|  |  | 

Тарих Қазақ шежіресі

Жолымбет алтын кенішінің атауы туралы

37918592_1781196261949653_1096193387582717952_o-1024x683

Атақты Жолымбет биден – Қали, Қалидан – Бектаза, Бектазадан – Азнабек тарайды. Азнабек Алексеев ауданына қарайтын «Искра» совхозы бөлімшесін басқарып келген. Азнабектен – Амангелді, Алтынбек, Дәулетбек, Асылбек, Азаматтар тарайды.

Жолымбет жайлауын басып өтіп Ащылы-айрық өзені 92 шақырым ағып Сілеті өзеніне құяды.

Күрсары керей – Жебеке – Жанғабыл – Дәулетбай – Құдайбарген – Тәңірберген – Шақабай – Сыздық. Қамаш (Қамаридден) аға Сыздықов 1915 жылы дүниеге келген. Атасы Шақабай Қына ауылында туған. Қимаш Сыздықов 77 жасында ата-бабасының зиратына дұға бағыштауға жолға шығады. Қына ауылында жасы сексенге келген Нұртаза Шәріповпен кездеседі, «Шақабай желісін» көрсетуді сұрайды. Жасы келіп қалған Нұртаза сіздермен жүру оңай болмас қоймас деп, Азнабек Бектазаұлы Қалиевтің үйін көрсетеді. Жалпы осы маңайдағы қазақтардың бәрі керейлер екен.

Жеті-сегіз шақырымдай жүргесін, екі шоқ тоғайдың ортасындағы ашық алаңқайға келіп тоқтады. Міне, «Шақабай желісі» деген осы жер, деді. Азнабек машинадан түскен соң. Бұл араны «Асқарал» деп те атайды. Шақабай ауқатты кісі болған көрінеді. Ана көрініп тұрған Ақшоқы тауы. Төбесіне шықсаңыз, «Минск», «Искра» совхоздары мен Степногор қаласы алақанға салғандай айқын көрініп жатады.

Біз тағы да ілгері жүрдік, жаңағы жерден бір-екі шақырымдай ұзаған соң кішігірім көлге жолықтық. Азнабек оны «Шақабай көлі» деді. Көлемі аса үлкен емес, шағын ғана. Шақабай жылқысын осы көлден суарады екен. Аумағы шағын болғанымен көлдің орта тұсы терең, құрық бойламайды. Қыста терең бойлап қатпайды, суат оюға болады, деді Азнабек.

Бұл арадан шығып, үш-төрт шақырымдай жүрген соң атақты Жанай молланың бейітіне келіп, дұға қылдық. Жанай өз кезінде осы маңдағы керейлердің ішінде діни білімі бар үлкен молла болыпты. Бейіттің басына граниттен құлпытас орнатқан көрінеді. Сонда Жанай молланың қайтқанына да 150 жылдай болған. Жанай молла зиратынан шығып, Искра» совхозын айналып Мәті-Дәулен зиратына келіп, аруақтардың рухына дұға бағыштадық.

Келген мақсатымызды орындаған соң, Азнабекпен жақынырақ таныса түспек болып, әңгімеге тарттық. Одан білгеніміз: Ол осы өңірде өмір сүрген атақты Жолымбет ақсақалдың немересі екен. Жолымбеттен – Қали – Бектаза – Азнабек тарайды. Жолымбет өз кезінде ағайын арасында сөзі өтімді беделді кісі болған. Ол осы Жолымбет поселкесі тұрған жерді қоныстап, сол арада талай-талай той-думан, жиындар өткізіпті. Содан бұл жайлау Жолымбет атанып кеткен көрінеді. Кейін 1932 жылы бұл арада алтын кені ашылып, поселке құрылғанда да осы атау бір ауыздан қабылданса керек.

Жолымбет кешегі патшадан шен алған паң Нұрмағамбетпен қатарлас өмір сүріп, ақылшысы, үзеңгілес болған адам. Жолымбеттің немересі Бектаза да біршама ақындығы бар, ел ішінде беделді адам болыпты. Сонау 1930 жылдары басында халқымыз алапат аштыққа ұшыраған кезде шығарған өлеңінің мына бір шумақтарына назар аударсақ.

Өттің бе басымыздан қайран заман,

Ерікті өз тұсында болған заман.

Айрылып мал мен жерден қазақ сорлы,

Бұл күнде бастан бақыт тайған заман.

Апырмай бұл не сұмдық, неткен заман,

Өз еркің өз басыңнан кеткен заман.

Өттің бе қотан толы қойлы заман,

Күн сайын мерекелі, тойлы заман. –

деп налыған екен жұрт аштықтан қырылып жатқан сол 1929 – 1932 жылдары.

Ал, Жолымбеттің шөбересі, жаңағы Бектазаның немересі Азнабек бүгінде (яғни,1990) жасы алпыстан асып қалса да бойынан қайраты таймаған қуатты азамат. Нағыз еңбекқор, бүгінгі уақыт ауанына лайықты адам екені көрініп тұр. Сол «Искра» совхозының орталығында сәулетті кең үйі бар. Балалары: Амангелді, Алтынбек, Дәулетбек, Асылбек, Азамат та ер жетіп қалыпты. Олардың барлығы шаруашылықта механизатор болып еңбек етуде. Есік алдында әңгімелесіп тұрғанда Азнабек пен келіншегі Шәрбанның кіші ұлы Азаматтан көрген немересі қасымызға келді.

Міне, нақты дәлел біздің Қимаш ағамыз 1915 жылы туған, 1990 жылдары Ата-бабаларының туып өскен жерін аралағаннан соң жазып қалдырған кітаптан үзінді.

Авторы: Қамадиден Шақабай

«Сілеті өзен» өлкетану кітабінан

Қазақстан Республикасының Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрі

Ақмола 1994 ж.

***

Про рудник Жолымбет

Месторождение рудника Жолымбет открыто в 1932 г. начальником поисковой партии Н.П.Каличкином по следам древних (монгольских) работ, указанних местным жителем Наушаном Ниязовым. Здесь будет уместным обртить внимание читателей на обстоятельство, связанное с названием месторождения. Дело в том, что данная местность называлось «Жолымбет» по имени уважаемого аксакала этого региона, ибо левый приток степной реки Силеты – Ашылы айрык принадлажал этому аксакалу, как летнее пастбище для лошадей. Глава большого семейства Жолымбет из рода Керея со своими сыновями и близкими родственниками в летнее время ставили свои юрты вдоль этой степной речушки или на берегу небольших озер и тумаров, которыми изобилуют эти места. Зимовка этого аксакала находится на берегу большого озера «Кына»

В настоящее время на этом месте расположена центральная усадьба совхоза «Искра» Алексеевского района. Правнук этого аксакала Азнабек долгое время работал управляющим отделения этого совхоза, а в настоящее находится на заслуженном отдыхе. По его утверждению, прадад Жолымбет прожил 98 лет и похоронен в близи этого совхоза.

Казахский фонд культуры

История развития горно-обоготительного комбината «Каззолото»

Авторы: А.С. Кабылденов, Ш.Х. Сулейменов

Алама-ата, «Ғылым» Научно-исследователький и издателький центр

«Мураттас» 1992 г. 192 стр.

***

Құрметті оқырман. Жолымбет деген адам аты өте көп. Барлығын әкеліп Жолымбет алтын кенішіне балай салуға болайды. Жоғарыда жазылған нақты деректер.

Дайындаған: «Ерен еңбегі үшін» медалінің иегері, Әнуарбек ЕРАЛЫ

 

Related Articles

  • Шұбартаудан ауған “Бес қасқа”. 

    Сламбек Жумагали Қазақтың көрмеген қорлығы, тартпаған азабы бар ма? Бұндай тауқымет кешегі Кеңес дәурінде де тиылған жоқ. Абақ Керейдің ішіндегі Жастабан ұрпақтары Семей өңіріндегі Шұбартау ауданын өз ата қоныстары сайлайды. Тарихшылардың айтуына қарағанда Алтайдан Жобалай би азШахантай батыр Ер Жәнібекпен зөңгілес дос болған соң, осы Бақанас өзенінің бойын жайлай қоныстаныпты. Оның ішінде Жастабан ұрпақтары Бегімбет атанып, Бекназар-Қосай болып екі тармаққа бөлінеді. Осы маңды қоныстанған осы екі атаның баласы, бірінің ұпаны Шақантай, екіншісінікі Жобалай. Яғни,” Жондағы Жобалай елі”атанған. Шақантай батыр осы екі атаның Бас қолбасшысы болса, Жобалай би ақылман, әрі төбе биі болған. Жобалайдың әкксі Байсейітте тегін адам болмапты. Елдің айтысына қарағанда ол кісі де би, әрі батыр болған және елді

  • Керей мемлекетінің билеушісі Тоғрыл ханның Шыңғыс ханды тарих сахнасына көтеруі туралы тарихи мағлұматтар

