گيتلەريزم قازاق ساناسىنا جات
kerey.kz
مارات توكاشباەۆ
بۇگىن، فەيسبۋكتەن كەيبىر ىنىلەرىمىزدىڭ ادولف گيتلەردى (20-كوكەك تۋعان كۇنى كورىنەدى) اسپەتتەگەن، وعان تامسانعان پىكىرلەرىن كورىپ قالدىم. قاي تاريحي تۇلعانى وزىنە ءپىر تۇتادى بۇل ارينە، اركىمنىڭ ەركىندە. دەگەنمەن قازاق جاستارىنىڭ گيتلەردى جاقسى كورۋى دۇرىس پا؟ وسى تۋرالى ويلارىمدى ورتاعا سالعىم كەلەدى.
گيتلەردىڭ باستى كىناسى نە؟
1. ول نەمىس ۇلتىن وزگەدەن ارتىق ساناپ، بۇكىل الەمگە سولاردىڭ بيلىگىن ورناتقىسى كەلدى. ناتسيزم دەگەن سول.
2. 1939 -1945 جىلدار ارالىعىندا بۇكىل دۇنيە جۇزىنە قارسى اگرەسسيا جۇرگىزدى. سوعىس باستاعان ستالين ەمەس گيتلەر!
3. 1939 جىلى 23-تامىزدا كەڭەس وداعىمەن ءبىر-بىرىنە قارسى شابۋىل جاساسپاۋ تۋرالى پاكتىنى وپاسىزدىقپەن بۇزدى.
4. الەمدەگى بەيبىتشىلىك ىسىنە قارسى وراسان قاستاندىق جاسادى.
5. اسكەري قاجەتتىلىكتەر بولماسا دا ۇلكەن جانە شاعىن قالالاردى، ەلدى مەكەندەردى قيراتتى، ورتەدى. تۇرعىندارىن بوسقىندىققا ۇشىراتتى.
6. اسكەري تۇتقىنداردى ادام ايتقىسىز ازاپتارعا سالدى، سوتسىز، تەرگەۋسىز اتىپ، قىردى. وككۋپاتسيالانعان ايماقتاردا بەيبىت حالىقتى ءولتىرىپ، قورقىنىش پەن ۇرەي سەپتى. بەيبىت تۇرعىنداردى قۇلدىققا سالدى.
7. ناتسيستىك رەجيمگە قارسى شىققاننىڭ ءبارىن قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراتتى، ازاپتاۋلارعا جول بەردى، سوتسىز، تەرگەۋسىز ءولتىردى. مۇنىڭ ءبارى ادامزاتقا قارسى اۋىر قىلمىس بولىپ تابىلادى.
فاشيستەردىڭ جۇزدەگەن كونتسلاگەرلەرىندە ميلليونداعان ادامدار ازاپقا سالىندى، كرەماتوري پەشتەرىندە ورتەلىندى.
نيۋرەنبەرگ پروتسەسىندە اقش تاراپىنان ايىپتاۋ ءسوزىن سويلەگەن روبەرت دجەكسون: «باسقانى بىلاي قويعاندا گيتلەر ءوزى بيلىك جۇرگىزگەن گەرمانياعا قارسى وراسان قىلمىس جاسادى. ونىڭ ءىسى اقىماقتىقپەن پارا پار ەدى، ەشقانداي سەبەپسىز سوعىس باستادى دا ونى ۇتىلىپ جاتقانىنا قاراماستان ەش ماعىناسىز جالعاستىرا بەردى. بيلىك جۇرگىزۋگە دارمەنسىز قالعانىندا دا گەرمانيا تاعدىرى نە بولسا سول بولسىن» دەگەن ۇستانىمدا بولدى»، –دەدى. ول ءتىپتى ءوز وتانىنا دا جانى اشىعان جوق.
گيتلەر تاڭعان ەكىنشى جاھان سوعىسى سالدارىنان بۇكىل الەمدە 60 ميلليون ادام قۇربان بولدى.
ناتسيستەر كوسەمى ۇرىندىرعان سوعىستىڭ سالدارىنان قازاق حالقى كەزەكتى دەموگرافيالىق اپاتقا ۇشىرادى. قازاقستاننان 1,5 ميلليونداي ادام سوعىسقا قاتىسقان بولسا سودان جارتى ميلليونداي ارداقتىلارىمىزدان ايىرىلدىق.
وسىنشاما قىرعىن سالدارىن كورە وتىرىپ، گيتلەردى كىم جاقسى كورسە سول مايداندا قازا تاپقان جارتى ميلليون قازاقتىڭ قانىن موينىنا جۇكتەگەن بولىپ تابىلادى. جالپى گيتلەريزم – قازاق ساناسىنا جات!
پىكىر قالدىرۋ