|  |  | 

Тарих Қазақ шежіресі

Жолымбет алтын кенішінің атауы туралы

37918592_1781196261949653_1096193387582717952_o-1024x683

Атақты Жолымбет биден – Қали, Қалидан – Бектаза, Бектазадан – Азнабек тарайды. Азнабек Алексеев ауданына қарайтын «Искра» совхозы бөлімшесін басқарып келген. Азнабектен – Амангелді, Алтынбек, Дәулетбек, Асылбек, Азаматтар тарайды.

Жолымбет жайлауын басып өтіп Ащылы-айрық өзені 92 шақырым ағып Сілеті өзеніне құяды.

Күрсары керей – Жебеке – Жанғабыл – Дәулетбай – Құдайбарген – Тәңірберген – Шақабай – Сыздық. Қамаш (Қамаридден) аға Сыздықов 1915 жылы дүниеге келген. Атасы Шақабай Қына ауылында туған. Қимаш Сыздықов 77 жасында ата-бабасының зиратына дұға бағыштауға жолға шығады. Қына ауылында жасы сексенге келген Нұртаза Шәріповпен кездеседі, «Шақабай желісін» көрсетуді сұрайды. Жасы келіп қалған Нұртаза сіздермен жүру оңай болмас қоймас деп, Азнабек Бектазаұлы Қалиевтің үйін көрсетеді. Жалпы осы маңайдағы қазақтардың бәрі керейлер екен.

Жеті-сегіз шақырымдай жүргесін, екі шоқ тоғайдың ортасындағы ашық алаңқайға келіп тоқтады. Міне, «Шақабай желісі» деген осы жер, деді. Азнабек машинадан түскен соң. Бұл араны «Асқарал» деп те атайды. Шақабай ауқатты кісі болған көрінеді. Ана көрініп тұрған Ақшоқы тауы. Төбесіне шықсаңыз, «Минск», «Искра» совхоздары мен Степногор қаласы алақанға салғандай айқын көрініп жатады.

Біз тағы да ілгері жүрдік, жаңағы жерден бір-екі шақырымдай ұзаған соң кішігірім көлге жолықтық. Азнабек оны «Шақабай көлі» деді. Көлемі аса үлкен емес, шағын ғана. Шақабай жылқысын осы көлден суарады екен. Аумағы шағын болғанымен көлдің орта тұсы терең, құрық бойламайды. Қыста терең бойлап қатпайды, суат оюға болады, деді Азнабек.

Бұл арадан шығып, үш-төрт шақырымдай жүрген соң атақты Жанай молланың бейітіне келіп, дұға қылдық. Жанай өз кезінде осы маңдағы керейлердің ішінде діни білімі бар үлкен молла болыпты. Бейіттің басына граниттен құлпытас орнатқан көрінеді. Сонда Жанай молланың қайтқанына да 150 жылдай болған. Жанай молла зиратынан шығып, Искра» совхозын айналып Мәті-Дәулен зиратына келіп, аруақтардың рухына дұға бағыштадық.

Келген мақсатымызды орындаған соң, Азнабекпен жақынырақ таныса түспек болып, әңгімеге тарттық. Одан білгеніміз: Ол осы өңірде өмір сүрген атақты Жолымбет ақсақалдың немересі екен. Жолымбеттен – Қали – Бектаза – Азнабек тарайды. Жолымбет өз кезінде ағайын арасында сөзі өтімді беделді кісі болған. Ол осы Жолымбет поселкесі тұрған жерді қоныстап, сол арада талай-талай той-думан, жиындар өткізіпті. Содан бұл жайлау Жолымбет атанып кеткен көрінеді. Кейін 1932 жылы бұл арада алтын кені ашылып, поселке құрылғанда да осы атау бір ауыздан қабылданса керек.

Жолымбет кешегі патшадан шен алған паң Нұрмағамбетпен қатарлас өмір сүріп, ақылшысы, үзеңгілес болған адам. Жолымбеттің немересі Бектаза да біршама ақындығы бар, ел ішінде беделді адам болыпты. Сонау 1930 жылдары басында халқымыз алапат аштыққа ұшыраған кезде шығарған өлеңінің мына бір шумақтарына назар аударсақ.

Өттің бе басымыздан қайран заман,

Ерікті өз тұсында болған заман.

Айрылып мал мен жерден қазақ сорлы,

Бұл күнде бастан бақыт тайған заман.

Апырмай бұл не сұмдық, неткен заман,

Өз еркің өз басыңнан кеткен заман.

Өттің бе қотан толы қойлы заман,

Күн сайын мерекелі, тойлы заман. –

деп налыған екен жұрт аштықтан қырылып жатқан сол 1929 – 1932 жылдары.

Ал, Жолымбеттің шөбересі, жаңағы Бектазаның немересі Азнабек бүгінде (яғни,1990) жасы алпыстан асып қалса да бойынан қайраты таймаған қуатты азамат. Нағыз еңбекқор, бүгінгі уақыт ауанына лайықты адам екені көрініп тұр. Сол «Искра» совхозының орталығында сәулетті кең үйі бар. Балалары: Амангелді, Алтынбек, Дәулетбек, Асылбек, Азамат та ер жетіп қалыпты. Олардың барлығы шаруашылықта механизатор болып еңбек етуде. Есік алдында әңгімелесіп тұрғанда Азнабек пен келіншегі Шәрбанның кіші ұлы Азаматтан көрген немересі қасымызға келді.

Міне, нақты дәлел біздің Қимаш ағамыз 1915 жылы туған, 1990 жылдары Ата-бабаларының туып өскен жерін аралағаннан соң жазып қалдырған кітаптан үзінді.

Авторы: Қамадиден Шақабай

«Сілеті өзен» өлкетану кітабінан

Қазақстан Республикасының Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрі

Ақмола 1994 ж.

***

Про рудник Жолымбет

Месторождение рудника Жолымбет открыто в 1932 г. начальником поисковой партии Н.П.Каличкином по следам древних (монгольских) работ, указанних местным жителем Наушаном Ниязовым. Здесь будет уместным обртить внимание читателей на обстоятельство, связанное с названием месторождения. Дело в том, что данная местность называлось «Жолымбет» по имени уважаемого аксакала этого региона, ибо левый приток степной реки Силеты – Ашылы айрык принадлажал этому аксакалу, как летнее пастбище для лошадей. Глава большого семейства Жолымбет из рода Керея со своими сыновями и близкими родственниками в летнее время ставили свои юрты вдоль этой степной речушки или на берегу небольших озер и тумаров, которыми изобилуют эти места. Зимовка этого аксакала находится на берегу большого озера «Кына»

В настоящее время на этом месте расположена центральная усадьба совхоза «Искра» Алексеевского района. Правнук этого аксакала Азнабек долгое время работал управляющим отделения этого совхоза, а в настоящее находится на заслуженном отдыхе. По его утверждению, прадад Жолымбет прожил 98 лет и похоронен в близи этого совхоза.

Казахский фонд культуры

История развития горно-обоготительного комбината «Каззолото»

Авторы: А.С. Кабылденов, Ш.Х. Сулейменов

Алама-ата, «Ғылым» Научно-исследователький и издателький центр

«Мураттас» 1992 г. 192 стр.

***

Құрметті оқырман. Жолымбет деген адам аты өте көп. Барлығын әкеліп Жолымбет алтын кенішіне балай салуға болайды. Жоғарыда жазылған нақты деректер.

Дайындаған: «Ерен еңбегі үшін» медалінің иегері, Әнуарбек ЕРАЛЫ

 

Related Articles

  • ӘМІР ТЕМІРДІҢ ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕ ҚАЛДЫРҒАН ҮШ ЕСКЕРТКІШІ

    Орта ғасырдағы қазақ тарихынан ӘМІР ТЕМІРДІҢ ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕ ҚАЛДЫРҒАН ҮШ ҰЛЫ ЕСКЕРТКІШІ 1.Әмір Темір 1397-99- жылдары Яссауи мовзелейін салдырған. 2 Әлемде теңдесІ жоҚ, салмағы екі тонналық ТАЙҚАЗАНДЫ (Өнер туындысы) ҚҰЙДЫРҒАН. 3 . Ұлытаудың Алтын шоқы деген төбесінде үлкен қара тасқа араб және шағатай тілінде жазу жазып қалдырған. (Бұл тас қазір Эрмитажда тұр) Әмір Темір1370- жылы Мауреннахр билігіне келді. Айналдырған он жылдың ішінде Әмір Темір Ауғанстанды, батыс Үндістанды , батыс Қытайды, Парсы елін, Араб елдерін , Қап тауы елдерін бағындырып, Осман империясының падишағы Баязитті жеңген. Ә,ТЕМІРГЕ аз уақыттың ішінде жиырма алты мемлекет бағынышты болған. 1380-жылдары Алтын Орда әлсіреген кезде Алтын Орда тағына Ә.Темір Тоқтамысты отырғызған. Тоқтамыс Маңғыстаудағы Орыс хан өлтірген Түй

  • Қарамолада кімдер жерленген?

    Биыл Абай Құнанбайұлының туғанына 175 жыл толып, елімізде кеңінен аталып өткені белгілі. Ұлы ақынның мерейтойын лайықты атап өту үшін Шығыс Қазақстан облысының Жарма ауданында да ауқымды іс-шаралар жоспарланып, іске асты. Солардың бірі ақын төбе би болып сайланып, «Қарамола ережесін» қабылдаған Қарамола мекенін қайта жаңғырту жұмыстарын атап өтуге болады. Қуанышты өзгерісті өз көзіммен көрейін деген ниетпен, әрі жас ұрпаққа өнегелі тәрбие болсын деген оймен бала-шағамды ертіп, Қарамолаға ат басын бұрдым. Тарихи мекенге апаратын жол қиылысына арнайы белгі қойылып, жолы қалыпқа келтіріліп, 1995 жылы (Абайдың 150 жылдығында) арнайы қойылған ескерткіш тақта маңы қоршалып, абаттандырылыпты. Осы ескерткіштің оң жағында, таяқ тастам жерде ескі қорым зираты орналасқан. Ол жерге кезінде жерленген ата-бабаларыма құран бағыштайын

  • Балалар әлемінің елшісі…

                                    Кемел ой мен келісті сыр тоғысқан, сұлу сезім мен мұңлы шер шарпысқан көрікті де көркем шығармалардың шебері – Сапарғали Бегалин. Биыл, 2020 жылы қазақ прозасына өзгеше өрнек, жаңа леп, ғажайып сыр-сипат әкелген көрнекті қазақ жазушысы, балалар әдебиетінің классигі, әдебиетіміздің поэзия, проза жанрларында тартымды, толымды шығармалар берген көрнекті суреткер Сапарғали Бегалинге 125 жыл толып отыр.         Сапарғали Бегалин 1895 жылы қараша айының 24 жұлдызында Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы, Дегелең ауылында дүниеге келген. Табиғатынан зерек, ұғымтал балаға оқу оқыған, білім алған өте ұнайды. Содан ол ауыл молдасынан дәріс алып, ескіше хат таниды. 1915 жылы Семей қаласындағы орыс-қырғыз (қазақ) училищесін бітірген. 1929-1935

  • ГЕОЛОГ ҒАЛЫМ С.КАМАЛОВҚА 85 ЖЫЛ

    Қазақстан экономикасы үшін үлкен маңызға ие кен орындарын ашқан ғалым Камалов Сухан Мақсұтұлы еліміздің тарихында елеулі орын алар тұлға. Бүкіл саналы ғұмырын өз отанының дамуы мен гүлденуіне арнаған білікті геолог Камалов С.М. көзі тірі болғанда биыл 85 жасқа толар еді. Камалов С.М. 1935 жылы желтоқсанның жиырма бірінші жұлдызы Орал облысының (бұрынғы атауы) Қазталов ауданына қарасты Асан-Құдық ауылында дүниеге келген. Бала кезінен ол өз күшіне ғана сенуге бейімделеді, осы кезден оның бойында қайсарлық мінезі мен табандылық, еңбекқорлық қасиеттері қалыптасады. Өткен ғасырдың елуінші жылдары мектепті бітірген ол, сол кездегі қол жетпейтін, арман мамандықтардың бірі жер қойнауында қазынаны зерттейтін геолог мамандығына қызығады. Осы мамандықты Қазақ мемлекеттік университетінде бітірген ол басында тәжірбие жинау үшін

  • Аралдың азуы мен тозуы

    Кеңестік дәуірдегі ирригациялық жүйе мен жерді ешбір агротехникалық шараларды сақтамай, есепсіз игеру тәсілдері Арал теңізін жоюға жеткізді. КСРО Су шаруашылығы министрлігінің тікелей кінәсынан Арал аймағы әлі мекенге айналды. Сырдария және Әмудария өзендерінің суларын мақта егісіне көптеп бөлуден Арал теңізі тартылып, оның суы азайды. Өзбекстан мен Қазақстан шекарасында орналасқан, шөл зонасының су айдыны – Арал теңізінің жағдайы бүгінде көңіл толарлықтай емес. Кезінде  дүниежүзі бойынша 4-орында болған теңіздің бүгінде жоқ болып кету қаупі бар. Бұған басты себеп – адам әрекеті салдарынан теңіздің тек құр ізі ғана қала ма деген сұрақ барлығымызды алаңдатады.  1950 жылдары теңізде балықтың 24 түрі өсіріліп, балық аулау жылына 500 мың тоннаға жетсе, ал 1980 жылдары соңына қарай балықтың

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: