Қытайдың әкімшілік территория реформасы

Qıtaydıñ äkimşilik territoriya reforması

| Jun 10, 2018

Aldağı uaqıtta qıtaydı öte kürdeli reformalar kütip twr. Sonıñ biri, qıtaydıñ äkimşilik territoriya (qwrılım) reforması. YAğni, keleşekte qıtaydıñ işki äkimşilik aumağında zor özgerister boladı. Bwl qıtayda 40 jıldan beri talqığa tüsip jauır bolğan taqırıp. Esteriñizde bolsa bwl temeni (teama) eki üş jıldıñ aldında osı paraqşamda kötergemin.

Qıtay wltşıldarı men demokrattarınıñ äkimşilik qwrlımğa tübegeyli reforma jasap birqanşa joba, wsınıs tastağanın qarapayım jwrt bilmeydi. Sol sıbıstıñ negizinde qıtay älemi birqanşa ülgi-jobasın internet paraqşalarına şığarıp aşıq qoğamdıq talqığa salğan.
Siz, olardıñ äkimşilik qwrlım reformasına qarap otırsañız qazirgi Şıñjañ regionın üşke nemese eki bölekke bölip tastağanın köresiz. Endi osı turalı aytayıq.

Osından şaması on jıl bwrın qıtaydıñ wltşıl ziyalıları wlttıq kongres pen ortalıq partiya komitetine 50 mıñ kisiniñ qolı qoyılğan (bäri professor, doktorlar) aşıq hattı joldağan edi. Biz ol kezde Pekinde jürdik, bwl oqiğanı emis-emis estitinbiz. Aşıq hat mazmwnında qıtay emesterdiñ ordasına aynalğan universitetter men kafedralardı jabu turalı wsınıs aytılıptı jäne qıtaydıñ wlttıq territoriyalı avtonomiyaların küşinen qaldırıp, ülken territoriyalı avtonomiyalı regiondardı üş, törtke bölu jobası joldanğan eken. Mına karta sol jobanıñ auanı negizinde jasalsa kerek.

Şıñjañ regionın 2 nemese 3 bölikke bölip jekelegen provincsiyalar qwru Qazaqstanğa tiimdi me? Meniñşe tiimdi. Qıtay wltşıldarınıñ jer aumağı öte ülken avtonrmiyalı regiondardı bölip wsaq provincsiyalarğa taratuınıñ sebebi nede? Meniñşe, öñirdegi territoriyalı ayırmaşılıqtı retteu; wlttıq avtonrmiyanı boldırmau; tb

Qıtay qazaqtarı birşama şoğırlı qonıstanğan Şıñjañnıñ soltüstik öñiri bölinip jeke provincsiyağa aynalıp jatsa Qazaqstannıñ bwğan qanday ıqpalı boluı mümkin nemese Qazaqstannıñ reakciyası qalay boladı? Meniñşe Qazaqstan alda iri reformalardı şınayı jüzege asırıp, jaña buın intellektualdı jastarın biznes pen bilikke köptep aralastırıp qıtaydıñ keleşektegi äkimşilik qwrlım reformasına zor dayındıq köru kerek. Bwl tüptiñ tübinde iske asatın reforma.

(Jalğası bar…)

Eldeç Orda

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

kerey.kz

Arma äleumet! 31 mamır sayasi quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni. Osığan baylanıstı irgeles elderde sonıñ işinde Şığıs Türkistan öñirinde ömir sürip jatqan Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik häm mädeni tarihın tanıp bilip jürgenimiz artıq bolmas. Aldımen suretterge tüsinikteme: Birinşi suret: Şıñjañ ölkesinde 1934-44 jıldarı ölke gubernatorı bolğan Şen Şicaydıñ (盛世才) beynesi. Ekinşi suret: Tayvan' Taypeydegi Şen Şicaydıñ mazarı. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barğandağı estelik. Ol turalı estelikti keyin oqisızdar. Üşinşi suret: Şıñjañ ölkesi Qwmıl aymağınıñ aymaq gubernatorı bolğan Jolbarıs Beg-tiñ mazarı. Tayvan' Taypey qalasındağı mwsılmandar ziratında jerlengen. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barıp qayttım. Törtinşi suret: 1944 jılı wlt-azattıq köterilisşileri Qwlja qalasın azat qılğan soñ qala
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin