Президент Тоқаевқа ашық хат

Prezident Toqaevqa aşıq hat

| Jun 3, 2020

19390609_1705040909798212_1463522707629760973_o

2020 jıldıñ 28 mamırında, Mäskeuden jiberilgen meniñ jügim Qızılordağa keldi. CDEK firması, tapsırıs nömiri 1173341109 jiberilim. Qos çemodan. Meniñ qwjattarım, bazarlıqtarım, kiim-keşek, wyalı telefondarım öz ornında. Nemis tilindegi Gete jinağı, orıs klassikteriniñ kitaptarı, KSRO jurnaldarı men basqa ädebiet te öz ornında. Biraq, Qıdırbek Rıspekwlı qwrastırğan, jwdırıqtasu jwldızdarınıñ qoltañbalarına tolı “Qazaq boksşıları” attı kitap joğalğan. Sonımen qatar, tarihşımız Kärişal Asan Atanıñ qos kitabı da joq. Ärine, bäri boluı mümkin. Alayda, qazaqi kitaptarımdı orıs jük tasuşısı nemese reseylik şekaraşı jımqırdı dep oylamaymın. Pogon taqqan jergilikti hayuandardıñ sasıq äreketi bolsa kerek.

Barıp twrğan oñbağandar ğoy! Mısalı, boks kitabımda mağan arnalğan Ermahan Ibırayımov pen Jandos Kökimovtıñ izgi tilekteri jazılğan. Sonda ne? Oficer atağımen jamılğan qılmısker wstaramen meniñ atımdı joyıp, öz esimin qoya ma? Al, Kärişal Asan Atanıñ tuındıları - olar tipti marqwm jazuşı otbasınıñ sıylığı. Aytpaqşı, sınşıl qalamger bolsa da, Karekeñ “Prizrak nezavisimosti” kitabında sol kezdegi sırtqı ister ministrimiz Qasım-Jomart Toqaevtı jas, darındı jetekşi retinde maqtaydı.

Meniñ jeke menşigimde üy-päter, avtokölik, zergerlik bwyımdar jäne basqa qwndı bwyımdar joq. Jalğız baylığım - osınday kitaptar, ruhani baylıqtar. Endi ne? Qomağay, jemkor jendetter mağan arnalğan ardaqtı ağalarımızdıñ qoltañbaların wrlaudan tayınbay ma? Osınday wrlıq aqşalay paydanı da onşa keltirmeydi. Qazaq boksşılarınıñ tarihı men Kärişal Asan Atanıñ jazbaların “Sotbis”, “Kristis” aukcionınan satpaytını da anıq. Bwnday qılmıs mädeniet pen ruhani baylıqtarımızdı ayaq astı etetin pasıq äreket emey nemene?!

Sondıqtan, prezident Toqaevqa aşıq hatımdı joldauğa tura keledi.

Qwrmetti Qasım-Jomart Kemelwlı! Siz ben bizdi biriktiretin närse - şetel tilderi men kitaptarğa qaray qwmarlıq. Bala kezimde, inişegiñiz Baqıtbek Şabarbaevtıñ körşisi boldım. Almatı aymağındağı Kirovskiy (qazirgi Balpıq bi) eldi mekeninde orın tepken twrğın üyinde päterlerimiz tipti japsarlas boldı bir qabatta. Keyde, äkeñiz, jazuşı Kemel Toqaevtı da köretinmin. Baqıtbek pen Käbisanıñ balaları - Äsemgül, Änel men kenjesi Şıñğıspen oynaytınmın. Ökinişke oray, Qaseke, sizdi onşa körmeytinmin. Öytkeni, siz sekseninşi jıldardıñ basında da, mañızdı diplomatiyalıq jwmıstarmen şwğıldanıp, köbinese jıraqta jüretinsiz.

Qwrmetti Qasım-Jomart Kemelwlı! Küzet pen beynebaqılau bar qoymalardan jwmbaqtı türde joğalğan kitaptarımnıñ qaytaruına qolğabıs beriñizşi.

REDAKCIYA ÜŞİN. Meniñ www.facebook.com/nauryz.daniyar paraqşamda birneşe tanımal boksşılarmen telefon swhbattarım jariyalanğan: Serik Qonaqbaev, Patricio Oliva, Aleksandr Lebzyak… Demek, jwdırıqtasu önerine aqparattıq qoldau körsetuge özimşe tırısamın.

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til