاتارىندا تاعى دا قىتاي كوممۋنيستىك قوزعالىستىڭ جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى تسيۋي تسيۋباي (瞿秋白) دە بولعان. ول ءتىپتى 1931 جىلى “قىتاي يەروگليفتەرى شىن مانىندە الەمدەگى ەڭ لاس، ەڭ جەكسۇرىن ءارى ەڭ جيرەنىشتى نارسە. ءتىپتى ورتاعاسىرلىق
كەلەشەكتە قاي سالالاردى دامىتۋ كەرەك؟

kerey.kz

ينۆەستوردان ارتىق قاتاڭ رەاليست جوق قوي. ول سالعان اقشاسى وزىنە ەسەلەپ قايتۋى ءۇشىن تەك پەرسپەكتيۆاسى مول، كەلەشەگى جارقىن سالالاردى تاڭدايدى. JPMorganChase اقش-تاعى، الەمدەگى ەڭ ءىرى بانكتىڭ ءبىرى رەتىندە الداعى 10 جىلدا 1,5 ترلن دوللار ينۆەستيتسيا قۇياتىنىن قاراشا ايىندا جاريالادى. ءسويتىپ، نەگىزگى 4 باعىتتى تاڭداعان. ولار ارى قاراي 27 سالاعا بولىنەدى: – وزىق تەحنولوگيا: روبوتوتەحنيكا، فارماكولوگيا، اسا ماڭىزدى مينەرالدار – قورعانىس، اەروعارىش ءوندىرىسى: بايلانىستىڭ جاڭا بۋىنى، مۇلدە جاڭا دروندار – ەنەرگەتيكالىق تاۋەلسىزدىك: كۇن، اتوم، جاڭا باتارەيالار – ستراتەگيالىق تەحنولوگيا: جي، كيبەرقاۋىپسىزدىك، كۆانتتىق ەسەپتەۋ ارعى جاعىنداعى 27 سالانى وقىساڭ، مىنا بانك الەمدىك سوعىسقا دايىندالىپ جاتقان سياقتى كورىنەدى. سەبەبى گيپەردىبىستاعى راكەتا، 6G بايلانىس، عارىش، ادامسىز تەحنولوگيا دەپ كەتە بەرەدى. ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ءتۇر-ءتۇرى. ەكىنشى