Sauda boyınşa 2022 jıldıñ qortındısı şıqtı. Qazaqstan halqı bıltır 15,7 trillion teñgege bölşek sauda jasağan. YAğni, biz satqan, satıp alğan tauarlardıñ jalpı qwnı 15,7 trillion teñge boldı. Bwl – 33,7 milliard dollar. Sonda bir jıl boyı bükil qazaqstandıqtardıñ jasağan saudası Italiyada şokolad jasaytın milliarder Djovani Ferreronıñ baylığımen teñesken.

2022 jılğı bölşek sauda kölemi 2021 jılğa qarağanda 2,1%-ğa köp. Biraq, meniñ oyımşa bwğan fizikalıq kölem emes, inflyaciya köbirek äser etken siyaqtı. Jalpı saudanıñ işinde azıq-tülik ülesi 35,6% bolsa, azıq-tülikke jatpaytın tauarlar 64,4%.

Qazaqstandağı bükil saudanıñ üşten birin (32.3%) Almatı qalası jasaydı. YAğni, Almatı – eldegi eñ ülken bazar qala. Almatınıñ ekonomikası bıltır 43 milliard dollar boldı. Bwl Özbekstannan 10 milliard dollarğa az, al Qırğızstannan 5 ese köp. Almatı ekonomikası negizinen saudadan twradı. Sondıqtan, servisti qalalar tipine jatadı.

Qazaqstanda qalalardıñ üş türi bar. Äkimşilik, öndiristik jäne servistik bolıp bölinedi. Äkimşilik ekonomika – Astana qalası (wlttıq kompaniyalardıñ salığı esebinen), öndiristik qalalar – Atırau, Qarağandı, Pavlodar, Atırau, servistik qalalar – Almatı, Şımkent.

Al endi el ekonomikasına qay qala anağwrlım paydalı? Onı anıqtau üşin 2023 jılğa arnalğan Qazaqstan byudjetine qarau kerek. Sebebi, onda üş donor öñir men olardıñ ortaq qazanğa salatın aqşaları jazılğan. Sonda, biıl byudjetke Almatı 207 milliard teñge, Atırau 155 milliard teñge, Astana 69 milliard teñge beredi. YAğni, sauda men servis byudjetke mwnaydan da köbirek payda äkelip otır degen söz.

Qazir Almatı tınısı tolıqtay servis pen saudadan (aymaqtıq işki önimdegi ülesi 86,1%) qwralıp otır. Aytalıq, bazar, Mega, butik, kafe, STO, sän salondarı. Biraq, onıñ özindik qauipteri de bar. Mısalı, pandemiyadağı karantin kezinde Almatı ekonomikası tolıq twralap qaldı. Öndiris pen auıl şaruaşılığı boyınşa qalanıñ Almatı oblısı men Jambıl oblıstarına täueldiligi sezindi. Sondıqtan megapolistiñ damu josparında ekonomika ülesinde öndiristi köbeytu közdelgen. YAğni, Almatı tolıq servistik qala ğana emes, onda öndiris te boluı tiis. Mısalı bıltır, şahardağı öndiristiñ bir jıldıq kölemi bar-bolğanı 1,4 trillion teñgeni qwradı. Sondıqtan qala üşin Alatau audanındağı industrialdı aymaqtıñ mañızı öte zor.

Qazir Almatınıñ maqtana alatın, Qazaqstandı jaulağan nömiri birinşi eksporttı tauarı – mayonez. Almatı elimizdiñ mayonezdi ordası dese de boladı. Jalpı Qazaqstan jılına 64,3 mıñ tonna mayonez jeydi. Sonıñ 42 mıñ tonnasın Almatı öndiredi. Qalğanı Reseyden importtaladı.

Aybar Oljaev