Жетісудағы Алаш қозғалысының көрнекті өкілі Ыбырайым Жайнақов

Suretter söyleydi Tarih Twlğalar Qazaq şejiresi

Jetisudağı Alaş qozğalısınıñ körnekti ökili Ibırayım Jaynaqov

kerey.kz

| Feb 3, 2021

Jetisudağı Alaş qozğalısınıñ körnekti ökili Ibırayım (Ibrahim) Jaynaqov

146036436_1962668283896749_3597363514070360068_n

Birinşi surette, Ibırayım Jaynaqwlı jäne zayıbı Gülsim Dadabaeva

145436859_1962668293896748_608201439400528341_n

Ekinşi suret, Ibırayımnıñ zayıbı Gülsim Dadabaeva (äkesi özbek, şeşesi tatar)

146452491_1962668333896744_7721869450682464521_n

Üşinşi suret, ortada Ibırayım Jaynaqov, Şığıs Türkistan, Qwlja q. 1930 j.

Eskertu: tarihi suretter Al'fiya Gatiyatulinanıñ jeke arhivine tän. Al'fiyanıñ wlı şeşesi Mariyam Ibırayımnıñ zayıbı Gülsim hanımnıñ tuğan äpkesi.

Ibırayım Jaynaqwlı Jetisudağı belsendi Alaş qayratkerlerimen biruaqıtta Şığıs Türkistanğa ötip ketken. Qwlja ölkesine ötken Jaynaqovtar sol jaqta sovet ükimeti balşabekterine (bol'şevik) qarsı qarulı wyımdar wyımdastırdı. 1928′den keyin bastalğan kämpeski kezinde jäne 1931-33 jıldardağı aşarşılıq kezinde qıtayğa auğan qazaqtardı ornalastıru qızmetterimen aynalıstı. 1934 jıldan soñ İle ualayatı qazaq-qırğız mädeni, ağartu wyımınıñ jwmıstarımen aynalıstı. Osığan baylanıstı Tekes jäne Örtekes audandarında köp jürdi. 1938 jıldan keyin Şıñ ükimeti jağınan twtqındalıp Ürimjide abaqtıda jattı. Odan keyingi ömiri belgisiz. Tarihşı Erkin Rahmetolla ağamızdıñ Jetisu enciklopediyasına silteme jasay otırıp keltirgen eñbeginde äkesi Jaynaqovtı Ürimji türmesinen Semeyge alıp ketkenin balası Omarğa Ğabdi Saybolatwlı aytqan eken.

Derekterge süyensek, 1938-1939 jj arasındağı twtqındau men tergeu jwmıstarına Qazaqstannan kelgen NKVD tergeuşileri de atsalısqan.

Eldes ORDA

03.02.2021

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

kerey.kz

1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,