|  |  | 

Көз қарас Саясат

Қазаққа шынайы одақтас кім?

«Біз Ресейдегі ғана емес, көршілердегі түрлі түсті революцияларды да басып-жаншимыз», – деген В.Путин Қазақстанға үшінші жолды қалдырмады. Қалған екі жолда бізді не күтіп тұр?
Бүгінде путиншіл Ресей мен батыс елдері арасындағы текетiрес шыңырау шегiне жетті. Мұндай шиеленіс соңғы 40 жылдан берi байқалмаған. Сирия, Украина, Солтүстік Корея және басқа да түйткілдерде қарсы тараптардың ымыраға келуі енді екіталай. Осы тартыс пен қақтығыстардың артын аңдып, алыстан бақылап келген елдер үшін енді «сенікі де жөн, сіздікі де дұрыс» деп Қожанасырдың кейпіне ену мүмкіндігі саңыраудай шектеліп қалды. Текетірестің не о жағына, не бұ жағына шығу, тарихи таңдау қажеттілігі туындады.
Негiзгi қарама-қайшылық – Кремльдің бұрынғы Совет Одағының өлігін тiрiлтуге талпынған әрекеттерi мен оған кедергі келтіріп тұрған халықаралық заңдар мен ұйымдар. Саясатта бәріне тиімді ортақ тәртiптің орындалуы үшін оны жүзеге асыратын, реттеуші тетiктердің болуы шарт. Бұл мүмкіндік мен міндет АҚШ пен НАТО-ға мүше мемлекеттердің қолында еді. Алайда ортақ тәртіпті қадағалайтын қалқан сыр бермесе, «тiзесiнен тiк тұрушы» путиндік Ресей Қырымды, Днестр аумағын, Оңтүстiк Осетия мен Абхазияны басып алар ма едi?! Күмәндi.
Күмәнсізі – қазақ тәуелсiздiгiн сақтау жолында, әрине, бірінші кезекте өз күшіне сенгені абзал. Сонымен қатар қазіргідей аумалы-төкпелі заманда кімге арқа сүйеу, ал кiмнен аулақ тұруды таңдау тиіс. Оңай шешім емес. Бiрақ бұл таңдаусыз сындарлы саясат жүргізу неғайбыл шаруа.
Әйгілі британ қайраткері Уинстон Черчилльдiң қанатты сөзi бар: «Бұл дүниеде мәңгiлiк дос болмайды, мәңгiлiк маңызға ие тек мүдделер». Осы сөзді мемлекетаралық саясатта темірқазыққа айналдырсақ, дос, серiк немесе одақ – бұл белгiлi бiр кезеңдегi нақты жағдайдан шыққан саяси және тарихи ықтияр. Олай болса, дәл қазiр Қазақ еліне тиімді дос, серік, одақ қайсы?
Рас, сырт қарағанда көпвекторлы саясаты бар Қазақстанның жақтастары hәм одақтастары жеткiлiктi сияқты. Атап айтқанда, ТМД, Түркi әлемiн, мұсылман елдерін және де басқаларды атап айтуға тұрарлық. Екiншi жағынан қарағанда, нағыз дос қиын-қыстау сәттерде танылары бұрыннан белгілі. Ал оған мән бермеудің соңы өлшеусіз қасіретке әкеледі.
Мысалға жерiнiң бiр бөлiгiнен айырылып, соғыс жағдайында отырған Украинаны алайық. Кезiнде бұл елдiң саясаткерлерi құрғақ уәделер мен келiсiмшарттарға жүгініп, жайбарақат жүрді. Серiктестерi қиын сәтте қол ұшын бередi дегенге иланды. Алайда ел басына күн туғанда қорғайды деген одақтасының бiрi өзіне тарпа бас салды, бiрi байқамағансып сырт айналды, ендi бiрi алған мiндеттемелерiнен айнып, басқыншыны қолдап шықты. Осылайша саясат пен дипломатияда дер кезiнде ойластырылмаған, тiптi атын атаудан тартынған шындық зор апатқа ұласып, украиндықтар бармағын шайнап қалды.
Асылы, бұл текетiресте Украинаның айқын жанашыры ретiнде жалғыз күш табылды: ол – батыс, нақты айтқанда АҚШ пен Еуропа одағы. Бәлкім, олар айтарлықтай украиншыл болмаған да шығар. Маңыздысы – Киевтің тәуелсіздігін сақтау мен демократиялық жүйеге ұмтылысы батыс құндылықтарымен сәйкес келгенi. Сондықтан халықаралық заңдарды өрескел бұзып, озбырлық әрекеттерге басымдық берген Путиннің саясатын батыс «ғаламдық қауiпсiздiкке төнген кауiп» деп бағалады. Iзiнше оның қатерлі мысын басу үшін түрлі санкциялар қолданды.
Осы жағдайға кеңінен қарасақ, Батыс Украина ғана емес, басқа да ТМД мемлекеттерiнің тәуелсiздiгi мен аумақтық тұтастығын сақтауда шешуші ықпалға ие. Рас, американдықтар мен еуропалықтардың Ресейден нендей артықшылығы бар деген сұрақ туындауы заңды.
Салыстыра қарасақ, батыстың қазақ жерiнде бiрде-бiр әскері жоқ, ал Ресейдiң бес әскери базасы мен полигоны тұр. Екіншіден, батыстың бiрде-бiр саясаткерi қазақ жерiне дәмесiн бiлдiрген емес. Ресей билігіне кіндіктері байлаулы атқамінерлер болса, уақыт өткен сайын жерiмiзге сұқтана қарап қыр көрсетіп келедi. Үшіншіден, Қазақстандағы АҚШ, Ұлыбритания, Франция елшiлерi Астанаға келе сала, қазақ шаңырағына құрметін көрсетіп, шапан киiп, қазақ тiлiн оқып, ұлттық мерекелерiмiзде халықты мемлекеттік тілімізде құттықтауды дағдыға айналдырғаны көп нәрсені аңғартады. Ресей елшiсiнің осындай сыңай танытуы былай тұрсын, қонақ емес, әлдебiр қожайынша қылық көрсетедi. Кремль өкілінің қазақ рухы мен дүниетанымының шырағына айналған «Аңыз адам» журналын жабу керек» дегенінің өзi неге тұрады!? Бұл қылығын тең ынтымақтастық пен ізгіліктің белгiсi ретінде бағалауға мүлдем келмейді.
Ендеше, пейілінің оң, шынайы әрі әділ, тең дәрежедегі ықпалдастыққа бейіл екенін Ресей билігі құрғақ сөзбен емес, нақты істерімен дәлелдеуі керек. Ал өз кезегінде ресми Астана Қазақстанның тәуелсіздігі мен тарихына, мәдениеті мен тағдырына құрмет танытуды әріптестік орнатқан кез келген мемлекеттен талап етіп, намысын жібермегені жөн. Бұл уақыт талабы. Мәселен, сәуірдің ортасында Бішкекте өткен Еуразия одағы мүшелерінің басқосуында Путин: «Біз Ресейде ғана емес, түрлі түсті революцияларды көршілерде де басып-жаншимыз», – деп мәлімдеді. Бұл нені білдіреді?
Еуразия одағына мүше елдер Мәскеуге ұнамсыз саясат жүргізсе, күш қолданамыз деген сес көрсету ғой! Кезінде Совет Одағының Еуропа жандармы болғаны еріксіз еске түседi. Сонда дәл осындай желеумен КСРО танктері Чехияда, Мажарстанда, Польшада демократияшыл күштерді, еркін ойлы жастарды, ел патриоттарын қан жосытқан еді. Енді XXI ғасырдың басында Путин сол өктем тәжірибені Еуразия одағында жандандырмақ. Демек, біз үшін басты мәселе дұрыс таңдау жасап, басқыншы әрекеттің қайталануына жол бермеу керек.
Таңдау жолы: не сепаратизм, тоталитаризм, империализм мен басқыншылыққа жол берген Путин, Асад, Ким Чен Ын, хезболлашыл шейх Насролла тобына ену немесе даму мен өркениетті түзу мемлекеттердің қатарына қосылу. Үшінші жол жоқ.

Расул ЖҰМАЛЫ арнайы «Жас Алаш» үшін                                                zhasalash.kz

Related Articles

  • Қытай “қазақ қаупі” мәселесінен әлі де алаңдауы ма?

    Eldeç Orda Атқа мініп қылышын оңды солды жалаңдатып “ша ша шалап” кеп (қытайша өлтіріңдер деген сөз) Қазақ ауылын қанға бөктіріп кететін қилы оқиғаларды бала күнімізден бері кітаптан оқып өсіп едік. Күншығыс Цинхай, Гансуға ауып Тибет асып Кашмир, Пакістанға ат басын тіреген Алтай мен Ұлық Еренқабырға қазақтарының қасіретті тағдыры туралы бүгінге шекім (дейін) аз айтылмады. Қаншама кітап, мақала жазылды… Оқыған сайын сай сүйегің сырқырайды… Әсіресе, Әбетай Мұқарапұлы құрастырып жинақтаған “Киелі Көш”ті оқысаңыздар (алда кирилицсияға аударылып жатса) онда қасіретті оқиғалар біршама анық жазылған, оқып жатқанда көз алдыңызға бейне кинодай елестеп отырады. Ана жолы осы парақшамда “Қытайдағы Мұсылман Элитасының Қилы Тарихы және Оның Шығыс Түркістанға Ықпалы” атты пост жазғамын, сондағы Үштік Ма әулетінің

  • Қонаев пен Назарбаевтың Әруақ туралы көзқарастары

    Әлқисса… Бұл күнде діни уағызшыларымыз әр жерде «Әруаққа құрмет ету,  оған сиыну – Аллаға серік қосқандық»  дейтін,  тіпті  «Қабір тұрғызбау,  өлікті жерлеген соң жерді тегістеп тастау»,  «Жеті,  қырқы,  жылдығы дегендер шариғатта жоқ», «құран бағыштамау», т.б пәтуалар көбейе бастады. Мен діндәр адам болмасам да,  Илам дініне сенетін, өзіме тән көзқарасым, әрі шамалы білімім бар адам болғандықтан мұндай мәселеге  өз ойымды білдіргім келеді. Өйткені,  маған талантты жаратушы сыйласа,  білімді ата-анам мен осы халқым, өскен далам, ортам берді. Сондықтан жоғарыдағы мәселе жөнінде аздап толғанып көрейін,  артық кетсем ғапу етерсіздер. Әруақ бар ма? « …Таңғаласың,  олардың ‹біз топырақ болған кезде, жаңадан жаратыламыз ба?» деген сөздеріне таңырқау керек,  міне, бұлар раббыларына қарсы болғандар әрі бұлардың

  • Айнуддин Муради: “Ауған қазағы атамекенге қайтқысы келеді”

    Нұртай ЛАХАНҰЛЫ Ауғанстаннан Қарағандыға келіп оқып жүрген этникалық қазақ Айнуддин Муради. (Сурет Айнуддиннің жеке мұрағатынан алынды.) Ауғанстанның Құндыз уәлаяты Имам-Сахиб ауданында туып-өскен Айнуддин Муради былтыр күзде Қарағанды политехникалық университетінің дайындық курсына түскен. Айнуддин Азаттыққа берген сұхбатында Ауғанстандағы қазақтардың атамекенге оралғысы келетінін айтты. Азаттық: – Соңғы жылдары Ауғанстаннан Қазақстанға білім алуға келетін қазақ жастарының саны көбейіп келеді. Ол жақта қазақ отбасы көп пе? Айнуддин Муради: – Отбасында бес баламыз. Қазір ата-анам, бауырларым тұрып жатқан аймақта 20 үй қазақ бар. Басқа жерде қазақ бар ма, жоқ па, білмеймін. Біздің аталарымыз өткен ғасырдың басында Оңтүстік Қазақстан облысы Түркістан аумағынан көшкен екен. Өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдары кейбір туыстарымыз Қазақстанға көшіп келген, қазір осында тұрып жатыр.

  • Қазақ тілі- қайта жаңғырған, белсенді тілдердің тобына кірді

    Дүние жүзінде жеті мыңнан астам тіл бар. Оның шамамен тоқсан бес пайызында әлем халқының бар болғаны төрт-ақ пайызы сөйлейді. Екі жарым мыңдай тілге жойылып кету қаупі төніп тұр. Оның ішінде түркі тілдері де бар. Ал қазақ тілі соңғы ширек ғасырда сөйлеуші саны бойынша да, институттық қолдау бойынша да тізім басындағы қайта жаңғырған, белсенді тілдердің тобына кірді. Тек мәдени-отбасылық қатынас құралы емес, тұтынушы тіліне айнала бастады. Біртіндеп негізгі қолдану кеңістігі – Қазақстанда экономика, сауда мен бизнес салаларында да позициясы күшейе бермек. Мұны қасақана қасарысып байқағысы келмейтін адамдар мәдени-лингвистикалық плюрализмді мойындамаса, тұтынушының конституцияда бекітілген өз тілінде қызмет талап ету хақын сыйламаса, бәсекеге қабілетсіз топ ретінде қоғамның да, нарықтың да шетіне шығып қалады.

  • ҚЫТАЙМЕН АРАДАҒЫНЫ ШЕШУ ЖОЛЫ МЕН ШЕШЕ АЛМАУ ЖОЛЫ

    Өткен жылы осында “Қытайда Қазақ Қаупі Бар Ма? ” атты постымды жазып болған соң іле-шала артынан сиямды құрғатпай “Қазақстан қытайдың стратегиялық тұзағына түсе ме” атты сараптамалық мақаламды жазып дайындап қойып едім, бірақ жұртқа жария етпедім. Оның себебі көп еді… Бүгін жарияланбаған дәл сол тақырыбым болмаса да көкейде жүрген бірер ойымды талқыға салмақшымын. Шыны керек, қытай әлі күнге дейін “қазақ қаупі” үрейінен сейілген жоқ. Қытайдың соңғы он, онбес жылдан бергі орталық азия мен шыңжаң мәселесі туралы жазған ғылми сараптамалық мақалаларының қортындысы- Қазақстандағы ұлттық рухани жаңғыру қытайдағы қазақ пен ұйғырға жан жақтылы ықпал жасайды және одан қалай сақтанамыз, міне осы. Әсіресе қытай қазағы өзін ұлт ретінде не Қазақстанды таңдауы керек, не қытайды

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: