|  |  | 

Тарих Қазақ шежіресі

Жолымбет алтын кенішінің атауы туралы

37918592_1781196261949653_1096193387582717952_o-1024x683

Атақты Жолымбет биден – Қали, Қалидан – Бектаза, Бектазадан – Азнабек тарайды. Азнабек Алексеев ауданына қарайтын «Искра» совхозы бөлімшесін басқарып келген. Азнабектен – Амангелді, Алтынбек, Дәулетбек, Асылбек, Азаматтар тарайды.

Жолымбет жайлауын басып өтіп Ащылы-айрық өзені 92 шақырым ағып Сілеті өзеніне құяды.

Күрсары керей – Жебеке – Жанғабыл – Дәулетбай – Құдайбарген – Тәңірберген – Шақабай – Сыздық. Қамаш (Қамаридден) аға Сыздықов 1915 жылы дүниеге келген. Атасы Шақабай Қына ауылында туған. Қимаш Сыздықов 77 жасында ата-бабасының зиратына дұға бағыштауға жолға шығады. Қына ауылында жасы сексенге келген Нұртаза Шәріповпен кездеседі, «Шақабай желісін» көрсетуді сұрайды. Жасы келіп қалған Нұртаза сіздермен жүру оңай болмас қоймас деп, Азнабек Бектазаұлы Қалиевтің үйін көрсетеді. Жалпы осы маңайдағы қазақтардың бәрі керейлер екен.

Жеті-сегіз шақырымдай жүргесін, екі шоқ тоғайдың ортасындағы ашық алаңқайға келіп тоқтады. Міне, «Шақабай желісі» деген осы жер, деді. Азнабек машинадан түскен соң. Бұл араны «Асқарал» деп те атайды. Шақабай ауқатты кісі болған көрінеді. Ана көрініп тұрған Ақшоқы тауы. Төбесіне шықсаңыз, «Минск», «Искра» совхоздары мен Степногор қаласы алақанға салғандай айқын көрініп жатады.

Біз тағы да ілгері жүрдік, жаңағы жерден бір-екі шақырымдай ұзаған соң кішігірім көлге жолықтық. Азнабек оны «Шақабай көлі» деді. Көлемі аса үлкен емес, шағын ғана. Шақабай жылқысын осы көлден суарады екен. Аумағы шағын болғанымен көлдің орта тұсы терең, құрық бойламайды. Қыста терең бойлап қатпайды, суат оюға болады, деді Азнабек.

Бұл арадан шығып, үш-төрт шақырымдай жүрген соң атақты Жанай молланың бейітіне келіп, дұға қылдық. Жанай өз кезінде осы маңдағы керейлердің ішінде діни білімі бар үлкен молла болыпты. Бейіттің басына граниттен құлпытас орнатқан көрінеді. Сонда Жанай молланың қайтқанына да 150 жылдай болған. Жанай молла зиратынан шығып, Искра» совхозын айналып Мәті-Дәулен зиратына келіп, аруақтардың рухына дұға бағыштадық.

Келген мақсатымызды орындаған соң, Азнабекпен жақынырақ таныса түспек болып, әңгімеге тарттық. Одан білгеніміз: Ол осы өңірде өмір сүрген атақты Жолымбет ақсақалдың немересі екен. Жолымбеттен – Қали – Бектаза – Азнабек тарайды. Жолымбет өз кезінде ағайын арасында сөзі өтімді беделді кісі болған. Ол осы Жолымбет поселкесі тұрған жерді қоныстап, сол арада талай-талай той-думан, жиындар өткізіпті. Содан бұл жайлау Жолымбет атанып кеткен көрінеді. Кейін 1932 жылы бұл арада алтын кені ашылып, поселке құрылғанда да осы атау бір ауыздан қабылданса керек.

Жолымбет кешегі патшадан шен алған паң Нұрмағамбетпен қатарлас өмір сүріп, ақылшысы, үзеңгілес болған адам. Жолымбеттің немересі Бектаза да біршама ақындығы бар, ел ішінде беделді адам болыпты. Сонау 1930 жылдары басында халқымыз алапат аштыққа ұшыраған кезде шығарған өлеңінің мына бір шумақтарына назар аударсақ.

Өттің бе басымыздан қайран заман,

Ерікті өз тұсында болған заман.

Айрылып мал мен жерден қазақ сорлы,

Бұл күнде бастан бақыт тайған заман.

Апырмай бұл не сұмдық, неткен заман,

Өз еркің өз басыңнан кеткен заман.

Өттің бе қотан толы қойлы заман,

Күн сайын мерекелі, тойлы заман. –

деп налыған екен жұрт аштықтан қырылып жатқан сол 1929 – 1932 жылдары.

Ал, Жолымбеттің шөбересі, жаңағы Бектазаның немересі Азнабек бүгінде (яғни,1990) жасы алпыстан асып қалса да бойынан қайраты таймаған қуатты азамат. Нағыз еңбекқор, бүгінгі уақыт ауанына лайықты адам екені көрініп тұр. Сол «Искра» совхозының орталығында сәулетті кең үйі бар. Балалары: Амангелді, Алтынбек, Дәулетбек, Асылбек, Азамат та ер жетіп қалыпты. Олардың барлығы шаруашылықта механизатор болып еңбек етуде. Есік алдында әңгімелесіп тұрғанда Азнабек пен келіншегі Шәрбанның кіші ұлы Азаматтан көрген немересі қасымызға келді.

Міне, нақты дәлел біздің Қимаш ағамыз 1915 жылы туған, 1990 жылдары Ата-бабаларының туып өскен жерін аралағаннан соң жазып қалдырған кітаптан үзінді.

Авторы: Қамадиден Шақабай

«Сілеті өзен» өлкетану кітабінан

Қазақстан Республикасының Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрі

Ақмола 1994 ж.

***

Про рудник Жолымбет

Месторождение рудника Жолымбет открыто в 1932 г. начальником поисковой партии Н.П.Каличкином по следам древних (монгольских) работ, указанних местным жителем Наушаном Ниязовым. Здесь будет уместным обртить внимание читателей на обстоятельство, связанное с названием месторождения. Дело в том, что данная местность называлось «Жолымбет» по имени уважаемого аксакала этого региона, ибо левый приток степной реки Силеты – Ашылы айрык принадлажал этому аксакалу, как летнее пастбище для лошадей. Глава большого семейства Жолымбет из рода Керея со своими сыновями и близкими родственниками в летнее время ставили свои юрты вдоль этой степной речушки или на берегу небольших озер и тумаров, которыми изобилуют эти места. Зимовка этого аксакала находится на берегу большого озера «Кына»

В настоящее время на этом месте расположена центральная усадьба совхоза «Искра» Алексеевского района. Правнук этого аксакала Азнабек долгое время работал управляющим отделения этого совхоза, а в настоящее находится на заслуженном отдыхе. По его утверждению, прадад Жолымбет прожил 98 лет и похоронен в близи этого совхоза.

Казахский фонд культуры

История развития горно-обоготительного комбината «Каззолото»

Авторы: А.С. Кабылденов, Ш.Х. Сулейменов

Алама-ата, «Ғылым» Научно-исследователький и издателький центр

«Мураттас» 1992 г. 192 стр.

***

Құрметті оқырман. Жолымбет деген адам аты өте көп. Барлығын әкеліп Жолымбет алтын кенішіне балай салуға болайды. Жоғарыда жазылған нақты деректер.

Дайындаған: «Ерен еңбегі үшін» медалінің иегері, Әнуарбек ЕРАЛЫ

 

Related Articles

  • Шонжының Гео-Стратегиялық Шындығы (сараптамалық мақала)

    Бұл аудан (Шонжы) қарасаңыз шекараға тиіп тұр. Шекараның күншығыс бетінде аты қаззаққа берілген Іле Қазақ Автономиялы Облысы бар (екінші сүгірет). Онда жер қайысқан қалың қазақ тұрады. Автонрмиялы облыс ШУАР’дан бұрын құрылған. Орталығы Құлжа қаласы (үшінші сүгіреттегі 1-ге қараңыз). Осы автономиялы қазақ облысына қазір сегіз аудан, бір қала төте қарайды. Олар: КҮНЕС, НЫЛҚЫ, ТОҒЫЗТАРАУ аудандары (үшінші сүгіреттегі 5,6,9-ға қараңыз). Бұл үш аудан Іле аңғары мен Іле дариясының басына орналасқан қазақ ең көп, ең іргелі қоныс тепкен, тарихы өте терең, байырғы қазақ жері. Осы үш аудан қазақтары 20- ғасыр басында Орынборға арнайы хат жазып, Алаш баспасөзін қолдап қаржы жолдап, өздерін де Алаштың алыстағы бір бөлшегі санаған-тын. Осы үш аудан тың игеріп, там

  • Кенесары Хан мен баласы Сыздық Сұлтан туралы дерек Осман мұрағатынан

    Кенесары Хан мен баласы Сыздық Сұлтан туралы дерек Осман мұрағатынан кездесуі бек мүмкін. Бұған ешқандай да шүбәңіз болмасын. Бірінші сүгірет, Осман елінде жарық көрген “Басират” (basîret) атты газет. Екінші және үшінші сүгірет, Осман мемлекетінде жарық көрген “Уақыт” атты газет. Төртінші сүгірет, Осман сұлтаны Әбдүләзиздің Қашқарияға көмекке жіберген әскери қару-жарақ, оқ-дәрісінен бір парша көрініс. Кенесары мен Сыздық Сұлтан туралы Осман деректері шыны керек әлі толық зерттелген жоқ. Хан Кенесарының ұлт-азаттық көтерілісін Қазақстан аймақтарымен шектеп бөліп қарау ең үлкен қателік саналады. Хан Кене мен Шығыс Түркістандағы қазақ, ұйғыр, дұңған көтерілістері арасындағы саяси, әскери қатынастар туралы дерек те қытай мұрағатында көмулі жатыр. Онда Шәуешек, Құлжа және Үрімжі қалаларындағы қазақтардың Хан Кенемен және кейінгі

  • АХАҢ мен ЖАХАҢ САЛҒАН АЗАТТЫҚ ЖОЛЫ

     «Қазақ» газетіне –107 жыл ЖҰМАТ ӘНЕСҰЛЫ                                                                                                                       ТАРИХИ ПОВЕСТЬ                                                                                       

  • Шарқи Түркістан Респубиликасының тарқауы туралы

    1944- жылдың қараша айында Құлжа қаласында құрылған Шарқи Түркістан респубиликасы 1946- жылға келгенде үкіметтің ресми түрде тарағанын және бұдан былай Шыңжаң өлкесімен біріккен коалициялы үкімет құрмақ ниетін білдіре отырып, уақытша үкіметтің орган газеті “Азат Шарқи Түркістанда” арнайы мақала жариялаған-ды. Небәрі бір жарым жыл өмір сүрген Құлжадағы Шарқи Түркістан үкіметі, 1946- шы жылға келгенде ресми тоқтады. 1944- жылдың қараша айында уақытша үкімет жария етілген соң, үкіметтің орган газеті “Азат Шарқи Түркістан” деп аталды. Газет ұйғыр, қазақ, орыс, моңғол және қытай тілінде жарық көрді. Газеттің қазақша бөлімінде Бұқара ТЫШҚАНБАЕВ, Құрманалы ОСПАНҰЛЫ басшылық етті және газеттің редакция құрамында Әуесқан НАРЫНБАЙҰЛЫ, Рахметолла ӘПШЕҰЛЫ, Құрманбай ТОЛЫБАЙҰЛЫ, Әбдібек, Аладияр, Асанбай, Сырайыл, Қали қатарлы кісілер редактор, аудармашы,

  • Англияның Жоңғария қазақтарына озық соғыс қаруларын беруге талпынуы

    Қашқардағы Англия консулы  Англияның Қашқариядағы консуль қызметі 1881- жылдан кейін бастау алады. Англияның түпкі мақсаты Цин империясының солтүстік-батыс аймағы мен Түркістан (орталық азия) даласына өз ықпалын жүргізу еді. Бірақ, бұл тұста патшалық ресейдің де аймақтағы саяси ықпал күшін ескермеу мүмкін емес еді. Патшалық ресейдің әу бастағы мақсаты Түркістан аймағын ендей өтіп Үндістан арқылы телегей теңіз жолына шығу еді. Бірақ, Түркістан даласындағы Түркі хандықтары (Қазақ, тб) бұл мақсатты жүз жылдап кешіктіріп жатты. Ресей енді Түркістан даласын қиыр шығыстан айналып өтіп Қашқария арқылы Үндістанға ұласуды көздеді. Бірақ, ол тұста Қашқария мүлде жабық әлем еді. Дейтұрғанмен де жабық әлемнің түстік қапталынан Англия империясы да келіп үлгірді. Сосын не керек, бұл аймақ Ресен-Англия империясының

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: