Зуқа батырдың 150 жылдық мерейтойы Қазақ елінде мәресіне жетті

Jañalıqtar Zuqa batır 150 jıl Zuqa batır 150 jıl Ruhaniyat Swhbattar Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

Zuqa batırdıñ 150 jıldıq mereytoyı Qazaq elinde märesine jetti

| Oct 11, 2016

Almatı qalası mañındağı “Qazaq üy” saltanat keşeninde Arıstan qajı jäne atbal el azamattardıñ bastamasımen “Zuqa batırdıñ 150 jıldıq mereytoyınıñ” bir jıldıq qorıtındı şaraları saltanatpen ötti. Toyğa älemniñ onşaqtı elinen mıñğa juıq qonaqtar qatınastı. Mereytoylıq şara jalpı halıqtıq sipatta ötti.

Täuelsiz elimizdiñ 25 jıldıq wlıtoyımen twspa-tws kelgen şarada, altı qazaq üy tigilip jalpı halıqqa as berildi.Gala-Koncert qoyıldı. Osı orayda Nwr-Musahan meşitinde aruaqtar ruhına qwran qatım tüsirilip, soñınan biılğı jılı jarıq körgen Bayahmet Jwmabaywlınıñ «Ruhı asqaq Er Zuqa» jäne «Zuqa batır» attı jinağı, qoğam qayratkeri Sağat Zahanqızınıñ «Wlı köş:Añız ben Aqiqat», Baqıtbek Bämişwlınıñ «Zuqa batır – alasapıran zamana arıstanı» kitaptarı jäne Nwrlan Bibral men Jwmabay Mädibaywlı qwrastırğan «Zuqa batır Säbitwlınıñ merey toyınan» attı al'bomnıñ twsaukeseri ötti. Batır baba turalı tıñ derektermen tolıqtırılğan jañadan basılğan bes kitap halıqqa taratıldı.

Kitaptıñ twsauın meşitte ötkizu bwrın soñdı bolmağan jağday. Aq batamen twsau keser räsimin meşitte ötkizu de tağılımdı bolsa kerek. Osı jiında söz alğan QR WĞA müşe-korrespondenti, filologiya ğılımdarınıñ doktorı, qayratker Uälihan Qalijanov mırza «Qazaqtıñ Zuqa batırı» attı bayandama jasadı. DQQ birişi orınbasarı Talğat Mamaşov, Talğat Qosjigit, Äbdirahman qatarlı qoğam qayratkerleri lebizderin bildirdi. Qıtaydan arnayı toyğa äkelingen käde silar taratıldı. Tañerteñ bastalğan toy alıstan kelgen qonaqtarğa arnalğan keşki qonağasımen jalğastı.

7-şi qazanda elordamız Astana qalasındığı EWU-tiniñ “Otırar kitaphanası” ğılımi ortalığında «Zuqa Säbitwlı jäne Qıtay qazaqtarı: tarihı men tağdırı» attı halıqaralıq ğılımi konferenciya bolıp ötti. Germaniyadan Abdrahman Çetin, Älihan Janaltay, Türkiyadan Äbdiuahab Qara, Esadulah Çetin, Qıtaydan Şayswltan Qızır, Bayahmet Jwmabaywlı jäne EWU-tiniñ ğalımdarı men ğılımi qızmetkerleri men “Zuqa batır-150 jıl” wyımdastıru alqa müşeleri qatıstı.

Konferenciya jwmısı barısında aytılğan tüyindi oy-pikirler negizinde Zuqatanu jäne Qıtay qazaqtarınıñ tarihi mäseleleriniñ kökeykestiligin basşılıqqa ala otırıp, oğan qatısışılar qarar qabıldadı. Otandıq tarih ğılımınıñ damuın eskere otırıp Zuqa batır turalı zertteulerdi tereñdetu jäne onıñ sındarlı ğılımi nätijesin jalpı halıqtıq igilikke aynaldıru. Twlğa tanu bağıtında Zuqa batır turalı arnaulı basılımdar şığaru jäne ortalıqtar aşu, «Zuqa Säbitwlı jäne Qıtay qazaqtarı: tarihı men tağdırı» attı halıqaralıq ğılımi konferenciya materiyaldarı universitet baspasınan arnayı jinaq türinde baspadan şağaru qatarlı 8 türli qarar qabıldıdı. Keşkisin batır ruhına arnap as berildi.

«Ruhı asqaq Er Zuqa» jäne «Zuqa batır», “Qazaqtardıñ Türkiyağa köşi”, «Zuqa batır Säbitwlınıñ merey toyınan» qatarlı kitaptar “Otırar kitaphanası” qorına tapsırıldı. 14523092_10154133024944582_2949539075122792378_n

Jıl basınan bastalğan toy ayasında Zuqa batır turalı 1 derekti filım jasalıp respublikalıq Almatı tele-arnasınan körsetildi. Astanadağı QR Qarulı Küşteriniñ Äskeri-tarihi muzeyinde körme wyımdastırlıdı. 8 kitaptıñ tüsauı kesildi. Onnan asa ğılımi-maqalalar jariyalandı. Qazaqstandağı jäne şeteldegi tele-radio, gazet-jurnaldar men aqparattıq sayıt-portaldarda jıl boyı jañalıqtar berilip, batır ruhı halıqqa nasihattaldı.

Älemniñ onnan asa elinde, jirma qalasında atalıp ötildi. QR şeteldegi elşilikteri, Halqaralıq wyımdar, QR är qaladağı äkimşiliteri men jeke azamattar demeuşilik jasap wyımdastırdı.

“Zuqa batır-150 jıl” wyımdastıru alqası toydı ötkizuge atsalısqan barlıq azamattarğa zor alğıs aytadı. Qazaq eliniñ täuelsizdigi bayandı bolsı! Egemendiktiñ 25 jıldığı qwttı bolsın ağayın!

Zuqa batır turalı derekti filım

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,