Қытайдың әкімшілік территория реформасы

Qıtaydıñ äkimşilik territoriya reforması

| Jun 10, 2018

Aldağı uaqıtta qıtaydı öte kürdeli reformalar kütip twr. Sonıñ biri, qıtaydıñ äkimşilik territoriya (qwrılım) reforması. YAğni, keleşekte qıtaydıñ işki äkimşilik aumağında zor özgerister boladı. Bwl qıtayda 40 jıldan beri talqığa tüsip jauır bolğan taqırıp. Esteriñizde bolsa bwl temeni (teama) eki üş jıldıñ aldında osı paraqşamda kötergemin.

Qıtay wltşıldarı men demokrattarınıñ äkimşilik qwrlımğa tübegeyli reforma jasap birqanşa joba, wsınıs tastağanın qarapayım jwrt bilmeydi. Sol sıbıstıñ negizinde qıtay älemi birqanşa ülgi-jobasın internet paraqşalarına şığarıp aşıq qoğamdıq talqığa salğan.
Siz, olardıñ äkimşilik qwrlım reformasına qarap otırsañız qazirgi Şıñjañ regionın üşke nemese eki bölekke bölip tastağanın köresiz. Endi osı turalı aytayıq.

Osından şaması on jıl bwrın qıtaydıñ wltşıl ziyalıları wlttıq kongres pen ortalıq partiya komitetine 50 mıñ kisiniñ qolı qoyılğan (bäri professor, doktorlar) aşıq hattı joldağan edi. Biz ol kezde Pekinde jürdik, bwl oqiğanı emis-emis estitinbiz. Aşıq hat mazmwnında qıtay emesterdiñ ordasına aynalğan universitetter men kafedralardı jabu turalı wsınıs aytılıptı jäne qıtaydıñ wlttıq territoriyalı avtonomiyaların küşinen qaldırıp, ülken territoriyalı avtonomiyalı regiondardı üş, törtke bölu jobası joldanğan eken. Mına karta sol jobanıñ auanı negizinde jasalsa kerek.

Şıñjañ regionın 2 nemese 3 bölikke bölip jekelegen provincsiyalar qwru Qazaqstanğa tiimdi me? Meniñşe tiimdi. Qıtay wltşıldarınıñ jer aumağı öte ülken avtonrmiyalı regiondardı bölip wsaq provincsiyalarğa taratuınıñ sebebi nede? Meniñşe, öñirdegi territoriyalı ayırmaşılıqtı retteu; wlttıq avtonrmiyanı boldırmau; tb

Qıtay qazaqtarı birşama şoğırlı qonıstanğan Şıñjañnıñ soltüstik öñiri bölinip jeke provincsiyağa aynalıp jatsa Qazaqstannıñ bwğan qanday ıqpalı boluı mümkin nemese Qazaqstannıñ reakciyası qalay boladı? Meniñşe Qazaqstan alda iri reformalardı şınayı jüzege asırıp, jaña buın intellektualdı jastarın biznes pen bilikke köptep aralastırıp qıtaydıñ keleşektegi äkimşilik qwrlım reformasına zor dayındıq köru kerek. Bwl tüptiñ tübinde iske asatın reforma.

(Jalğası bar…)

Eldeç Orda

“Töñkeris jasauğa maşıqtanğandar” kim? Qañtar qwpiyası aşılsa, saldarı ne boladı? Deputatpen swhbat

kerey.kz

Nwrbek TÜSİPHAN Qazaqstan parlamenti mäjilisiniñ deputatı, zañger Abzal Qwspan Azattıqqa swhbat berip otır. Astana, 26 qazan, 2023 jıl Qañtardı kim wyımdastırğanın bilik bile me, bilse nege aşıq aytpadı? Parlamentte nege Qañtar boyınşa tağı tıñdau ötpeydi? Prezident Toqaev Qañtar “töñkeris jasauğa äbden maşıqtanğan mamandardıñ jetekşiligimen” wyımdastırıldı dedi. Olar kimder? Mäjilis deputatı Abzal Qwspan osı swraqtarğa jauap berdi Azattıq: Abzal mırza, siz – Qañtar oqiğasına bir taraptan emes, jan-jağınan qarauğa mümkindik alğan adamsız. Eñ aldımen sol oqiğağa tikeley qatıstıñız, jwrttı alañğa şığuğa şaqırdıñız. Odan keyin qandı qırğında qamauğa alınğandardı bosatuğa at salısıp, zañger retinde de aralastıñız. Odan bölek mäjilis deputatı esebinde de jaña bir rakurstan qarap otırsız. Aytıñızşı, jan-jağınan qarağanda Qañtar oqiğasında sizge
Ateister men täñirşilderge mıñ alğıs!

kerey.kz

Eldes Orda Suret: Avtordıñ jeke arhivinen alındı. Qazaq qoğamında jaña intellektualdıq kezeñ tuıp keledi. Birinşi, qazirgi qazaq qoğamında senim mäselesine qatıstı pikirtalastardıñ küşeyui kezdeysoq qwbılıs emes. Bwl degeniñiz äleumettik jelilerdiñ, aşıq aqparattıq keñistiktiñ jäne jahandıq intellektualdıq ağımdardıñ ıqpalımen qalıptasqan jaña qoğamdıq oylau formasınıñ körinisi. Ateistik közqarastardıñ aşıq aytıluı, täñirşildik ideyalardıñ qayta jañğıruı jäne dästürli dini orta arasındağı pikir qaqtığısı ziyalı ortada alañdauşılıq tudırğanımen, şın mäninde bwl qwbılıs qoğamnıñ ruhani älsireuin emes, sanalı izdeniske bet bwrğanın körsetedi. Ekinşi, wzaq uaqıt boyı qazaq qoğamındağı dini diskurs negizinen MONOLOGTIQsipatta boldı. Uağız aytıldı, al tıñdauşı tarap onı talqılausız qabıldauğa tiis edi. Swraq qoyu kümänmen, kümän älsiz imanmen teñestirildi. Mwnday ortada senim däleldeudi emes, qaytalaudı talap etti. Ğılımi
Oljas Süleymenov. Men bilem!..

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: madeniportal.kz jäne S.Erğali mwrağattarınan alındı. «YA znayu!..» kitabınan üzindi-audarma. OSIRIS ZAÑI I Biz adamzat tarihın öte naşar bilemiz. XIX ğasırdıñ basında Napoleon älemge Mısırdı aştı, al ğalımdar bwl eldiñ qirandıların zerttep, onıñ şamamen b.z.d. III mıñjıldıqqa tiesili ekenin anıqtadı. Sol kezde adamzat tarihı tağı da qos mıñjıldıqqa tereñdey tüsti. Birneşe mıñjıldıq bwrın (men bilem) adamzat (nemese onıñ keybir böligi) tañbalı jazudı qoldanıp, jazıp jürgen. Bwl bilimderdi qalpına keltiru arqılı biz XX ğasırdıñ basında jasandı türde üzilgen tilimizdiñ tarihına qatıstı qoljeter şındıqtı qayta tanuımızğa tura keldi. 1926 jılı Bakude ötken alğaşqı türkologiyalıq kongresten keyin türkologiya ğılım retinde qalıptasa almadı… …2018 jılı Nazarbaev meni äñgimelesu üşin Aqordağa şaqırdı. Ülken üsteldiñ basında
Qıtay intelligenciyası qıtay ieroglifin sınadı, qıtay tilin emes…

kerey.kz

Qazir äleumettik jelide keybir qazaq ziyalılarınıñ qazaq tilin sınağan pikiri tarap jür. Esime bir kezderi Qıtay intelligenciyasınıñ qıtay ieroglifin sınağanı tüsip ketti. 20- ğasırdıñ alğaşqı şireginde qıtaydıñ dästürli ieroglifterin sınamağan ziyalı kemde kem. *** *** *** “Ieroglifterde zamanaui ideyalar men teoriyalardı jetkizetin sözdik qor joq, äri olar ziyandı oylardıñ wyasına aynaladı. Olardı joyuda wyat joq” dep jazdı 1918 jılı Qıtay Kommunistik partiyasınıñ negizin qalauşılardıñ biri äri Jaña mädeniet qozğalısınıñ jetekşi qayratkeri Çen' Dusyu (陈独秀). Qıtay ieroglifin qattı sınauşılardıñ qatarında tağı da Qıtay kommunistik qozğalıstıñ jetekşileriniñ biri Cyuy Cyubay (瞿秋白) de bolğan. Ol tipti 1931 jılı “Qıtay ieroglifteri şın mäninde älemdegi eñ las, eñ jekswrın äri eñ jirenişti närse. Tipti ortağasırlıq
Qazirgi zañnama ayasında memlekettik tildi qalay damıtuğa boladı?

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaqstan biligi memlekettik tildi damıtu üşin qatañ şeşimderge barğısı kelmeydi deyik. Biraq qazirgi zañnama ayasında memlekettik tildi qalay damıtuğa boladı? Sonı oylanıp köreyik. Qazaq tilin damıtu jayın aytqan kezde Qazaqstan biligi qoğamdı ekige böledi. Biri – tildi damıtudıñ radikal şeşimderin wstanadı, ekinşi jağı – qazirgi status-kvonı saqtağısı keledi, yağni eşteñe özgertpey-aq qoyayıq deydi. Biraq eki joldı da tañdamay, ortasımen jürudi wsınıp körsek qaytedi!? Batıl qadamdarğa barayıq, biraq ol radikal jol bolmasın. Qazaq tilin küşpen emes, ortanı damıtu arqılı küşeytsek boladı. YAğni adamdar tildi üyrenip äure bolmay-aq, halıq jay ğana qazaq tili ayasında ömir sürudi üyrensin. Negizgi oy osı. Biz osı uaqıtqa deyin adamdar ortanı