ساياسي ورتادا بولىپ جاتقان وقيعالارعا قاراي وتىرىپ، ساراپشىلار «بيلىكتىڭ ءترانزيتى مەحانيزمى ىسكە قوسىلدى» دەپ توپشىلاۋدا. ەلباسىنىڭ ءوز قۇزىرەتتىلىگىنىڭ ءبىرازىن پارلامەنتكە وتكىزۋى، سونىمەن قاتار بيىلعى جولداۋدى ادەتتەگىدەي ەمەس، تەك باسپاسوزگە ءماتىنىن جاريالاۋمەن شەكتەلۋى بيلىك باسىنداعى ۇلكەن وزگەرىستىڭ العاشقى بەلگىلەرى رەتىندە قابىلداندى. ءبازبىر ساياساتتانۋشىلار ەلدەگى بيلىكتى مۇراگەرگە تاپسىرۋ ستسەناريىنىڭ ازىرلەنگەنىن ايتۋدا. وعان سايكەس پرەزيدەنتتىك كرەسلو قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارىپ وتىرعان  سامات ابىشكە ءوتۋى مۇمكىن ەكەنىن العا تارتادى.  بۇل جورامال قانشالىقتى  قيسىندى؟

ينسايدەرلىك اقپاراتقا سۇيەنسەك، ستسەناريدى ىسكە اسىرۋدىڭ كەپىلى رەتىندە ءتورت ادام تاڭدالىپ وتىر ەكەن. ولار: مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلكەن قىزى داريعا نازارباەۆا، ۇقك توراعاسى كارىم ءماسىموۆ، قر ۆيتسە-پرەمەرى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ جانە قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى ادىلبەك جاقسىبەكوۆ. ۇلكەن ساياسي ويىنعا نەگە ءدال وسى فيگۋرالاردىڭ تاڭدالعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بۇل شەشىمدى قابىلداردا ەڭ اۋەلى ادالدىق پەن سەنىمدىلىك، ولاردىڭ ساياسي جانە بيزنەس مۇددەلەرى مەن ءالسىز تۇستارى تارازىعا تارتىلعان.

داريعا نازارباەۆا پرەزيدەنتتىڭ وتباسىنىڭ وكىلى رەتىندە ءرول اتقارماق.   ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، سىن ساعاتتا داريعا نۇرسۇلتانقىزى سەناتتى ءوز جەتەكشىلىگىنە الۋى مۇمكىن.   ەلباسىنىڭ قىزىن ساراپشىلار امبيتسياسى جوعارى بولعانىمەن، ۇيىمداستىرۋشى مەن باسقارۋشى رەتىندە ءالسىز فيگۋرا رەتىندە باعالايدى. ۇكىمەتتەگى ۆيتسە-پرەمەرلىك قىزمەتتى از عانا مەرزىم اتقارۋىنىڭ سەبەبى دە وسى بولسا كەرەك. ايتكەنمەن، سىڭلىلەرىنە ىقپال جۇرگىزىپ، ميللياردتاعان دوللارعا باعالاناتىن كاپيتالدى باسقارا الاتىنىن، سونىمەن بىرگە وتاندىق مەديا-نارىقتاعى الار ورنىن ەسكەرسەك، داريعا نۇرسۇلتانقىزىنىڭ  بۇل كۇردەلى كونسترۋكتسياداعى ماڭىزى زور ەكەنىن تۇسىنەمىز.

كارىم ءماسىموۆ ەلباسىنىڭ ەڭ سەنىمدى كادرلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە كوپتەن بەرى ايتىلىپ ءجۇر. ونىڭ رەسەي جانە قىتايمەن اراداعى بايلانىستارى، بيزنەس الەمىندەگى ىقپالىمەن قاتار امبيتسيالارىنىڭ شەكتەۋلىگى (ياعني، پرەزيدەنتتىك ورىنتاقتان دامەسىنىڭ جوقتىعى) ارتىقشىلىعى رەتىندە باعالانادى. ءدال قازىر ۇقك باسقارىپ تۇرعان كارىم قاجىمقانۇلى بيلىك ترانزيتىندە شەشۋشى رولدەردىڭ ءبىرىن اتقارماق.

كوپ جىلدان بەرى ءتۇرلى رەيتينگتەردە ەلىمىزدىڭ ەڭ ىقپالدى ساياساتكەرى (ارينە، ەلباسىدان كەيىن) رەتىندە مويىندالىپ كەلە جاتقان يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ دە وسى «تاڭداۋلى تورتتىككە» ەنۋى وزىندىك سەبەپتەرمەن ەرەكشەلەنەدى. تاسماعامبەتوۆتىڭ باتىس قازاقستاننىڭ امبيتسياسى مول جەرگىلىكتى ەليتالارىنا، ۇلتتىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە، سونداي-اق اسكەري كۇشتەرگە وراسان زور ىقپالى بار. ىسكەرلىك، ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى جوعارى. ساياسي ەليتا تاراپىنان دا مويىندالعان. كۇيەۋ بالاسى كەڭەس راقىشەۆ ارقىلى  وتاندىق قارجى جانە بانك سالاسىن باقىلاي الادى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، يمانعالي نۇرعاليۇلىنىڭ بيلىك ءترانزيتى ءۇشىن جاۋاپتى توپتىڭ قۇرامىنا كىرۋى ونىڭ ءوزىنىڭ ساياسي امبيتسياسىن شەكتەۋدى  كوزدەيتىن قادام. بەرگەن ۋادەسىنەن تايقىپ شىققان جاعدايدا ساياسي ەليتاداعى وزگە توپتاردى وزىنە قارسى قويىپ الۋى ىقتيمال.

«تاڭداۋلى تورتتىكتىڭ» سوڭعى مۇشەسى ادىلبەك جاقسىبەكوۆ قازىر پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ جەتەكشىسى رەتىندە بيلىكتەگى قاتىناستاردى رەتتەپ وتىر. پوستنازارباەۆتىك كەزەڭدە پرەزيدەنتتىك قۇرىلىمنىڭ بەرىكتىگىن قاداعالاۋ ءدال وسى جاقسىبەكوۆكە جۇكتەلىپ وتىرعان سەكىلدى.

ساراپشىلار مىنا جايتقا دا نازار اۋدارادى. نەگە پرەزيدەنتتىك ورىنتاقتى مۇراگەرگە وتكىزۋ ىسىندە جاۋاپتى ءتورت ادام تاڭدالدى؟ ساياساتتانۋشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا، مۇنداي اسا ماڭىزدى ىستە ەكى ادام تىم ازدىق ەتەدى. ولار ءوزارا كەلىسىپ، باسقا باعىتتا ارەكەت ەتۋى مۇمكىن. ءۇش ادامنىڭ بولۋى دا جەتكىلىكسىز. ەكى فيگۋرا ءوزارا ءسوز بايلاسىپ، ءۇشىنشىسىن جويىپ جىبەرۋى دە ىقتيمال. كەزىندە كەڭەس وداعىنىڭ ساياسي باسشىلىعىندا ورىن العان جاعدايلار (مالەنكوۆ، بەريا، حرۋششەۆ اراسىنداعى تالاس-تارتىس) بۇعان دالەل. سوندىقتان، تورتتىكتە «ستسەناريدەن تىس» ءىس-قيمىلعا بارۋ قاۋپى تومەندەۋ بولادى.

ەندى مۇراگەرلىككە بىردەن-ءبىر ۇمىتكەر ازاماتقا كەلەيىك. نەگە سامات ءابىش؟ ول – ەلباسىنىڭ نەمەرە ءىنىسى. كەلەسى جىلى ول 40 جاسقا تولادى. كونستيتۋتسيا بويىنشا پرەزيدەنتتىككە قازاقستاندا تۋىلعان، جاسى 40-قا تولعان ازامات سايلانا الادى. سامات ءابىشتىڭ مۇراگەرلىككە تاڭدالۋىنا اسەر ەتەتەتىن بىرنەشە فاكتور بار.  راس، ول كوپشىلىككە تانىلىپ ۇلگەرمەگەن. ەل-جۇرت ءتىپتى ونىڭ ءتۇرىن دە تانىمايدى. ايتكەنمەن، سامات ابىشكە قاتىستى قانداي-دا كومپروماتتىڭ جوقتىعى، ونىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىندا قىزمەت اتقارىپ، ابدەن شىڭدالۋى باستى كوزىرلەر رەتىندە سيپاتتالۋدا.

بۇل تۇرعىدا سامات ءابىشتى قازىردەن-اق پۋتينمەن سالىستىراتىندار تابىلا كەتتى. رەسەي پرەزيدەنتى دە – فسب-نىڭ كادرلىق قىزمەتكەرى بولعان. سامات ءابىشتىڭ كارەراسى بىلايشا ءوربۋى مۇمكىن: اۋەلى ول ۇقك توراعاسى قىزمەتىنە جايعاسادى. كەيىن حالىققا تانىتۋ ءۇشىن پرەمەر-مينيستر قىزمەتىنە تاعايىندالۋى ىقتيمال. ستسەناري بويىنشا نازارباەۆا پارلامەنت سەناتىنىڭ ءتورايىمى بولىپ بەكىتىلسە، سامات ءابىشتىڭ پرەزيدەنت اتانۋىنا ەشكىم كەدەرگى بولا المايدى.  بىراق، الدىن-الا تون ءپىشۋدىڭ قاجەتى جوق. دايىندىق تىم جاقسى بولعاننىڭ وزىندە بۇل ستسەناريدىڭ ىسكە اسپاي قويۋى مۇمكىن ەكەنىن ۇمىتپايىق. سەبەبى، پرەزيدەنتتىك بيلىكتى مۇراگەرگە تاپسىرۋ – تىم كۇردەلى ساياسي پروتسەسس.  البەتتە، بۇل رەتتە كورشى ەلدەر – رەسەي، وزبەكستان، تۇركىمەنستان، ءازىربايجاننىڭ تاجىريبەسى ەسكەرىلمەك. قانداي ستسەناري ىسكە اسسا دا، ءبىز ءۇشىن اۋىس-ءتۇيىستىڭ تالاس-تارتىسسىز، قارۋلى قاقتىعىسسىز ىسكە اسۋى ماڭىزدى. ال ەكىنشى پرەزيدەنت ەلدىڭ ىقىلاسىنا بولەنە الادى ما، جوق پا؟ ونى تورەشى ۋاقىت كورسەتەر.

بەكبول قالدىبەك،

«رەيتينگ» گازەتى.

arasha.kz