|  | 

Мәдениет

Пәкістандағы калаш халқы

Калаш халқы Пәкістанның таулы аймақтарында тұрады. Олар өздерін Александр Македонский сарбаздарының ұрпағы санайды. Жақында ғана Пәкістан үкіметі оларға көптен күткен мәртебелерін берді – билік калаштарды дербес діни, этникалық топ деп таныды.


Ежелгі калаш халқының өкілдері ғасырлар бойы түрлі құдіретке табынатын наным-сенім жүйесін тұтынып, Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы аймақтарда оқшау өмір сүріп келген. Олар өздерін Александр Македонский сарбаздарының ұрпағы санайды. Олар бабаларының бұл өңірге 2300 жыл бұрын келгенін айтады.     Бұл халықтың саны 400 мың адамның төңірегінде. Калаштар өздерінің ерекше тілдерін, діндері мен әдет-ғұрыптарын сақтаған. Бірақ Пәкістан үкіметі оларды дербес этникалық топ ретінде мойындамай келген еді.  
1

Ежелгі калаш халқының өкілдері ғасырлар бойы түрлі құдіретке табынатын наным-сенім жүйесін тұтынып, Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы аймақтарда оқшау өмір сүріп келген. Олар өздерін Александр Македонский сарбаздарының ұрпағы санайды. Олар бабаларының бұл өңірге 2300 жыл бұрын келгенін айтады.

Бұл халықтың саны 400 мың адамның төңірегінде. Калаштар өздерінің ерекше тілдерін, діндері мен әдет-ғұрыптарын сақтаған. Бірақ Пәкістан үкіметі оларды дербес этникалық топ ретінде мойындамай келген еді.

Сәуір айында Пешавар қаласының соты калаштарды дербес діни, этникалық топ ретінде таныған шешім шығарды. Енді оларды (20 жылдан кейін өтетін) алдағы халық санағында жеке топ ретінде белгілейді. Пәкістан негізінен мұсылмандар тұратын ел болғандықтан, калаштар ұзақ уақыт күрескен бұл жеңістерінің қадірін бағалайды. Бұл елде кейбір этникалық топтарға радикал діни жасақтар шабуыл жасап отырады және үкімет те діни топтарды қатаң қадағалайды.  
2

Сәуір айында Пешавар қаласының соты калаштарды дербес діни, этникалық топ ретінде таныған шешім шығарды. Енді оларды (20 жылдан кейін өтетін) алдағы халық санағында жеке топ ретінде белгілейді. Пәкістан негізінен мұсылмандар тұратын ел болғандықтан, калаштар ұзақ уақыт күрескен бұл жеңістерінің қадірін бағалайды. Бұл елде кейбір этникалық топтарға радикал діни жасақтар шабуыл жасап отырады және үкімет те діни топтарды қатаң қадағалайды.

Калаштарды дербес этникалық топ деп тануға арыз түсірген адам жылдар бойы осы шешімге жету үшін күрескен.    32 жастағы Вазир Зада "Бұл жаңалық калаштар тұратын ауылдарға лезде тарады, адамдар қуанып жатыр, тіпті мұсылман көршілеріміз де құттықтады, олар "бауырларымыз өздерінің жеке халық екенін дәлелдеп шықты" деп жатыр" дейді.    Заданың сөзіне қарағанда, дербес халық ретінде мойындалғаннан кейін калаштардың құқықтары басқа этникалық азшылық топтардың құқықтары сияқты қорғалатын болады. Ондай құқықтар қатарына калаш тілін ресми мойындау да кіреді.  
3

Калаштарды дербес этникалық топ деп тануға арыз түсірген адам жылдар бойы осы шешімге жету үшін күрескен.

32 жастағы Вазир Зада “Бұл жаңалық калаштар тұратын ауылдарға лезде тарады, адамдар қуанып жатыр, тіпті мұсылман көршілеріміз де құттықтады, олар “бауырларымыз өздерінің жеке халық екенін дәлелдеп шықты” деп жатыр” дейді.

Заданың сөзіне қарағанда, дербес халық ретінде мойындалғаннан кейін калаштардың құқықтары басқа этникалық азшылық топтардың құқықтары сияқты қорғалатын болады. Ондай құқықтар қатарына калаш тілін ресми мойындау да кіреді.

Калаштар Пәкістандағы басқа этникалық және діни топтардың ешқайсысына ұқсамайды. Бұл халықтың жартысынан астамы индуизмнің көне түрін, түрлі жануарларға табыну ғұрыптарын ұстанады. Олардың діни мейрамдарында ән шырқалып, би биленеді.   Калаштар тұрмыстағы әйелдердің басқа еркектермен қашып кетуіне қатаң қарамайды. Калаштардың жас бозбалалары кез келген әйелді жыныстық серігі ретінде таңдай алады. Бұл халықтың ғұрыптары арасында ондаған ешкіні құрбандыққа шалу рәсімі де бар.  
4

Калаштар Пәкістандағы басқа этникалық және діни топтардың ешқайсысына ұқсамайды. Бұл халықтың жартысынан астамы индуизмнің көне түрін, түрлі жануарларға табыну ғұрыптарын ұстанады. Олардың діни мейрамдарында ән шырқалып, би биленеді.

Калаштар тұрмыстағы әйелдердің басқа еркектермен қашып кетуіне қатаң қарамайды. Калаштардың жас бозбалалары кез келген әйелді жыныстық серігі ретінде таңдай алады. Бұл халықтың ғұрыптары арасында ондаған ешкіні құрбандыққа шалу рәсімі де бар.

Калаштар жыл сайын жаздың басын тойлайды, ол мерекені Чилам Джоши деп атайды. Жұрт жиылып бұл күні той өткізеді, ән-жыр айтып, үйлерін безендіреді.  
5

Калаштар жыл сайын жаздың басын тойлайды, ол мерекені Чилам Джоши деп атайды. Жұрт жиылып бұл күні той өткізеді, ән-жыр айтып, үйлерін безендіреді.

Калаштар түрлі-түсті бас киім киеді. Әйелдер оюлы қара халаттар киеді, кейбіреулері беттеріне өрнек, суреттер салып алады.  Олардың тілі Пәкістанның солтүстік-батысында, Кашмир мен Ауғанстанның шығысында таралған тілдердің үндіарийлік тобына жатады.    
6

Калаштар түрлі-түсті бас киім киеді. Әйелдер оюлы қара халаттар киеді, кейбіреулері беттеріне өрнек, суреттер салып алады.

Олардың тілі Пәкістанның солтүстік-батысында, Кашмир мен Ауғанстанның шығысында таралған тілдердің үндіарийлік тобына жатады.

Калаштар өздерінің дәстүрлерін сақтауға тырысады. Кейінгі жылдары олардың саны зорлық-зомбылық, табиғи апаттар және кейбір мүшелерінің ислам дініне өтуіне байланысты азайған. Олар тұратын Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы өңір кедей аймақтардың біріне жатады. Калаштардың көбі жету қиын болса да оларды көруге баратын туристер есебінен күн көріп отыр.     Зада калаштарды ресми түрде мойындағаннан кейін үкімет оларға мектеп ашуға қаржы бөледі деп үміттенеді. Өйткені, олардың тілі мен мәдениетін сақтауға мектеп жүйесі көп көмектесетін еді.     Консервативті мұсылмандар калаштарды «қара кәпір» атайды. Кейінгі жылдары "Талибан" содырлары оларға көптеген шабуылдар жасады.  
7

Калаштар өздерінің дәстүрлерін сақтауға тырысады. Кейінгі жылдары олардың саны зорлық-зомбылық, табиғи апаттар және кейбір мүшелерінің ислам дініне өтуіне байланысты азайған. Олар тұратын Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы өңір кедей аймақтардың біріне жатады. Калаштардың көбі жету қиын болса да оларды көруге баратын туристер есебінен күн көріп отыр.

Зада калаштарды ресми түрде мойындағаннан кейін үкімет оларға мектеп ашуға қаржы бөледі деп үміттенеді. Өйткені, олардың тілі мен мәдениетін сақтауға мектеп жүйесі көп көмектесетін еді.

Консервативті мұсылмандар калаштарды «қара кәпір» атайды. Кейінгі жылдары “Талибан” содырлары оларға көптеген шабуылдар жасады.

Калаштар - Кәпірстан аталып кеткен таулы аймақта аман қалған азшылық топтардың бірі.  
8

Калаштар – Кәпірстан аталып кеткен таулы аймақта аман қалған азшылық топтардың бірі.

Science журналына 2014 жылы шыққан мақалада калаштардың ДНҚ-сын зерттеу кезінде Еуропаны мекендеген адамдардың ген фрагменттері табылғаны жазылды.     Грек үкіметі калаштардың көне дәстүрлерін сақтауға мүдделілік танытып, олардың мәдени орталығын салуға қаражат бөлген еді.  
9

Science журналына 2014 жылы шыққан мақалада калаштардың ДНҚ-сын зерттеу кезінде Еуропаны мекендеген адамдардың ген фрагменттері табылғаны жазылды.

Грек үкіметі калаштардың көне дәстүрлерін сақтауға мүдделілік танытып, олардың мәдени орталығын салуға қаражат бөлген еді.         Азат Еуропа / Азаттық радиосы 

Related Articles

  • Қазақ патриот құрылысшысы

    11 тамыз күні, бұрынғы Кеңес Одағының аумағында құрылысшылардың кәсіби мерекесі атап өтілді. Еріксіз, менің досым Александр Владимирович Рязановты (1958-2009) еске алдым. Иә, биылғы тамыздың басында Одесса қаласына қысқа сапар шектім. Осы аймақта өмір сүретін Алекеңнің туысқандарымен қауыштым: бөле ағасы Александр Браилов, бөле қарындасы Оксана Позняк, бөле інісі Андрей Барбакар. Одесса аймағының құрамасындағы Измаил қаласында тұратын оның досы, журналис Александр Ободовскиймен сөйлестім. Зымырап өтетін уақыттың қарқыны соншама: биыл А.В. Рязановтың мезгілсіз қазасына дардай он жыл толды. Қайран Александр Владимирович әйгілі американдық эстрадалық әнші Майкл Джексондей (1958-2009) жарқыраған жұлдыздай өтті. Еліміздің құрылыс саласында Алекең де біртуар жұлдыз емей немене? Алайда, кең-байтақ мемлекетімізде күні бүгінгі дейін оның құрметіне бірде-бір көше, алаң, даңғыл аталмады.

  • Қазақ тілі тек кедейлерге керек…  

        Еліміздегі жалпы  отбасының саны 2,3 млн-нан астам деседі.Жарияланған деректерге сүйенсек олардың  сексенге таяуы  әлемдік бахуатты байлармен теңесе  алатын шамалы  екен.Жалпы ұлттық буржуйлардың  негізі қаланған тәрізді.Екінші жағынан кедейлер де оларға сай, қалыспай өсіпті.Білікті уәлидің  сөзіне қарағанда әлеуметтік жағынан аз қам-тылған отбасы- 600 мыңға таяу көрінеді.Оларды тақыр кедейге санайтындар да бар екен. Қазақ қоғамының өткен тарихына  көз жүгіртсеңіз,өлкемізде,жалпы аумақта, тыныштық орнап,адамдар алаңсыз өмір сүріп, тірлік кешкен, «қой үстіне боз торғай жұмыртқалаған да», аштықтан қырылып-жойылып,тентіреп безіп,ауып-көшіп,зар еңіреген заман  да болыпты. Бірақ,қай-қайсысы да ұзаққа созылмапты.Елбасына жақсылықты орнатып,басын біріктіріп,мемлекет  құрып,халықтың әл-ауқатын қалпына келтіруде, хандардың,билердің,сұлтандардың,батырлардың,ойшыл-ғұлама ақылмандардың , күрес-керлердің,қайраткерлердің салихалы саясаты шешуші рөл атқарыпты.Ал,қырылып жойылу,тентіреп безу,басқаның қол астына еніп,бодандыққа айналу жауларымыздың жымысқы саясаты,ұлы державалық шовинистік пиғылы

  • АНА ТІЛІМ – БАЙЛЫҒЫМ

    Кокажаева А.Б. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті, математика кафедрасының қауым.профессор м.а. Заман талабына сай инновация мен технологияның жаңа кезеңіне қадам басқан халқымыз үшін басты мәселелердің бірі ол – тіл тағдыры, яғни «Тіл тағдыры – ұрпақ тағдыры, ұрпақ тағдыры – ел тағдыры». Елбасымыз атап көрсеткен жаңғырудың Үшінші кезеңіне көшуіміз жаһандық технологиялық бәсекелестігімізді арттырумен қатар, рухани- мәдени  дамуымызға да серпін берері баршаға мәлім. Осыған орай, қазіргі заманауи қоғам азаматтары тілдік ортаны жетілдіруге, оның ішінде қазақ тілін өз еліміздің болашақ дамуы үшін ортақ тілге айналдыруға атсалысуымыз қажет. Тіл мәселесі – болашақ ұрпаққа мақтанышпен тапсыратын ата- бабамыздың қалдырған аманаты. Осы ана тіліміз қарым-қатынас жасап келе жатқан ұрпағымыздың өткені мен бүгінгісін салмақтай келе, келешегі баянды

  • КЕРЕКУДЕГІ КЕЗЕКТІ КЕЗДЕСУ

    Биыл дәстүрлі түрде өтетін журналистика мамандығы бойынша студенттер арасындағы ХІ республикалық пәндік олимпиада Павлодар қаласында жалғасын тауып отыр. Болашақ БАҚ өкілдері бақталасатын бұл жарысқа еліміздің жоғары оқу орындарынан 17 құрама қатысуда. Кіл мықтыдан кім мықтыны анықтау үшін бағы мен бабын бағушылар жалпы 5 кезең бойынша шеберліктерін көрсетуі шарт. Олар жарыс ережесіне сай қазылар алқасының ұпайларымен бағаланады. Бұл байқаудың берері бәссіз басым. Өйткені келген қатысушылар тек жарысып қана қоймай, Кереку жерінің көркіне куә болады. Осы орайда оларға арнайы экскурсия да ұйымдастырылды. Саяхат барысында командалар Ауған соғысы ардагерлері аллеясы мен Сұлтанмахмұт Торайғыров саябағының және әйгілі Мәшһүр Жүсіп мешітінің тарихымен танысты. Одан әрі Бұқар жырау атындағы әдебиет және өнер мұражайына бағытты бұрған байқаушылар,

  •   ЭТНОГРАФ БАЙАХЫМЕТ ЖҰМАБАЙҰЛЫНЫҢ ЖЕТІ КІТАБЫНЫҢ ТҰСАУКЕСЕРІ ӨТТІ

    АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНДАҒЫ ЖАЗУШЫЛАР КІТАПХАНАСЫНДА 2019 ЖЫЛЫ 5 СӘУІР КҮНІ ЭТНОГРАФ, ЖАЗУШЫ БАЙАХЫМЕТ ЖҰМАБАЙҰЛЫНЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ ЖЕТІ КІТАБЫНЫҢ ТҰСАУКЕСЕРІ ӨТТІ. ЭТНОГРАФ, ЖАЗУШЫ БАЙАХЫМЕТ ЖҰМАБАЙҰЛЫ  Ахетов Мамай Қаниұлы Дабыралы әрі ғылми деңгейде өткен бұл реткі жеті кітаптың тұсаукесерін Алматы қаласы әкімінің кеңесшісі, «Тіл» орталығының жетекшісі Ахетов Мамай Қаниұлы басқарды.     Мазмұны бай, құндылығы жоғары, тарихымызды арыдан қозғайтын жеті кітаптың тұсауын кесу мәртебесіне ие болып, салтанатын асырғандар: Нұртілеу Иманқалиұлы Нұртілеу Иманқалиұлы. Қазақстан еңбек сіңірген Қайраткері, көрнекті теле журналист.   Ғалым Жайлыбай Ғалым Жайлыбай. Халықаралық алаш сыйлығының иегері, «Жұлдыз» журналының бас редакторы. Ислам Жеменей Ислам Жеменей. Әл-фараби атындағы қазақ ұлттық университетінің «Тұран-Иран» ғылми зерттеу орталығының директоры, психология ғылымының докторы, профессор.   Нәбижан Мұқаметқанұлы Нәбижан

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: