|  |  | 

Көз қарас Саясат

Қазаққа шынайы одақтас кім?

«Біз Ресейдегі ғана емес, көршілердегі түрлі түсті революцияларды да басып-жаншимыз», – деген В.Путин Қазақстанға үшінші жолды қалдырмады. Қалған екі жолда бізді не күтіп тұр?
Бүгінде путиншіл Ресей мен батыс елдері арасындағы текетiрес шыңырау шегiне жетті. Мұндай шиеленіс соңғы 40 жылдан берi байқалмаған. Сирия, Украина, Солтүстік Корея және басқа да түйткілдерде қарсы тараптардың ымыраға келуі енді екіталай. Осы тартыс пен қақтығыстардың артын аңдып, алыстан бақылап келген елдер үшін енді «сенікі де жөн, сіздікі де дұрыс» деп Қожанасырдың кейпіне ену мүмкіндігі саңыраудай шектеліп қалды. Текетірестің не о жағына, не бұ жағына шығу, тарихи таңдау қажеттілігі туындады.
Негiзгi қарама-қайшылық – Кремльдің бұрынғы Совет Одағының өлігін тiрiлтуге талпынған әрекеттерi мен оған кедергі келтіріп тұрған халықаралық заңдар мен ұйымдар. Саясатта бәріне тиімді ортақ тәртiптің орындалуы үшін оны жүзеге асыратын, реттеуші тетiктердің болуы шарт. Бұл мүмкіндік мен міндет АҚШ пен НАТО-ға мүше мемлекеттердің қолында еді. Алайда ортақ тәртіпті қадағалайтын қалқан сыр бермесе, «тiзесiнен тiк тұрушы» путиндік Ресей Қырымды, Днестр аумағын, Оңтүстiк Осетия мен Абхазияны басып алар ма едi?! Күмәндi.
Күмәнсізі – қазақ тәуелсiздiгiн сақтау жолында, әрине, бірінші кезекте өз күшіне сенгені абзал. Сонымен қатар қазіргідей аумалы-төкпелі заманда кімге арқа сүйеу, ал кiмнен аулақ тұруды таңдау тиіс. Оңай шешім емес. Бiрақ бұл таңдаусыз сындарлы саясат жүргізу неғайбыл шаруа.
Әйгілі британ қайраткері Уинстон Черчилльдiң қанатты сөзi бар: «Бұл дүниеде мәңгiлiк дос болмайды, мәңгiлiк маңызға ие тек мүдделер». Осы сөзді мемлекетаралық саясатта темірқазыққа айналдырсақ, дос, серiк немесе одақ – бұл белгiлi бiр кезеңдегi нақты жағдайдан шыққан саяси және тарихи ықтияр. Олай болса, дәл қазiр Қазақ еліне тиімді дос, серік, одақ қайсы?
Рас, сырт қарағанда көпвекторлы саясаты бар Қазақстанның жақтастары hәм одақтастары жеткiлiктi сияқты. Атап айтқанда, ТМД, Түркi әлемiн, мұсылман елдерін және де басқаларды атап айтуға тұрарлық. Екiншi жағынан қарағанда, нағыз дос қиын-қыстау сәттерде танылары бұрыннан белгілі. Ал оған мән бермеудің соңы өлшеусіз қасіретке әкеледі.
Мысалға жерiнiң бiр бөлiгiнен айырылып, соғыс жағдайында отырған Украинаны алайық. Кезiнде бұл елдiң саясаткерлерi құрғақ уәделер мен келiсiмшарттарға жүгініп, жайбарақат жүрді. Серiктестерi қиын сәтте қол ұшын бередi дегенге иланды. Алайда ел басына күн туғанда қорғайды деген одақтасының бiрi өзіне тарпа бас салды, бiрi байқамағансып сырт айналды, ендi бiрi алған мiндеттемелерiнен айнып, басқыншыны қолдап шықты. Осылайша саясат пен дипломатияда дер кезiнде ойластырылмаған, тiптi атын атаудан тартынған шындық зор апатқа ұласып, украиндықтар бармағын шайнап қалды.
Асылы, бұл текетiресте Украинаның айқын жанашыры ретiнде жалғыз күш табылды: ол – батыс, нақты айтқанда АҚШ пен Еуропа одағы. Бәлкім, олар айтарлықтай украиншыл болмаған да шығар. Маңыздысы – Киевтің тәуелсіздігін сақтау мен демократиялық жүйеге ұмтылысы батыс құндылықтарымен сәйкес келгенi. Сондықтан халықаралық заңдарды өрескел бұзып, озбырлық әрекеттерге басымдық берген Путиннің саясатын батыс «ғаламдық қауiпсiздiкке төнген кауiп» деп бағалады. Iзiнше оның қатерлі мысын басу үшін түрлі санкциялар қолданды.
Осы жағдайға кеңінен қарасақ, Батыс Украина ғана емес, басқа да ТМД мемлекеттерiнің тәуелсiздiгi мен аумақтық тұтастығын сақтауда шешуші ықпалға ие. Рас, американдықтар мен еуропалықтардың Ресейден нендей артықшылығы бар деген сұрақ туындауы заңды.
Салыстыра қарасақ, батыстың қазақ жерiнде бiрде-бiр әскері жоқ, ал Ресейдiң бес әскери базасы мен полигоны тұр. Екіншіден, батыстың бiрде-бiр саясаткерi қазақ жерiне дәмесiн бiлдiрген емес. Ресей билігіне кіндіктері байлаулы атқамінерлер болса, уақыт өткен сайын жерiмiзге сұқтана қарап қыр көрсетіп келедi. Үшіншіден, Қазақстандағы АҚШ, Ұлыбритания, Франция елшiлерi Астанаға келе сала, қазақ шаңырағына құрметін көрсетіп, шапан киiп, қазақ тiлiн оқып, ұлттық мерекелерiмiзде халықты мемлекеттік тілімізде құттықтауды дағдыға айналдырғаны көп нәрсені аңғартады. Ресей елшiсiнің осындай сыңай танытуы былай тұрсын, қонақ емес, әлдебiр қожайынша қылық көрсетедi. Кремль өкілінің қазақ рухы мен дүниетанымының шырағына айналған «Аңыз адам» журналын жабу керек» дегенінің өзi неге тұрады!? Бұл қылығын тең ынтымақтастық пен ізгіліктің белгiсi ретінде бағалауға мүлдем келмейді.
Ендеше, пейілінің оң, шынайы әрі әділ, тең дәрежедегі ықпалдастыққа бейіл екенін Ресей билігі құрғақ сөзбен емес, нақты істерімен дәлелдеуі керек. Ал өз кезегінде ресми Астана Қазақстанның тәуелсіздігі мен тарихына, мәдениеті мен тағдырына құрмет танытуды әріптестік орнатқан кез келген мемлекеттен талап етіп, намысын жібермегені жөн. Бұл уақыт талабы. Мәселен, сәуірдің ортасында Бішкекте өткен Еуразия одағы мүшелерінің басқосуында Путин: «Біз Ресейде ғана емес, түрлі түсті революцияларды көршілерде де басып-жаншимыз», – деп мәлімдеді. Бұл нені білдіреді?
Еуразия одағына мүше елдер Мәскеуге ұнамсыз саясат жүргізсе, күш қолданамыз деген сес көрсету ғой! Кезінде Совет Одағының Еуропа жандармы болғаны еріксіз еске түседi. Сонда дәл осындай желеумен КСРО танктері Чехияда, Мажарстанда, Польшада демократияшыл күштерді, еркін ойлы жастарды, ел патриоттарын қан жосытқан еді. Енді XXI ғасырдың басында Путин сол өктем тәжірибені Еуразия одағында жандандырмақ. Демек, біз үшін басты мәселе дұрыс таңдау жасап, басқыншы әрекеттің қайталануына жол бермеу керек.
Таңдау жолы: не сепаратизм, тоталитаризм, империализм мен басқыншылыққа жол берген Путин, Асад, Ким Чен Ын, хезболлашыл шейх Насролла тобына ену немесе даму мен өркениетті түзу мемлекеттердің қатарына қосылу. Үшінші жол жоқ.

Расул ЖҰМАЛЫ арнайы «Жас Алаш» үшін                                                zhasalash.kz

Related Articles

  • Серік Ахметовтің түрмеден ерте босауын түрліше болжайды

    Асылхан МАМАШҰЛЫ Серік Ахметовтің премьер-министр кезінде түскен суреті. Астана, 24 қыркүйек 2012 жыл. Қазақстанның бұрынғы премьер-министрі, коррупциялық айыппен сотталған Серік Ахметов қыркүйектің 21-інде бостандыққа шықты. Азаттық сөйлескен сарапшылар “Қазақстанда заң әркімге әрқалай қолданылатынын, саяси тұтқындарға Ахметовке жасалғандай рақымшылық болмайтынын” айтады. Серік Ахметов Қарағанды облысындағы Қарабас кентіндегі түрмеден қыркүйектің 21-і күні таңертең шықты. Жеңіл күртеше мен қаракөк джинс шалбар киген бұрынғы премьерді ондаған журналист пен видеооператор күтіп алды. Журналистерге Ахметовтен сұхбат алудың сәті түспеді, ол колониядан шыққан бетте қасындағы қарауыл жігіттің көмегімен жол талғамайтын Toyota көлігіне мініп кетіп қалды. Көлікке қарай жүріп бара жатып ол журналистерге болашақта не істейтінін «әлі жоспарламағанын», денсаулығының жақсы екенін айтып, «Рахмет сіздерге!» деп қана тіл қатты.

  • Түріктен ұялған қазақ заңгері ұшақтағы тіл мәселесімен өзі айналысатынын мәлімдеді

    Камшат Сатиева Эйр-Астанадағы шулы оқиға қазақтар үшін масқара болып тынды. Бортсеріктен қазақ тілінде қызмет көрсетуді сұраған түрік азаматы қамауға алынып, оған айыппұл салынды. Тәуелсіздік алғанда, ең бірінші боп қуанған түрік ағайын бұл жайттан хабардар боп жатса, әбден түңілетін шығар бізден. 25 жыл мерзімде ана тілі мәселесін біржақты ете алмаған өзімізге де обал жоқ. „Мәселені саясатқа немесе басшылыққа сілтейтін түгі жоқ„ деген қазақ заңгері Абзал Құспан мұның барлығын өзіміздің еріншектігіміз бен қорқақтығымыздан көреді. Әйтпесе, заңгердің айтуынша, Қазақстандағы заңдар мемлекеттік тіл қолданысын еш шектемейді, тек оны орындамайтындар бар. Бұл туралы заңгер Facebook-тегі жеке парақшасында жазды. „Кешелі-бері лентадан түспеген, кінәлі тараптың кешірім сұраудың орнына, әдеттегінше, мұрнын шүйіре қарауының салдарынан, дау ушыға бастаған, «Эйр Астана»

  • «Осы жолы бәрі бітеді». Сарапшы Ресейге салынатын санкцияның сұмдық құпиясын ашты

    Камшат Сатиева Ресейге салынбақ соңғы санкцияның салдары қандай болатынын айтып берген қаржыгер-маман Әлихан Қанапия сұмдық құпияның бетін ашты. Оның пікірінше, АҚШ Конгресі қабылдаған кезекті санкция Ресейдің саяси элитасын бекерден бекер дүрліктіріп жіберген жоқ. Санкцияның салдары өте ауыр. Бұл туралы қаржыгер-маман Әлихан Қанапия kaz.365info.kz сайтына берген сұқбатында мәлім етті. Өз сұқбатында маман, алдымен, доллардың қымбаттауына қатысты пікірін білдірді. Санкция салдары… — Қазір доллардың қымбаттауына нақты экономикалық фактор орын алған жоқ. Оның тек екі жанама себебі бар. Бірден-бір себебі — Ресейге бағытталған жаңа санкцияның салқыны бұл. Өйткені теңге орыстың ақшасына тәуелді. Біздің экономикамыз Ресей экономикасына тәуелді дегендей. Ресей экономикасы шындап шатқаяқтайын деп тұр. Демек, ол міндетті түрде Қазақстанға да әсер етеді. Күрт

  • ӘДЕБИЕТ ТУРАЛЫ СОҢҒЫ ПІКІРТАЛАСҚА ҚОСАРЫМ

    Ақын-жазушыны “адам жанының инженері” деп атап, шығармашылық демалысқа жіберіп, пәтер бөліп, қаламақы төлеп, жеке шығармашылығын бюджет қаржыландыратын мамандық қылып, коммунистік мораль мен идеология насихатшыларына айналдырған совет режимі енді қайтып келмейді, “балдар”. Ақын-жазушылық мамандық та емес, күнкөріс кәсібі де емес, идеология құралы да емес, билік өкілдері бір-жерден екінші жерге оп-оңай көшіріп ала қоятын, я қуып жібере салатын ләппай қызметкер де емес. Бұл – сөз шеберінің таланты ұшталған сайын, қабілеті күшейген сайын, білімі тереңдеген сайын негізгі мамандығы мен негізгі кәсібін ығыстырып шығарып, табиғи түрде һәм шабыттың, һәм күнкөрістің сарқылмас көзіне айналатын, ең бастысы әлгі шеберге тәуелсіздік сыйлайтын еркін шығармашылық. Саяси-экономикалық, әлеуметтік-мәдени ерекшеліктері бөлектеу болса да, “жақсымен салыстырып, жақсыға ұмтылу” принципімен Батыстағы өз

  • АБЫЛАЙ ХАННЫҢ ТЕГІ ЖӘНЕ ТУҒАН-ӨЛГЕН ЖЫЛДАРЫ

      Қазақтың даңқты ханы, «үш жүздің баласының атын басын бір кезеңге теңеген», «он сан Алаш баласын аузына қаратқан» Абылайдың шыққан тегіне, оның туған-өлген жылдарына қатысты бірталай сұрақтар бар-деп жазды  e-history.kz.                                                                                                                                                                

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: