Tarih Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi
Nwralı batır 1730 –1794
( añız ben aqiqat)
Bügingi Täuelsiz elimizdiñ wlan-ğayır jerin közdiñ qaraşığınday saqtap qalu jolında jan ayamay küresken, qazaq batırlarınıñ erlikteri jönindegi añız-dastandar wrapqtan wrpaqqa jetip, wltımızdıñ ruhın saqtap qaluğa aytarlıqtay üles qosqanı barşamızğa ayan. Qazaq halqın jer betinen joyıp jiberudi añsağan wlı imperiyalar jımısqı sayasatın jantalasa qwytırqı ayla amalmen qoldansa da, wlt kösemderi men batırları arqasında aman qaldı.
Bügingi Täuelsizdigimizdi odan äri bayandı etip qana qoymay älemdegi ozıq elder dengeyine köterilip, nağız «wlı dala eli» atanuımız üşin keşegi ötken tarihtı keñinen tolğau auaday qajet. Bwl bağıtta köptegen tarihşılarımız ben tarihi derekterdi zertteuşiler az ter tögip jürgen joq. Osı orayda, Şwbartau öñirin mekendegen eldiñ tarihı men şejireşiler derekterge süyenip igilikti şaralar atqardı. Sonıñ arqasında «öşkenimiz janıp, ölgenimiz tirilip», keşegi ğajap erlik ülgisin körsetken ata-babalarımız wlıqtaluda.
İrgesin keñeytip, töñiregin jalınday jalmağan Joñğar imperiyası küşeygen sayın qazaq dalasına köz alartıp, jii-jii şauıldağanın tarihtan jaqsı bilemiz. Qazaq handığı Äz Täuke twsına deyin mıqtı berekeli de irgeli el boldı. Talay-talay qandı jorıqtardı basınan keşirdi. Ol zamanda irili-wsaq soğıstar jii bolıp twratın. Qazaq jeri men eliniñ egemendigi üşin orıs, qıtay, qırğız, başqwrt, tağı basqa wlttar men wlıstarmen qırqıstı. Sonıñ biregeyi Täuke han qaytıs bolğanan keyin Üş jüzdiñ derbestenip, bir-birinen alşaqtanuı Qazaq handığınıñ äskeri-sayasi quatın älsireui, handardıñ älsizdigi men berekesizdigi qazaq halqınıñ tarihındağı aşı qasiret, Otan basına kün tuğan asa qayğılı kezeñ 1723-1727 jıldardağı «Aqtaban şwbırındı, Alqaköl swlama» zwlamatına äkelip soqtırdı.
Alayda,zwlamat şırğalañı men alasapıranı qazaqtardıñ erkindik pen erlik ruhın şıñdadı. Wlt perzentteri bardıñ basın qosıp, halıq birikpey tirlik bolmaytının tüsindi. Söytip qırğın maydan dalasında sarbazdarımız birde jeñip, birde jeñilsede keñ baytaq jerimizdi saqtap qaldı. Sonıñ bärinde batırlarlarımız ornı erekşe boldı. Halqı üşin nazalanğanda olar han, töreniñ esigin teuip aşıp, astamşıldıqtarın basıp täubasına tüsirdi. Zamanımızdıñ aqiıq aqını Qadır Mırza-Äli:
Bir tepkende tegistep şoqalaqtı
Narkeskenmen batırlar saqal aptı.
Eñ aldımen erlikti jırlap aqın,
Sodan keyin jırlaptı mahabbattı, – degen.
Endeşe, eli üşin eñirep ötken, birneşe wrpağı men atası batır bolğan er Qosay batır nemeresi, Esirkep, onıñ wlı Nwralı batır jayında jazılğan eñbekterdi keñirek nasihattauğa mwrındıq bolayıq.
Baqıtömir Şalğınbay, Nwralı batır kitabınıñ alğı sözin jazğan jazuşı – jurnalist. KR Bas redaktorlar klubınıñ müşesi.
Nwralı batır qazaq halqınıñ XVIII ğasırda qazaq-joñğar şayqası kezinde jauğa ülken qayrat körsetken twlğalardıñ biri boldı. Nwralı batır qazaq halqınıñ azattığı jolında köptegen şayqastarğa qatısıp, qazaq jerine qauip töndirgen basqınşılarğa toytarıs bergen, halıqtı qorğağan jauınger twlğa retinde eldiñ esinde qaldı. Nwralı batır turalı wrpaqtarına añız-jır bolıp jetken şığarmalar bar. Oğan qosa tarihi twlğanıñ jorıq joldarı men onıñ batırlığına baylanıstı derekter de saqtalğan.
Bizdiñ qolımızda Nwralı babamızdıñ qay jılı, qay öñirde tuılıp, qay jılı ölgeni turalı naqtılı mağwlmat joq. Nwralı batır, Sırdın boyında tuılıp, 1714 – 1787 jıldar aralığında ömir sürgen, Er Jänibek batırdıñ üzengiles serigi, qwrdası dep eşqanday tarihi añız, şejirelerge süyenbey, kesenesi salınğan 1997 jılı, elge tanımal bilgir Biken atanıp ketken adamnıñ ağatığınan ketken jıldar dep bilemin. Endigi kezekte osı oqılıqtardıñ ara jigin jajıratu. Meniñ qolımda Nwralı babamızdıñ tuıluınan bastap es bilip, at jalın tartıp mingen kezeniñ qamtığan bir sıpıra mağwlmattarda bar. Endi solardıñ arasınan batırdıñ tuğan ölkesi men jıldarına qatısı bar derek közderin köpşilikpen böliskenimdi jön sanap otırmın.
Birinşi kezekte Nwralı batırdıñ jetinşi wrpağı, wzaq jıldar bwrınğı Semey oblısınıñ Jana Semey, Ayaköz, Şwbartau audandarında wstazdıq qızımet istegen Samhan Jwmanbaywlınıñ (1928-2000), 5 şilde 1991 jılı audandıq «Şwbartau şwğılası» gazetinde jariyalanğan maqalası.
Sonau bir zamanda öz aldına handıq qwrıp, ömir sürgen, Sibir ormandarı men özenderin ağaş kürkede qıstap, jaylağan Kereylerdi Şıñğıshan jaulap alğan. Keyinnen bükil kereylerdi bilegen Joşınıñ ömiri üzilgen soñ onıñ wrpaqtarı handardıñ tepkisindegi sarbazdarı bolıp, bükil Orta Aziya territoriyası men Soltüstik Kavkazğa, Edil, Jayıq boyına, Başqwrt tatarları arasına siñip ketti.1723 jılı aqtaban şwbırındıdan keyin Orta Jüz ben Kişi Jüzdin jerine, Edil men Jayıqqa, Ortalıq Qazaqstan territoriyasın Sarısu, Nwra, Esil özenderiniñ mañın, Şalqar men Kerey kölderiniñ mañın kiiz üylermen qıstap şığıp otırğan.
Ekinşisi: tuğan jılına qatıstı mälimet. Añızda, Nwralı batırdıñ jorıqta «Jas Jolbarıs» atanuın Qazaqtıñ qart qolbasşısı, daraboz batırı Qarakerey Qabanbayğa qatıstı bayandaladı. Bwl boljam boyınşa Nwralı 18 – 20 jas aralığı 1750 jılı Şıñğıs tauındağı «Şağan» şayqasına nemese, 1752-1754 jıldarı Joñğarlardan İle mañın, Balqaş pen Jetisu öñirin bosatıp alu jorığına tüspa-tüs keledi. Bayandaluı boyınşa Qarakerey Qabanbay batır Nwralınıñ mığım küşine iştey süysinip qılşıldağan qılıştıñ jüzindey jas ekensiñ, küşindi bayqasam mına twrğan batırlarğa bas ekensiñ şırağım kim bolasıñ ? – deydi.
Sonda Nwralı: Abaq Kerey – Jastabanmın, äkem atı Esirkep. Qolbasşı: Jorıtqanda jolıñ bolsın, joldasıñ qıdır bolsın dep izgi tilegin bildiredi.
Batır ağası aq tilegi qabıl bolıp äli batır bolıp tanılmağan Nwralı qolındağı şoqparı men keybir derek közderinde qılışpen Qaratöbeniñ küngey betinde künşuaqta jatqan däu jolbarıs özine qarsı atılğanda däl basınan wrıp öltiredi. Qazaq batırları Nwralınıñ batıldığı men jürektiligine razı bolıp: «Jas jolbarıs batır» degen laqap esim tañadı. Bwdan şığatın qortındı Nwralı batır 1730 jılı Arqada – Nwra boyında nemese Şalqar men Kerey köliniñ mañında tuıldı deuge tolıq negiz bar,. Al dünie salğan jılın Qazaqstannıñ halıq jauşısı, jerlesimiz Mwhtar Mağauinniñ deregine süyensek XVIII ğasırdıñ soñı Nwralı äuleti, Qosay ruı Baqanas özeniniñ boyın Beknazar ata wrpaqtarınıñ enşisine berip özderi Dağandı ölkesine qonıstanğan eken. Bwdan şığatın qortındı boyınşa Babamız 1794 jılı ömirden ötti degen toqtamğa keldim. Negizi Nwralınıñ 1730 jılı düniege kelgeni jöninde şındıqqa jaqın mına mälimetterdi de ayta ketken jön, solardın biri: batırdıñ kşi äyeli Balapannıñ ülken wlı Kenenbay 1770 – 1840 jıldar aralığında ömir sürgen, al bäybişesi Qazınanıñ ekinşi balası Janwzaqtan Üysinbay 1799 – 1870 jıldarı aralığı ömir sürgen bi, bolıs bolğan Tobıqtı – Qwnanbaydıñ zamandası tarihi aytulı twlğa. Bwdanda basqa dälelim de joq emes. Endigi kezek Osı aytılğandarımdı ğılımi türde zerttep, zerdeleu jwmıstarı tarihşı ğalımdardıñ qwzırında dep bilemin.
Endi bala Nwralıdan, eseyip es biligen şağındağı ğibırattı ğwmırındağı ömir kezenine toqtalayın. Nwralı bala küninen batır at qwlağında oynap, buını qatpay jatıp, soğıstıñ san türli täsilin jaqsı meñgeredi. Atap aytqanda, sadaq atudı, qılış siltep, nayza tüyreudi, aybaltanı şanşi şabudı, soyıl soğu men qamşıgerlikti üyrenedi. Onı san retki jorıqtarda tiimdi qoldanadı. Tağı bir eskere ketetin jäyit biz batır babamız Nwralınıñ atın şığaramız dep onı «Bwlantı, Bileuti», «Añıraqay» şayqastarına alıp barmay-aq, odan bertingi qalmaq, qırğız, torğauıt,qoqand jaugerşiligimen baylanıstırğan jön.
Nwralı Esirkepwlınıñ alğaşqı jorıqqa qatısuı 1750 jılı Şıñğıs tauındağı Şağan şayqası, jäne 1754 jılı 80 kündik Şorğa şayqası.
Sonımen qatar 1751 jılı Qarakerey Qabanbay, Er Jänibek bastağan qalıñ qoldıñ sapında, Oñtüstik aymaqtardı Taşkent, Şımkent, Sauran qalaların tartıp alu jorığına da qatınasqan. 1759 jılı Altay tauınıñ Aqqaba şatqalı, Saqsay, Bwlğın öñirindegi Wranqaylarmen bolğan bir soğısta Nwralı qapiyada kezdesken qosınınıñ betin qaytarıp bolğanda, qalıñ ormannıñ tasasınan şığa kelgen tağı bir qosınğa tap bolıp qorşauğa tüsip qaladı. Batır qalıñ qoldı qaq jara «äupirimmen» äreñ degende qaşa soğısıp qorşaudı bwzıp şığa beredi. Biraq küşine sengen Tayşı bastağan qalmaqtıñ birneşe batırı soñınan qalmaydı. Osı kezde batır adam balası jürip körmegen ien şatqaldan jol tauıp kete baradı. Onıñ qarasın körip kele jatqan qalmaqtarda soñınan köz jazbay keledi. Qanşa batır bolsada Nwralığada tosınnan qauip tönedi. Şatqaldıñ orta twsında batırdıñ däl aldınan aydahar jılannıñ şığa kelgenin, artınşa qazaq batırı eş oylanbastan almas aq nayzasımen jolda jatqan älgi aydahardıñ däu basın tüyrep öltirip kete barğanın köredi. Osı körinisti körgen qalmaq batırları:
Qazaqtıñ arıstanı eken,
Aqıldıñ dänişpanı eken,
Elden asqan er eken,
Atı-jöni kim eken?
Qalmaqtı qalıñ teñseltti,
Keremetin körsetti.
Jüreginiñ tügi bar,
Jolbarıstıñ jonı bar,
Ayuday äluetti.
Ay baltasın qaru etti.
Qıran eken şabıttı,
Batır eken baqıttı.
Onı quu qalmaqqa,
Endi bolar qauipti… – dep Tayşı qasındağı batırların toqtatıp, keri qaytıp ketken körinedi. Osı tarihi oqiğanı 1960 jıldar işinde Mağauiya Sağımwlı Kenenbay (1899 – 1971), jırlağan «Nwralı batır» jırınan üzinde keltirgendi jön sanadım.
Altayda jaudıñ betinde,
Şejirede sır şertemin.
Qıtaymenen alısıp,
Moñğoldarmen şabısıp.
Qalıñ elim qazağım,
Sağınıp kelip tabısıp.
Jänibek edi batırım,
Erlikpen tandı atırdıñ.
Tosqauıl jasap jauıña,
Tiktirgen kümis şatırın.
Jobalay edi joldasın,
Nwralı edi qwrdasıñ.
Kereyde asqan qos batır,
Tiyanaq elge twlğasıñ.
Altay üşin ayqasıp,
Sauır üşin şayqasıp.
On qalmaqtı öltirgen,
Nwralı batır Qobda asıp.
Jänibek batır qwrdası,
Jantay batır sırlası.
Basın kesken Tayşınıñ,
Nwralı edi mıñ bası.
Batır Tayşıñ öldi dep,
Qalmaq qaştı tıraqay.
Nwralı batır keldi dep,
Qanas üşin qandasıp.
Qara Ertis üşin jandasıp.
Kerey Qalmaq soğıstı,
Twyağınan attıñ şañ basıp.
Qara Ertistiñ boyında,
Qırannıñ qwyğan oyında.
Ata jaumen alısıp,
Qalmaqtı Kerey qirattı… – degen joldar bar.
Mwnday jırlardan «Altay üşin ayqasıp, Sauır üşin şayqasıp, Qanas üşin qandasıp, Qara Ertis üşin jandasıp» ötken erlerdiñ erlikti ömir suretin körgendey bolamız. Sol arqılı Er Jänibek töñiregine toptasqan Jantay, Nwralı batırlar bastağan batırlardıñ, Ertisti örlep, Ör Altay dalasın jaudan bosatıp alu jolındağı erlikteri tiptide körnekilene tüsken. Dağandeli boyında jasaqtalıp, şürşitke qarsı attanğan Abılay qolınıñ qwramında Nwralı batır Beknazar, Qosay jasağın basqarğan.
1765, 1770 jıldarı Qırğız wlısına jasağan jorıqtarda, İleniñ sol jağasın, Şu boyın tazartuğa atsalısqanı turalı mälimet saqtalğan. Bwdan bölek 1771 – jılğı torğauıttarmen bolğan «Şañdı jorıqtıñ» da bel ortasında bolğanı kümänsiz. 1766 jılı Qoqan handığına qarsı jorığına qatınasqan jaujürek bahadürlerimizdiñ biri Jastaban ruınıñ ülken bii Bayseyittin bel balası Jobalay bi, Nwralı batırdı elimen jerin qorğauda eñbegi siñgen twlğa bolğandığın mına bir tolğauınanda köruge boladı:
Nwralıday er qayda?
Baqanastay jer qayda?
Batırı bar elde baqıt bar.
Batır – eldiñ erkesi,
Qoy bastaytın serkesi.
Er elge qaraydı,
Ez jerge qaraydı.
Batırın halıq bağalaydı,
Jaqsı danalıqtı jağalaydı.
Bwdan şığatın qorıtındı: Nwralı batırdıñ öz zamanında tiisti bağasın alğan, aytulı twlğa bolğanı. Batırdıñ osınday tolıp jatqan erlikterinen özge «batırdıñ aytqanı eken» degen köptegen jıraulıq ülgidegi naqıl sözderi de halıq jadında saqtalıp bizdiñ däuirimizge kelip jetken. Sonıñ işinde atalı söz retinde saqtalğan naqıldar qatarında batırdıñ mınaday sözderi hattalğan:
Asqar tau töbe bolar tas ketken soñ,
Jaqsı auıl jın boladı bas ketken soñ.
Batır bir ölmeydi, mıñ öledi.
Tağdırı qayratında, qayratsız bolsa, bir öler.
Kereyge qorlıq jaqsa da, ozbırlıq jaqpaydı.
Eki qatın alğannıñ wrpağınıñ egesi köp.
Özimşil bolma, kisiligiñ betegeden alasa bolsın, öziñ qorlansañ
da basqalardı qwrmette.
«Er Samaldıq hikayasında» Begimbettiñ bosağası Qwrımbay ordasında. «Köktübek Köpbeyit – Qosbosağanı» Nwralı, Aybas bekitip ketken… Aybas batır, Beknazar – Qojageldiwlı Janbaydıñ bel balası. Aybas batır zamanında Balsuırdan Qıtay asıl twqımdı qwla jılqılar äkelinip, olar Orta Aziya, Reseyge taraydı. Samaldıq Jansaqwlı (1851 – 1924). Beknazar – Jädiger ruınan şıqan aqın, seri adam bolğan.
Nwralı batırdıñ jeke ömiri men wrpaqtarı turalı toqtalar bolsaq, Bäybişesi Qazına anamızdan: Jantemir, Janwzaq, Ömir, Kädir, Dosımbek bes wl. Soñğı üşeui momın jwptarı jazılmay, jeke bir auıl bolıp birge jürgendikten «Üş momın» atap ketken. Qazına anamız Wlı jüzdiñ qızı. Anamız at auızdığımen su işken zamanda batırğa nağız aqılşı, tu wstauşı serik bolğan. Äri tüs jorıp, aldağını boljay bilgen.
Toqalı Balapannan: bes wl, olar Kenenbay, Dönenbay, Özenbay, Sädir, Bwlantay. Balapan. Tegi Arğın taypasınıñ Qambar ruınan şıqqan Ay batırdıñ wrpağı. El auzında saqtalğan ängimelerde Nwralı jorıqtan qalmaq qızı Pışqandı alıp kelip onı öziniñ birge tuğan ağası Edilge sıyğa tartqan.Qalmaq qızınan Belgibay, Küsep, Tilep attı wldar tuadı. Olardan tarağan wrpaqtar analarınıñ atımen Pışqan atalıp ketken.
Nwralı eñseli biik, tolıqşa kelgen, şımır deneli, köz auqımı ülken, ötkir közdi, iri adam bolıptı. Är sausağı jay adamnıñ qos sausağınıñ juandığınday batır kisi bolğan.
Tarihi añızdar men jırlarda qazaqtıñ basqa batırlarındağı siyaqtı, sonıñ işinde Qabanbaydıñ «Qubas atı», Er Jänibektiñ «Kök döneni» siyaqtı Nwralı batırdıñ şayqastarda minetin tüsi «temirdey qarakök twlparı» bolğanı köp aytıladı. Nwralı batırdıñ osı twlparı jöninde mınanday üzindi öleñ jolı bar:
Jılqı işinde twlpar edi qarakök,
Januardıñ şabısı baradı üdep.
Qırğiday jauğa tigen Nwralığa,
Qayran qap, qayratına qaradı köp. – degen jır joldarı kezdesedi. Batırdıñ wrpaqtarı arasında küni bügin saqtalıp kele jatqan añızdar men jırlarda batırdıñ erlikteri onıñ twlparımen qosa aytıladı.
Ata mekenge qonıstanu
Jastaban ruınıñ Begimbetinen tarağan Beknazar, Qosay eli Qazaq – Joñğar soğısınan keyingi tarihi kezeñde bwrınğı Şwbartau audanına qonıstanıp (qazirgi kezde Abay oblısınıñ Ayagöz audanı qwramında) neşe ğasır boyı mekendep keledi. Olardıñ bwl ölkeni qonıstanuı turalı är türli mälimetter bar. Eldiñ qonısı, maldıñ örisi ölşeuge tüsip qazaq ruları arasında qonıstanudıñ jaña kezeñi bastalğan kezde Nwralı batır öziniñ üzeñgiles batırlarımen keñes qwra otırıp jaña qonısta «ağın sudıñ basın almasa jülgeli ölke bayırqalı qonıs bolmas» deytin qazaqtıñ arıdan kele jatqan dästürli wğımın berik wstanıp otırğan. Sonımen olar Şıñğıs taudan aqqan üş özen Bayqoşqar, Baqanas, Balqıbek toğısqan twsın meken etudi wyğarğan.
Jastabandardıñ on eki abaq auıldarınan şetkerileu jatqan Şwbartu öñirine köşip kelu tarihın keybir şejire derek boyınşa 1757 jılı Joñğar şapqınşılığı bir jola joyılğannan keyin Qarakerey Qabanbay, Bögenbay, Er Jänibek batırlardıñ jer bölisu kenesinde Şıñğıs tauınıñ ontüstigindegi eki özen Baqanas pen Dağandını Begimbet kereydiñ wrpağına berudi wyğaradı. Jauğa qarsı ülken qayrat körsetken jüz bası Nwralığa Dağandı özeniniñ boyın beredi. «Babalar şejiresin bilgen jön, nemese balammen swqbat», (Şwbartau şwğılası gazeti, 5 şilde 1991 jıl. Baspağa bergen Samhan Jwmanbaev.). Endi birde sol kezdegi tobıqtınıñ bileri Keñgirbay men Irğızbayğa qatıstı aytılıp, olardıñ bwl ölkege kelip qonıstanuına Keñgirbaydıñ jön körsetkeni jäne soñğı kezge deyin tatu-tätti körşi retinde el ömirinde bolğan uaqiğalardı keñese şeşip otırğanı aytıladı.
Nwralı batır dünieden ozar aldında,
- Men bügin tünde ol düniege attanam, meniñ mürdemdi osı jerge jerlender. Men jatqan jerdi mekendeudi Qojageldi wrpağınıñ enşisine beriñder. Şaqana sälemim, tuıstıq birlikti, üzbesin. Şıñğıstıñ arğı betindegi tobıqtınıñ jılqısı jaylağanşa wrpağımızdıñ jeri bolsın. Jaudı tazartuda Qojageldiniñ wrpağı az erlik körsetken joq. Tobıqtı aruaq attamas. Irğızbay wrpağına menen sälem aytıñdar Nayzamdı ziratımnıñ basına qadap, sadağım men qalqanımdı ayaq jağıma qoyındar, – dep soñğı amantın jaqındarına aytadı.
Sol jılğı küzde Qojageldiniñ wrpağı Nwralınıñ beyitine deyingi jerge qonıstanadı.Bayqoşqarğa baratın eski qara jolmen jürgende wzındığı 5 – 6 metr biiktigi kisi boyınday «besik» tärizdi, tört bwrıştı tastan qalanğan zirat Nwralınıñ ziratı, – dep marqwm, tegi qojageldi, şejireşi Äbiş aqsaqal jäne odan bwrınıraq Berikbolov Qağazşaydıñ äkesi starşın bolğan Berikbol da aytıp otıratıñ, – deytin edi äkem. Samhan Jwmanbaywlı. Osılayşa Begimbet wrpaqtarınıñ Şwbartau öñirine kelip qonıstanuı Jobalay bi, Nwralı, Şaqantay, Aybas batırlardıñ atımen tike baylanıstı aytıladı. Ädette bwl köşi – qon 1760 – 1770 jıldar aralığında bolğanı bayandaladı. Olar Qalbatau mañınan keldi me, bolmasa odan da şığıstan Zaysan köli mañınan keldi ma? ol turalı da är türli aytıladı. Atalğan batırlardıñ bastauımen bolğan bwl köş kezinde 300 otbası osında Baqanas, Dağandeli özenderiniñ boyına köşip kelgende Şaqantay men Nwralı batırlardıñ öz kindiginen şıqqan balaları ğana boladı. Odan basqaları özderiniñ atalas tuıstarımen qol astındağı sarbazdarı edi. Dağandı özeniniñ boyı men onıñ batısındağı Arqarlını qosa Jorğa tauına deyingi, şığısındağı Mayqapşağaydı Qwr özenine deyin, oñtüstiktegi Qwr özeniniñ Dağandığa qwyılısına deyingi aralıqtı Nwralınıñ wrpağına beredi. Sarıbay wrpaqtarı Emeltaudıñ şığısındağı Tasqora mañındağı Mwzbelge qonıstanadı.
Mayqapşağay tauınıñ soltütigindegi «Babañ» dep atalıp ketken özen boyımen Qwsmwrın, Meyizekke deyingi jerge Mayemer men Bayjigit wrpağı qonıstanğan. Köşip kelgennen keyin Jobalaydı bi saylaydı da, qazirgi ziratı twrğan jerden Ayaqdağandını beredi. Bayseyittiñ qalğan wrpaqtarı şöldegi Qaraüñgir tauınıñ mañına ornığadı.
Bidiñ kümbezdi beyittiñ Beysenbay Toysarin 1924 – 25 jıldarı Köktalda 1910 – 1911 jıldarı aşılğan maldärgerlik punkitte maldärgerlik fel'dşeri bolıp jürgende elden qarjı jiyu arqılı şeber ziratşığa saz kirpişten qalatıp qayta salğızadı. Jobalay bidiñ bwrınğı ziratı tört qwlaqtı tas beyit bolğan.
Ata balası Bura men Qasqanıñ wrpaqtarı öz qalaularımen Jılandı, Dönenjay, Wzınbwlaq, Üşqauğa, Şatqa deyingi jerge orınığadı. Şaqantay batır öziniñ ağaları Maldıbay, Mataqtıñ wrpaqtarı men öz balaların jäne sarbazdarın Baqanas özeniniñ boyındağı Sarıterek pen Mortıqqa deyingi aralıqqa ornalastıradı.
El basına kün tuğan, joñğar qılışın jalandatıp qazaq dalasın qanğa boyağan alasapıran zamanıñ batır twlğası Nwralı babamızdıñ mäñgilik mekeni – Baqanas özeniniñ boyındağı, «Köpbeyit töbesinde» Wrpaqtarı 1997 jılı biiktigi 12 metrden asatın aq kirpişten örilgen zäulim kesene twrğızğan. Alıstan mwndalap, «Men mwndamın, elin qorğağan babañ osında jatır» – dep twrğanday enseli-aq.
Twrsın Samhanwlı Jwmanbay,
Nwralı batır kitabınıñ avtorı.
Ölke tanuşı
Balqaş qalası.

Pikir qaldıru