    Тоғрыл зан Шыңғыс ханның әкесі Есугеймен анда болған Керей мемлекетінің ұлы билеушісі. Марқұз Бұйрық ханның бес ұлының бірі. Шамамен 1130 -1203 жылдар аралығында өмір сүрген. Хандық билік құрған жылдары 1168 – 1203 ж.ж. Тоғрыл хан билік құрған жылдары Керей мемлекеті ұлы Монғол үстіртіндегі сайын далада өзіндің саяси бағыт бағдар ұстанған және Еуразия құрлығына аты жайылған іргелі елге айналды. Орта ғвсырлардағы тарихшыларының жазба деректері бойынша сол кезде Керей мемлекетінің халық саны оған бағынышты рулар мен тайпаларды қосқанда тоғыз жүз мыңға дейін жеткен. Енді бір тарихи құжаттарда екі жүз мың жан болған деп жазылады. Олар ақылды хандарының арқасында алтын шатыр тіктіріп, алтын кеседен су ішкені жайында тамсана жазды. Сол заманда өте қуатты

  • Бағылан би.

    Алтын Орда хандығындағы мемлекет қайраткерлерінің бірі. Ол Тобыл өзені бойын мекендепті. Обаған өзенінің Тобылға құяр жерінде Бағылан то- ғайы, Бағылан талы, Бағылан қара суы, Бағылан көлі, Бағылан томары, Бағы- лан қыстауы, Бағылан шоғы, Бағылан өзегі деген жер — су аттары бор. Бағылан баһадүр қартайып, өз есімімен аталатын тоғайды мекендейтін өз аулында ауырып қайтыс болыпты. Оның сүйегі Тобыл өзенінің жарқабағына жерленген. Бағылан бидің Бопай есімді әйелінен Архат, Фархат, Сарымұрат атты ұлдары дүниеге келеді. Фархат батырдың Гүландам есімді әйелінен Та- наш, Аббас, Манас туады. Осы күнгі Қостанай облысының Меңдіқара, Ұзын- көл аудандарын, Солтүстік Қазақстан облысының және Қазақстанның басқа да жерлерін мекендейтін Ашамайлы Керейлер осы Танаштың ұрпақтары. Танаш Алтын Орда хандығының көрнекті адамдарының

  • Сібір хандығы немесе керей Тоғырұл ханның ұрпағы Тайбұға әулеттері билік құрған мемлекеттің қилы тағдыры мен тарихи аренадан жоғалуы

    Тарлан тарихтың бізге беймәлім тұстары көп, ақиқаты ашылмаған және әлі күнге дейін құпия парақтарынан өзіндік орын алған Тайбұға әулеттерінің орта ғасырларда билік құрған жұрты Сібір өлкесі немесе Сібір жұрты екендігі баршамызға аян. Керей Тоғрыл ханның Үкіден (кейбір шежіре аңыздарда Ұйқы дейді, ал қытай деректерінде Тоғрыл ханның бір ұлының есімі Ойху) туған немересі Тайбұға бұл аймақта он үшінші ғасырдың бірінші жартысында інісі Тайшықпен бірге Керей хандығынан қалған бір қауым елді соңына ертіп өз алдына жеке хандық құрып жер көлемі орасан зор аумаққа билігін жүргізді. Шыңғыс хан империясының ұлан-ғайыр Еуразия кеңістігінде билік құрған дәуірінде осы империяға тәуелді жеке өз алдына мемлекеттік құрылымы бар ел болған Тайбұға династиясы немесе Тайбұға жұртының тарих сахнасына

  • МӨДЕ ЖӘНЕ ҰЛЫ ДАЛА

      Жанымхан Ошан Р.Б. Сүйлейменов атындағы Шығыстану институтының Жетекші ғылыми қызметкері, т.ғ.к. МӨДЕ, Маодунь, Модун шаньюй (б. з. б. 234? – б.з.б. 174 жж.) – Ұлы ғұн империясының негізін қалаушы, және б. з. б. 209 – б. з. б. 174 жылдары империяға билік жүргізген әйгілі шаньюй. ӨМІРБАЯНЫ Отандық тарих ғылымында «Ғұн» деген атпен [1. 25-436 бб] көпшілік қауымға әйгілі болған көне этнос туралы ең көне деректі Қытай тарихшысы Сыма Цянь өзінің әйгілі шығармасы болған «Шицзи» (Тарихи жазбалар) атты еңбекте бірінші рет Сюнну (匈奴) деген екі иероглифпен жазып қалдырған. Қазіргі қытай тілінде «Xiōngnú» деп оқылатын осы екі иероглифтің көне дәуірдегі қытай тіліндегі оқылуы туралы ɕjʊŋ.nǔ *, qʰoŋ.nˤa, т.б. деп оқылады деген пікірлер

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: