|  | 

Көз қарас

Қытайдағы ЖАҢА БУЫН- Қытайтілді Қазақтар туралы

55901749_1331152267048357_7019620743864385536_n

Қытайдағы ЖАҢА БУЫН- Қытайтілді Қазақтар туралы

Қытайдағы кландар ара қақтығыс алдағы уақытта қытайдың ішкі және сыртқы саясатына ықпал етуі сөзсіз дүние. Қытайдағы әрбір саяси оқиғалар мен күрделі шиленістер кландар арасындағы күреспен тікелей қатысты-дұр. Зәудеғалам, кландар арасындағы қақтығыс тым терең сипат алып кетсе, орталық азия елдері үшін анша түсініксіз жәйіттер ақпарат әлеміне жарқ ете қалуы ғажап емес. Бір заттың басын ашып алайық, қытай ұлттық капитализмі өркендей берген сайын және белгілі ұлттық дағдарысқа да дөп келе берген сайын қытай режиміндегі компартияға деген сенім де соншалық солғындай береді, бұның соңы қытайға өте ауыр тиеді. Бұл- қытайдың ішкі саясатын ғана емес сыртқы саясатына да ықпал ететін көп фактордың бірі. Бұны тілге тиек етудегі себебім- қытай қазақтарының жаңа буыны дәл осы саяси, әлеуметтік һам экономикалық құблыстарға мүлде басқа форматта дөп келуі мүмкін.

Қытайдағы қазақтардың қытайтілді жаңа қауымы деп 2000- жылдан кейінгі яғни 21-ғасырда туған саяси, әлеуметтік һам экономикалық таным, көзқарасы мүлде бөлек ЖАҢА БУЫНДЫ айтамыз. Қытайдағы қытайтілді Жаңа Буын Қазақтарды мынадай категорияға бөлеміз:

Формасы жағынан:
Қалада қалыптасқан қытайтілді қазақтар;
Ауылды елді-мекенде қалыптасқан қытайтілді қазақтар;
*** *** ***

Тілдік факторы жағынан:
Қазақша білетін қытайтілді қазақтар;
Қазақша және шет тілін білетін қытайтілді қазақтар;
Қазақша білмейтін қытайтілді қазақтар;
*** *** ***

Әлеуметтік орны жағынан:
Қалталы, бизнесмен қытайтілді қазақтар;
Қытайша шығармалар жазатын қытайтілді қазақтар:
Шенеунік қытайтілді қазақтар;
*** *** ***

55680201_1331152257048358_8201041065877176320_nҚытайтілді қазақтар 21-ғасырда туғандар, олар алда қытайдың барлық саласына ендеп кіреді, кіріп те жатыр. Біз (Қазақстандықтар), қытайда қазақтілді орта, мектеп, ұлттық дәстүр және руxаният жоғалып бітуде деп налумен боламыз, ал, жауа буын қытайтілді қазақтар туралы әлеуметтік анализ жасауға мүлде назар салмаймыз. Негізінде, қытай қазақтарының тағдыры- қытайтілді қазақтардың қолында. Олардың тілі мен тәрбиесі қытайша болғанымен келешекте ҰЛТТЫҢ НЕБІР САЯСИ ТҰЛҒАЛАРЫ солардың арасынан шығады. Бұл заңдылық!

Қытайтілді қазақтың жаңа буыны үшін алдағы болуы тиіс мүмкіндіктер:

Еуропалық демократия мен буржуазияға қытай тілінің мүмкіндігі арқылы танысу. Ол үшін олар демократшы қытай зиялы қауымымен, элитасымен етене араласуы керек;
*** *** ***

Қытайдың саяси һам экономикадағы ірі кландық жүйесіне біте қайнасу тиіс. Яғни қытай кландарының буржуазиясымен осы бастан араласа беруі, олардың форум, симпозиумдарына, қозғалыстарына белсенді позицсия танытып қатыса беруі керек;
*** *** ***

Қытайтілді және қазақтілді қазақтар арасында белгілі ортақ мүдде және диалог болуы керек;
*** *** ***

Қытайтілді Тибет, Ұйғыр және Манжур, Моңғолдармен де тығыз байланыс жасап, қытайтілді қытай еместер арасындағы саяси, мәдени һам әлеуметтік түсіністікті арттыра беруі керек. Бұл кейбір ұлттық және руxаният мәселелерін көтеруде өте керекті фактор;
*** *** ***

Қаласақ та қаламасақ та қытайтілді қазақтар қытайдағы қазақтың алдағы ТАҒДЫРЫ. Қытай қазақтарының әлеуметтік, саяси және әкімшілік саладағы барлық орнын келешекте ҚЫТАЙТІЛДІ қазақтар басатын болады. Яғни дәлірек айтсақ қытайша ойлап, жазатын жаңа нәсіл басатын болады. Олардан бізге ҚАУІП те, ҮМІТ те бар. Тілі қытайша болғанмен небір ұлтшылдар, демократтар, ақын, жазушы, философтар тіпті елдің алқауына бөленген әкімқара елбасылары да шығуы мүмкін. Бұл ШЫНДЫҚ!

Қытайдағы қазақтілді ескі буын негізгі тізгінді ұстап отырса да жыл аунап заман өзгерген сайын олардың байырғы қатары азая береді. Олардың орнын мүлде басқа форматтағы ұрпақтар басып озады. Қаласақ да қаламасақ та шындығы осы! Біз Қазақтандықтар, қытайтілді ұйғыр мен қазаққа басқаша форматта мәдени, саяси һам экономикалық байланыс құруды жоспарлай бергеніміз дұрыс. Яғни үрейленіп, үміт үзіп, құр қарап отыра бермеуіміз керек!

Қазақтілді қазақтар:

Олар, жалаң қазақ ортада қалыптасты, саяси һам әлеуметтік санасы қазақы ортамен шектелді. Қытайдың ірі саяси қазанында, экономикалық базарында аз қайнады;
*** *** ***
Олар, қазақы рулық һам аймақтық ортадан аспай тар әлеуметтік қарым-қатынасты кеңге өркендете алмады. Қытайдың ең жаңа олигарxы мен кландық топтарына ҚАЗАҚ ДЕЛЕГАЦСИЯсы ретінде көрініс таба алмады;
*** *** ***

Олар, 80- жылдан кейін қалыптаса бастаған қазақтілді буын күрделі таңдаудан өтті. Мысалы: Қазақстанға көшу; Саяси белсенділіктен көрі сауда, бизнес, тб.
*** *** ***

Қытайтілді қазақтарға ҚАЗАҚСТАН факторы:

Қазақтілі бренд және заманауи модыға айналуы керек;
*** *** ***

Саяси азаттығымен, демократиялық еркіндігімен ҮЛГІ болабілуі керек.
*** *** ***

Әлемдік деңгейде ойлана білетін еркін шығарма, туынды, кино-фильмдер болуы керек. Тіпті, ондай дүниелер қытай тілі арқылы қытайға танымал болса тіптен керемет;
*** *** ***

Алаш Орда, Зұлмат, Ұлт өркениеті туралы сауатты шығармалар қытай тіліне аударылуы керек;
*** *** ***

Қазақстандық өнім, модель, рекордтық көрсеткіш көп болуы керек. Бұл қытайтілді қазақтарды өзіне байланыстырудың ең тиімді меxанизмі. Ұлт мүддесі тіл мен әдебиеттен бөлек теxнология арқылы сана жадысында қалудың келешектегі көрінісі;
*** *** ***

Қазақстанның орталық азиядағы ықпалы барынша артуы тиіс. Тіпті орталық азия елдерінің одағын құрып барлық орталық азияның саяси, экономикалық әлеуетін қытайға қарсы шоғырландыру. Бұл 60 миллионнан асатын жаңа демографиялық ішкі энергияның реакцсиясы қытайдағы қазақ пен ұйғырға жаңа серпін береді;
*** *** ***

Қытайдың кландар ара қақтығыс жүйесі қытайтілді қазақтар үшін үлкен мүмкіндік. Қытайтілді қазақтар жалаң қытай режимі- компартияға ғана иек сүйеп қалмайды, жаңа саяси таңдаулар мен платформаларға ұмтыла бастайды. Қытайдың жаңа буын саяси қозғалысына қатыса бастайды. Былайша айтқанда қытайдағы алда болатын өзгерістерге қара танытып жүретін жаңа буын пайда болады. Қытайдың демократиялық қозғалыстарында, дискусында қытайтілді қазақ ұрпақтары пайда болады. Үміт пен Үрей соларда!

Eldes Orda

Kerey.kz

Related Articles

  • Шымкент әкімі Ерлан Айтахановты қызметінен алып тастапты ғой. Маған бір пайдасы тиген әкім еді. 

    2015 жылы ақпанда Сарыағашта қазақ пен тәжік арасында конфликт болды емес пе? Шенеунік боп істейтін қазақ жігітін жылыжайдағы тәжік жігіті өлтіріп, жік түсті. Ынтымақ деген ауылда 20-ға жуық тәжік үйін өртеп, бір күнде дүние астаң-кестең болды. Әскер кіргізді. Әлеужелің бірде бар, бірде жоқ. Оқиғадан үш күн өте редакция тапсырмасымен Сарыағашқа жеттім. Әрі қарай ауылға барайын десем таксистер мынау сақырлаған камера, фотоаппаратыңызбен кіргізбейді деп баспайды. Ақшасын молдау беріп көндірдім біреуін. Бір топ полиция Сарыағаштан шыға берісте бір, ауылға кіре берісте екі тексерді. Құрал–сайманды таксистің темір-терсегінің астына тығып тастағам, Құдай сақтады. Ауылға кіріп келсек полиция, әскер, омон-сомон, БТР-ға дейін техника самсап тұр екен. Аттап бастырмайтыны белгілі болды. Қайдан түсірейін деді таксисім. Қайдан

  • Арқадан Алтайға ауған елдің ізі (Яғни Арқадан Алтайға ауған Абақ Керейдің керуен көші жәйінда)

    Байахмет Жұмабайұлы  Кіндік сөз: Керей тайпасының ежелгі мекендері Арқадан Алтай бетіне іргелі елдің қақпайынан ауғаны распа?». «Абақ Керей елді Арқадан Алтайға «Ақмырзаның өліміне себепші болып көшкені» рас па? «Бұқар жырау Абылай ханның бұйрыуымен Керей көшін тоқтатуға алдынан шығып жотасын көрсеткені распа?» т. б. Сұрақтар төңірегінде тарихшы болмасамда ызденістің натижесінде өз әлімше көзғарас білдіруді жөн көрдім. Артық – кемін кешірммен қарарсыздыр. Шыны керек, осы тақырыпқа қатысты жазба деректер аз болғандықтан, дәлелсіз сөздің дәрмені шамалы болар деген оймен, тартыншақтап келген едім. Жуықтан бергі әлеуметтік желілерде бұл тақырып төңірегінде талас-тартыстар малыға бастағанын көріп қолыма қалам алып, осыдан бір қанша жыл бұрын «Қазақтың қысқаша тарихы» деген еңбегімен екі миллярд қытайға ғана емес, шет елдердегі

  • Ныгматуллинге хат

    Құрметті Нұрлан Зайруллаұлы! Түрік парламентінің спикері М.Шентоп мырза біздің елге келіп кеткеннен кейін біраз мәселенің әлі күнге дейін басы ашылмай қалып отыр. Қазірге дейін нұршылар мен гүленшілер сектасы туралы аз жазылған жоқ. Феткуллах Гүленнің жұмысына сараптама жасап қарасақ, оның жамағатындағы капиталдың жалпы көлемі 50 млрд доллардан асып кетеді екен. Бұл ақшаның бәрін олар заңды жолмен тауып отырған жоқ. «Нұршылардың» есірткі тасымалы мен қару- жарақ саудасы сияқты табысы көп кәсіпке де қатысы болуы мүмкін. Түрік баспасөзі осыған дейін олардың Түркиядағы бар капиталдың 30 пайызына («ислам капиталы») дейін иелік етіп отырғанын талай рет жазды. Мемлекет тарапынан қысым көргеннен кейін нұршылар астыртын әрекетке көшіп, спецслужбаға ұқсайтын арнаулы қызметті де құрыпты. Олар түркітілдес халықтар

  • Терроршыл Челахтың қайталанбауына кім кепіл?!

    2019 жылдың 8-21 қыркүйегінің аралығында, ресейлік Екатеринбург қаласында әуесқой бокстан кезекті әлем біріншілігі өтті. Мен осы жаһандық додаға журналис ретінде аккредитацияланған едім. Алты медаль жеңіп алған қазақ құрама командасы тағы да жер жүзіндегі жұдырықтасудың көшбасшысы екендігін дәлелдеді. Сатқын қазы-билердің зымияндығы болмаған жағдайда, Свердловск аймағы шаршы алаңындағы былғары қолғап шеберлеріміздің жетістіктері одан әрі ұлғая түсер еді. Дегенмен, 81 келіге дейін салмақ дәрежесіндегі жаңа әлем жеңімпазы, соққылары жойқын маңғыстаулық Бекзат Нұрдәулетовтың қарқынды өрлеуіне ешкім тұсау сала алмады. Әр қарсыласын есеңгіретіп жіберді жас чемпионымыз! Тіпті, аты аңызға айналған кубалық Олимпия жеңімпазы Хулио Ла Крустың өзі біздің боксшыдан ойсырата ұтылды. Бір қызығы, ширек финалындағы жеңісінен кейін Ла Крустың қолтаңбасын алдым және ақтық сындағы жеңісінен

  • Сібір жұрты немесе КӨШІМ хандығы құлағаннан кейін Батыс Сібір аймағында өзгеріске ұшыраған жер-сулардың байырғы атаулары.

    Шарлақ уезіндегі ел, жер, су атауларының шығу төркіні Қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Уәлиханов және Ақжар ауданының жері Совет үкіметі орнаған алғашқы жиырмасыншы жылдары Ақмола губерниясына қарасты Орехов ауданының негізінде құрылған Шарлақ уезінің қарамағына қарады. Оның құрамында он бес болыстық әкімшілік болды. Осы он бес болыстың ішінде Алабота, Қойтас, Қорған (кейіннен Қара Ой болысы атанды), Қызылағаш, Керей, Теке, Қарауыл (бұрынғы Николаев болысы) болыстарының негізгі бөлігі қазақтар болғандықтан көшпелі болыстар атанған еді. Бұл болыстар қазіргі көршілес Уәлиханов және Ақжар аудандарының аумағы. Қалғандары: Добровольская, Дробышев, Котельниково, Орехово, Покров, Русская Поляна, Степанов, Черноусов болыстары Омбы облысына берілді. Бұланбай ауылының тумасы Зейнолла Оспанұлын ауыл балалары «Зәкен әтәй» деп атайтын едік. Ел мен жердің тарихын, осыған

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: