Şığıstağı satqındar men olardıñ Batıstağı serikteri lenindik bağıttı wstanıp keledi. Batısta da, Şığısta da biznes pen önerkäsip lobbileri putinşil pikirlerdi qaytalaydı.

Kreml'. Mäskeu, 10 qañtar 1968 jıl.

Kommunistik partiyanıñ bölimşeleri men negizgi toptarı Mäskeudiñ müddesin ötkizuge tırısadı. Şın kelbeti bwlıñğır jetekşi kompaniyalar, tüsiniksiz energetikalıq mämileler, aqşanıñ izin jasırudıñ kürdeli shemaları şeteldik elitanı twzaqqa tüsirip, Kreml'diñ dayın lobbiin qalıptastıradı.

Mwnı ötken künniñ täsilderi, tarih deseñiz de Resey özgermeytin siyaqtı.

Köptegen belgilerine qarasaq, Reseydegi qazirgi sıbaylas jemqorlıqtı sovettik kommunizmniñ jaña türi deuge boladı. Kreml' wsınatın para da kezindegi qızıldar jorığınıñ jaña türi.

Şığısta bolğan sovettik stil'degi socialistik ekonomikası bar odaqtas memleketter men öktemşil sayasi jüyeniñ ornın Resey stilindegi klandıq-kapitalistik ekonomikası bar kleptokrattardıñ arsız tobı men jüyesiz biligi bastı.

Sovet Odağınıñ Batıs elderin ideyanıñ küşimen qwrtpaq bolğan äreketi qazir Vladimir Putinniñ jeñil tabılğan aqşamen arbauına wlastı. Neğwrlım zaman özgergen sayın, soğwrlım bäri eski qalıpta qalğanday körinedi.

ELITANI ŞIRMAU 

«Jalğandıq qaupi: Kreml'diñ aqparat, mädeniet jäne aqşanı qaruğa aynaldıruı» maqalasınıñ avtorları Piter Pomerancev pen Maykl Vays «Kreml' Varşava şartı wyımına tikeley basşı boludı qajetsinbeydi, ol bwrınnan bar kelispeuşilikti odan äri örşitip, halıqaralıq instituttardı qwrtıp, öziniñ jemqorlıqqa batqan avtoritarlıq rejimi üstemdik etetin älem qalıptastıruğa tırısadı» dep jazadı.

Sovet Odağı älemde kommunizm ornatıp, sol üşin Mäskeuge bağınıştı elder blogın qwrğısı keldi. Al qazirgi Vladimir Putinniñ Reseyi Kreml'ge täueldi elderdiñ odağın qwru üşin jemqorlıqqa belşesinen batqan biznes ülgisin taratuğa tırısadı.

Sovet Odağı körşisi Şığıs Europağa ıqpal etti, biraq socialistik model'di basqalarğa da engizgisi keldi. Putinniñ Reseyi de eñ aldımen qasındağı körşileri – postsovettik elderge köz tigedi, biraq kleptokratiyanı ilgeriletu üşin qwlaşın alısqa sermegisi keletin kezderi de bar.

Kreml' bwrınğı sovettik elder – Ukraina, Belarus', Moldovanı şırmauına tüsirip, olardıñ sayasatına baqılau ornatu üşin «RosUkrEnergo», «UralTransGaz» jäne «Moldovagaz» tärizdi menşik qwrılımı bwlıñğır kompaniyalar men tüsiniksiz energetikalıq jobalar jasadı.

Al Batıs elderinde Kreml' Vemex siyaqtı köleñkeli kompaniyalardı qoldandı. Vemex – «Gazpromğa» tiesili, menşik qwrılımı tüsiniksiz sauda energetikalıq kompaniya, ol Çehiyanıñ energetika narığınıñ 10-12 payızın alıp otır.

Kreml' Reseydiñ şekarasınan tısqarı jerde patron-klient (jarılqauşı-jalınıştı) qalpındağı qarım-qatınas ornatu üşin sıbaylasqan mämile jasau önerin şınımen şeber meñgergen.

Resey prezidenti Vladimir Putin. 7 säuir 2016 jıl.

Azattıqtıñ Ukrain qızmetiniñ direktorı bolğan marqwm Roman Kupçinskiy 2008 jılı AQŞ senatınıñ halıqaralıq qatınastar komitetinde söylegen kezinde «Kreml'diñ ünsiz qoldauına süyengen «Gazprom» 50-ge juıq deldal kompaniyalardı bükil Europağa taratıp jiberdi» degen edi.

Kupçinskiy Venadağı Centrex tobın meñzegen bolatın, oğan Kiprdegi qwrıltayşı kompaniya men Avstriyadağı RN Privatstiftung jäne «Gazpromnıñ» Germaniyadağı filialdarı ielik etedi. Kupçinskiy sol kezde «mwnday kompaniyalar Europa narığına satılatın reseylik gaz qwnına eşteñe üstemeydi, biraq öte qomaqtı qarjı tabadı, onıñ bäri Kipr men Lihtenşteyndegi köleñkeli kompaniyalarğa ötedi» degen edi.

Kupçinskiy AQŞ senatı komitetine «Vengriyadağı wyımdasqan qılmıs pen «Gazpromğa» qatısı bar degen küdikke ilingen köleñkeli kompaniyalar eldegi gaz taratu narığında jäne energetika öndirisinde ülken üles wstap otır» degen edi.

«BWL – BASIP KİRU TARIHI»

Putin Şığıs Germaniyanıñ Ştaziindegi öziniñ bwrınğı barlau tobınıñ keybir müşelerin bükil Europada jasandı kompaniyalar qwruğa jaldağan degen aqparat bar.

2007 jıldıñ qırküyeginde nemis jurnalisi Hans-Martin Tillak zertteu jürgizip, Germaniyadağı «Gazpromnıñ» «bwrınğı Şığıs Germaniya qauipsizdik qızmeti müşeleriniñ klubı tärizdi» ekenin aytqan bolatın. «Bwl – basıp kiru oqiğası. Aldın ala josparlanğan ülken kampaniya. Bas ştabı alısta, Resey astanası Mäskeude ornalasqan. Nısanası – Germaniya men Batıs Europa» dep jazdı Tillak.

«Biraq osı basıp alu oqiğasında Ştazidiñ bwrınğı oficerleri men kümändi twlğalar tolıp jür. Bwl – «poşta jäşigi» dep atalatın kompaniyalar (letterbox company), biraq olardıñ poşta jäşikteri de joq, kompaniyanıñ işinen aşılğan kompaniyalar. Äuelgi maqsattarı ma? Olar qarjı ağının jasıradı» deydi Tillak.

Biraq Reseydiñ bwl şabuılın Batıs elderi elitasınıñ birazı öz erkimen nemese mäjbürli türde qoldap otır. «Reseylik jemqorlıqqa, Batıs arqılı reseylik aqşanıñ izin jasırudı közdeytin zañsız qorlarğa ündemey qarap otırğandardıñ bäri öz elinde de, halıqaralıq twrğıdan alğanda da Kreml'diñ paydasına qızmet etedi» dep jazadı Pomerancev pen Vays.

«Eger jahandanudıñ neoliberaldıq ideyasınıñ alğışartı «aqşa – sayasi beytarap dünie» degen ereje desek, osı özara beytarap baylanıs elderdi jaqındasuğa itermeleydi, osınday halıqaralıq sauda agressivti eldi üylesimge jeteleydi, biraq Resey osı jüyeni paydalanıp aqşa men saudanı agressiya tetigi retinde qoldanatın merkantilist (toğışar) bolıp qalıp otır» dep jazadı olar.

Kemşilikteri bolğanına qaramastan kommunizm ämbebap, jalpıadamzattıq arman men wmtılıstı közdedi. Biraq täjiribe jüzinde, ol adamzat tabiğatına qayşı bolıp şıqtı. Al sıbaylas jemqorlıq adamnıñ eñ negizgi jäne ämbebap tüysigi – dünieqoñızdıqqa wmtıladı.

Ökinişke qaray, toyımsızdıq köp jağdayda adam tabiğatımen üylesip jatadı. Sondıqtan jaña «qızıldar» bwrınğı «qızıldarğa» qarağanda äldeqayda qauipti jäne aylaker. Reseydegi sıbaylas jemqorlıqqa Europa bwdan arı [älemde] zañ saqtauğa kedergi retinde ğana emes, wlttıq qauipsizdik probleması retinde qarauı tiis.

Azattıq maqalası ağılşın tilinen audarıldı.