ОКОПТЫҢ ҚАЙ ЖАҒЫНДА СОҒЫСҚАНДЫҒЫНА ҚАРАМАСТАН МАЙДАНГЕР ҚАЗАҚТЫҢ БӘРІ ҚЫМБАТ!

OKOPTIÑ QAY JAĞINDA SOĞISQANDIĞINA QARAMASTAN MAYDANGER QAZAQTIÑ BÄRİ QIMBAT!

| May 9, 2016

Jeñis küni qwttı bolsın!

Ekinşi jahan soğısına jalpı halqı 1,7 milliard adamdı qwraytın 61 memleket qatıstı. 1939 jılğı halıq sanağı boyınşa Qazaqstan halqınıñ sanı 6,2 million adam edi. Qazaqstannan maydanğa 1,5 millionday adam qatıssa sonıñ teñ jartısına juığı maydan dalasında opat boldı. Respublikadağı moblizaciyalaudıñ payızdıq deñgeyi asa joğarı boldı. Maydan men qorğanıs önerkäsibine respublikadağı är törtinşi twrın jiberildi. Eki maydanda wrıs qimıldarın jürgizip jatqan faşistik Germaniyada moblizaciyalıq körsetkiş 12 payız bolsa, şalğaydağı qazaq jerinde moblizaciyalıq körsetiş 24 payızdı qwradı.

Qazaqstanda qwrılğan 12 atqıştar jäne 4 kavaleriyalıq diviziya, 7 atqıştar brigadası, 50-ge tarta derbes polk alğı şepke attandı. Bwlardıñ işinde üş kavaleriyalıq diviziya men eki atqıştar brigadası qazaq wlttıq qwramaları retinde jasaqtaldı. Qazaqtar Mäskeu qorğanısı, Rjev tübindegi şayqasta, Stalingradtağı arpalıstarda, Kursk iinindegi qırğınğa, Dneprden ötude, Berlindi aluda qaysarlıq pen qaharmandıqtıñ tamaşa ülgilerin körsetti. Wlı Otan soğısında Keñes Odağı 28 million adamınan ayırıldı. Keybir derekterge qarağanda bwl şayqastarda orıs halqı öziniñ 6 payızınan, ukraindar 8 payızınan, al soğıs bastağan Germaniya nemister halqınıñ 10 payızınan ayırılğan körinedi. Al jerinde soğıs qimıldarı jürmese de bizdiñ qazaq halqınıñ bergen qwrbandığı 12 payız!

Uaqıt köşi alğa jıljıp, Ekinşi jahan soğısı alıstağan sayın bizdiñ qazaq halqı üşin sol şayqastardıñ tarihı qwndılıq twrğısındağı mäni özgere tüsedi. Mınau «nemis jağı», mınau «bizdiñ jaq» degen wğımdar eskirip baradı. Ekinşi jahan soğısın bastağan qazaqtar emes. Olar tağdır tälkegimen bwl wrıstarğa amalsız qatıstı. Soğıs maşinasınıñ qwrbandıqtarına aynaldı. Sol soğıstarda mert boğan mwsılmandardıñ bäri – şahitter.

Sondıqtan bügingi Qazaq halqı üşin meyli Qızıl Armiya qatarında, meyli Türkistan legionı qatarında bolsın, okoptıñ qay jağında twrğandığına qaramastan sol şayqastarğa qatısqan ata-balarımızdıñ bäri qımbat. Ötken ğasırdıñ 80,90-jıldarında issaparmen Germaniyada, Franciyada, Türkiyada, AQŞ-ta bolğan kezderimde qızıl qırğınğa qatısqan äldeneşe qandastarımızben kezdestim. Bäri atamekenge oraludı armandap, aqırı jat jerde sağınışpen köz jwmdı. Ärqaysısı – ayanıştı tağdır.

Biz külli maydanger qazaqtarımızdı wmıtpauımız kerek.Olar öz uaqıtınıñ jauıngerleri bolatın. Jeñistiñ quanışı men birge jeñistiñ esepsiz qayğısı da köp. Mwnday alapat soğıstar endi qaytalanbasın!
Barşañızdı Jeñis küni merekesimen qwttıqtaymın!
(Marat Toqaşbaev. «Jeñis qayğısı» kitabınan).

ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,