ГИТЛЕРИЗМ ҚАЗАҚ САНАСЫНА ЖАТ

GITLERIZM QAZAQ SANASINA JAT

| Apr 21, 2017

Marat Tokaşbaev

Bügin, Feysbukten keybir inilerimizdiñ Adol'f Gitlerdi (20-kökek tuğan küni körinedi) äspettegen, oğan tamsanğan pikirlerin körip qaldım. Qay tarihi twlğanı özine pir twtadı bwl ärine, ärkimniñ erkinde. Degenmen qazaq jastarınıñ Gitlerdi jaqsı körui dwrıs pa? Osı turalı oylarımdı ortağa salğım keledi.
Gitlerdiñ bastı kinäsi ne?
1. Ol nemis wltın özgeden artıq sanap, bükil älemge solardıñ biligin ornatqısı keldi. Nacizm degen sol.
2. 1939 -1945 jıldar aralığında Bükil dünie jüzine qarsı agressiya jürgizdi. Soğıs bastağan Stalin emes Gitler!
3. 1939 jılı 23-tamızda Keñes Odağımen bir-birine qarsı şabuıl jasaspau turalı Paktini opasızdıqpen bwzdı.
4. Älemdegi beybitşilik isine qarsı orasan qastandıq jasadı.
5. Äskeri qajettilikter bolmasa da ülken jäne şağın qalalardı, eldi mekenderdi qirattı, örtedi. Twrğındarın bosqındıqqa wşırattı.
6. Äskeri twtqındardı adam aytqısız azaptarğa saldı, sotsız, tergeusiz atıp, qırdı. Okkupaciyalanğan aymaqtarda beybit halıqtı öltirip, qorqınış pen ürey septi. Beybit twrğındardı qwldıqqa saldı.
7. Nacistik rejimge qarsı şıqqannıñ bärin quğın-sürginge wşırattı, azaptaularğa jol berdi, sotsız, tergeusiz öltirdi. Mwnıñ bäri adamzatqa qarsı auır qılmıs bolıp tabıladı.

Faşisterdiñ jüzdegen konclager'lerinde milliondağan adamdar azapqa salındı, krematoriy peşterinde örtelindi.

Nyurenberg procesinde AQŞ tarapınan ayıptau sözin söylegen Robert Djekson: «Basqanı bılay qoyğanda Gitler özi bilik jürgizgen Germaniyağa qarsı orasan qılmıs jasadı. Onıñ isi aqımaqtıqpen para par edi, eşqanday sebepsiz soğıs bastadı da onı wtılıp jatqanına qaramastan eş mağınasız jalğastıra berdi. Bilik jürgizuge därmensiz qalğanında da Germaniya tağdırı ne bolsa sol bolsın» degen wstanımda boldı», –dedi. Ol tipti öz otanına da janı aşığan joq.

Gitler tañğan Ekinşi jahan soğısı saldarınan bükil älemde 60 million adam qwrban boldı.
Nacister kösemi wrındırğan soğıstıñ saldarınan Qazaq halqı kezekti demografiyalıq apatqa wşıradı. Qazaqstannan 1,5 millionday adam soğısqa qatısqan bolsa sodan jartı millionday ardaqtılarımızdan ayırıldıq.

Osınşama qırğın saldarın köre otırıp, Gitlerdi kim jaqsı körse sol maydanda qaza tapqan jartı million qazaqtıñ qanın moynına jüktegen bolıp tabıladı. Jalpı gitlerizm – qazaq sanasına jat!

facebook paraqşasınan alındı

Tags GITLERIZM Qazaq sanası

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

kerey.kz

1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa