|  | 

Мәдениет

Пәкістандағы калаш халқы

Калаш халқы Пәкістанның таулы аймақтарында тұрады. Олар өздерін Александр Македонский сарбаздарының ұрпағы санайды. Жақында ғана Пәкістан үкіметі оларға көптен күткен мәртебелерін берді – билік калаштарды дербес діни, этникалық топ деп таныды.


Ежелгі калаш халқының өкілдері ғасырлар бойы түрлі құдіретке табынатын наным-сенім жүйесін тұтынып, Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы аймақтарда оқшау өмір сүріп келген. Олар өздерін Александр Македонский сарбаздарының ұрпағы санайды. Олар бабаларының бұл өңірге 2300 жыл бұрын келгенін айтады.     Бұл халықтың саны 400 мың адамның төңірегінде. Калаштар өздерінің ерекше тілдерін, діндері мен әдет-ғұрыптарын сақтаған. Бірақ Пәкістан үкіметі оларды дербес этникалық топ ретінде мойындамай келген еді.  
1

Ежелгі калаш халқының өкілдері ғасырлар бойы түрлі құдіретке табынатын наным-сенім жүйесін тұтынып, Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы аймақтарда оқшау өмір сүріп келген. Олар өздерін Александр Македонский сарбаздарының ұрпағы санайды. Олар бабаларының бұл өңірге 2300 жыл бұрын келгенін айтады.

Бұл халықтың саны 400 мың адамның төңірегінде. Калаштар өздерінің ерекше тілдерін, діндері мен әдет-ғұрыптарын сақтаған. Бірақ Пәкістан үкіметі оларды дербес этникалық топ ретінде мойындамай келген еді.

Сәуір айында Пешавар қаласының соты калаштарды дербес діни, этникалық топ ретінде таныған шешім шығарды. Енді оларды (20 жылдан кейін өтетін) алдағы халық санағында жеке топ ретінде белгілейді. Пәкістан негізінен мұсылмандар тұратын ел болғандықтан, калаштар ұзақ уақыт күрескен бұл жеңістерінің қадірін бағалайды. Бұл елде кейбір этникалық топтарға радикал діни жасақтар шабуыл жасап отырады және үкімет те діни топтарды қатаң қадағалайды.  
2

Сәуір айында Пешавар қаласының соты калаштарды дербес діни, этникалық топ ретінде таныған шешім шығарды. Енді оларды (20 жылдан кейін өтетін) алдағы халық санағында жеке топ ретінде белгілейді. Пәкістан негізінен мұсылмандар тұратын ел болғандықтан, калаштар ұзақ уақыт күрескен бұл жеңістерінің қадірін бағалайды. Бұл елде кейбір этникалық топтарға радикал діни жасақтар шабуыл жасап отырады және үкімет те діни топтарды қатаң қадағалайды.

Калаштарды дербес этникалық топ деп тануға арыз түсірген адам жылдар бойы осы шешімге жету үшін күрескен.    32 жастағы Вазир Зада "Бұл жаңалық калаштар тұратын ауылдарға лезде тарады, адамдар қуанып жатыр, тіпті мұсылман көршілеріміз де құттықтады, олар "бауырларымыз өздерінің жеке халық екенін дәлелдеп шықты" деп жатыр" дейді.    Заданың сөзіне қарағанда, дербес халық ретінде мойындалғаннан кейін калаштардың құқықтары басқа этникалық азшылық топтардың құқықтары сияқты қорғалатын болады. Ондай құқықтар қатарына калаш тілін ресми мойындау да кіреді.  
3

Калаштарды дербес этникалық топ деп тануға арыз түсірген адам жылдар бойы осы шешімге жету үшін күрескен.

32 жастағы Вазир Зада “Бұл жаңалық калаштар тұратын ауылдарға лезде тарады, адамдар қуанып жатыр, тіпті мұсылман көршілеріміз де құттықтады, олар “бауырларымыз өздерінің жеке халық екенін дәлелдеп шықты” деп жатыр” дейді.

Заданың сөзіне қарағанда, дербес халық ретінде мойындалғаннан кейін калаштардың құқықтары басқа этникалық азшылық топтардың құқықтары сияқты қорғалатын болады. Ондай құқықтар қатарына калаш тілін ресми мойындау да кіреді.

Калаштар Пәкістандағы басқа этникалық және діни топтардың ешқайсысына ұқсамайды. Бұл халықтың жартысынан астамы индуизмнің көне түрін, түрлі жануарларға табыну ғұрыптарын ұстанады. Олардың діни мейрамдарында ән шырқалып, би биленеді.   Калаштар тұрмыстағы әйелдердің басқа еркектермен қашып кетуіне қатаң қарамайды. Калаштардың жас бозбалалары кез келген әйелді жыныстық серігі ретінде таңдай алады. Бұл халықтың ғұрыптары арасында ондаған ешкіні құрбандыққа шалу рәсімі де бар.  
4

Калаштар Пәкістандағы басқа этникалық және діни топтардың ешқайсысына ұқсамайды. Бұл халықтың жартысынан астамы индуизмнің көне түрін, түрлі жануарларға табыну ғұрыптарын ұстанады. Олардың діни мейрамдарында ән шырқалып, би биленеді.

Калаштар тұрмыстағы әйелдердің басқа еркектермен қашып кетуіне қатаң қарамайды. Калаштардың жас бозбалалары кез келген әйелді жыныстық серігі ретінде таңдай алады. Бұл халықтың ғұрыптары арасында ондаған ешкіні құрбандыққа шалу рәсімі де бар.

Калаштар жыл сайын жаздың басын тойлайды, ол мерекені Чилам Джоши деп атайды. Жұрт жиылып бұл күні той өткізеді, ән-жыр айтып, үйлерін безендіреді.  
5

Калаштар жыл сайын жаздың басын тойлайды, ол мерекені Чилам Джоши деп атайды. Жұрт жиылып бұл күні той өткізеді, ән-жыр айтып, үйлерін безендіреді.

Калаштар түрлі-түсті бас киім киеді. Әйелдер оюлы қара халаттар киеді, кейбіреулері беттеріне өрнек, суреттер салып алады.  Олардың тілі Пәкістанның солтүстік-батысында, Кашмир мен Ауғанстанның шығысында таралған тілдердің үндіарийлік тобына жатады.    
6

Калаштар түрлі-түсті бас киім киеді. Әйелдер оюлы қара халаттар киеді, кейбіреулері беттеріне өрнек, суреттер салып алады.

Олардың тілі Пәкістанның солтүстік-батысында, Кашмир мен Ауғанстанның шығысында таралған тілдердің үндіарийлік тобына жатады.

Калаштар өздерінің дәстүрлерін сақтауға тырысады. Кейінгі жылдары олардың саны зорлық-зомбылық, табиғи апаттар және кейбір мүшелерінің ислам дініне өтуіне байланысты азайған. Олар тұратын Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы өңір кедей аймақтардың біріне жатады. Калаштардың көбі жету қиын болса да оларды көруге баратын туристер есебінен күн көріп отыр.     Зада калаштарды ресми түрде мойындағаннан кейін үкімет оларға мектеп ашуға қаржы бөледі деп үміттенеді. Өйткені, олардың тілі мен мәдениетін сақтауға мектеп жүйесі көп көмектесетін еді.     Консервативті мұсылмандар калаштарды «қара кәпір» атайды. Кейінгі жылдары "Талибан" содырлары оларға көптеген шабуылдар жасады.  
7

Калаштар өздерінің дәстүрлерін сақтауға тырысады. Кейінгі жылдары олардың саны зорлық-зомбылық, табиғи апаттар және кейбір мүшелерінің ислам дініне өтуіне байланысты азайған. Олар тұратын Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы өңір кедей аймақтардың біріне жатады. Калаштардың көбі жету қиын болса да оларды көруге баратын туристер есебінен күн көріп отыр.

Зада калаштарды ресми түрде мойындағаннан кейін үкімет оларға мектеп ашуға қаржы бөледі деп үміттенеді. Өйткені, олардың тілі мен мәдениетін сақтауға мектеп жүйесі көп көмектесетін еді.

Консервативті мұсылмандар калаштарды «қара кәпір» атайды. Кейінгі жылдары “Талибан” содырлары оларға көптеген шабуылдар жасады.

Калаштар - Кәпірстан аталып кеткен таулы аймақта аман қалған азшылық топтардың бірі.  
8

Калаштар – Кәпірстан аталып кеткен таулы аймақта аман қалған азшылық топтардың бірі.

Science журналына 2014 жылы шыққан мақалада калаштардың ДНҚ-сын зерттеу кезінде Еуропаны мекендеген адамдардың ген фрагменттері табылғаны жазылды.     Грек үкіметі калаштардың көне дәстүрлерін сақтауға мүдделілік танытып, олардың мәдени орталығын салуға қаражат бөлген еді.  
9

Science журналына 2014 жылы шыққан мақалада калаштардың ДНҚ-сын зерттеу кезінде Еуропаны мекендеген адамдардың ген фрагменттері табылғаны жазылды.

Грек үкіметі калаштардың көне дәстүрлерін сақтауға мүдделілік танытып, олардың мәдени орталығын салуға қаражат бөлген еді.         Азат Еуропа / Азаттық радиосы 

Related Articles

  • КЕЛЕСІ АЙДЫ «КӨКЕК» ДЕЙІК

    Қазақша ай аттарында «апрель» айын «Көкек» дейді. Ал «сәуір» қайдан пайда болды? Оның тарихы мынандай: 1990 жылы 24 «апрельде» арнайы заңмен Қазақстанда президенттік билік енгізілді. Тура сол күнге Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің органы «Халық Кеңесі» газетінің алғашқы саны жарық көрді. Бұрын «апрель» сөзі қолданыла беретін. Компартияның қылышынан қам тамып тұрса да жаңа басылымда ай аттарының қазақша берілгенін көңіліміз қалап тұр. Алайда бір аптадай ғана бұрын Орталық Комитеттің апрель Пленумы өткен. Оны қалай жазамыз? «КПСС Орталық Комитетінің Көкек Пленумы» десең бас кетеді. Содан газеттің бас редакторы СарбасАқтаев жол тапты: «Сәуір Пленумы» дейік деп. Осы тіркестегі «сәуір» сөзі біртіндеп барша басылымдарға ауысты. Одан кейін «Орталық Комитет» те, «Пленум» да жойылды. Бірақ қазақша

  • Назарбаев енді апострофты әліпбидің жаңа нұсқасын бекітті

    Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2018 жылдың 19 ақпандағы қаулысына сай ұсынылған латын графикасына негізделген қазақ әліпбиінің жаңа нұсқасы. Сурет Ақорданың ресми сайтындағы қаулыға тіркелген қосамшадан алынды. 20 ақпан 2018 жыл. Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев латын графикасына негізделген қазақ тілі әліпбиінің кезекті рет жаңа нұсқасын бекітті. Ақорда баспасөз қызметінің 20 ақпан күні хабарлауынша, Назарбаев 19 ақпанда 2017 жылдың 26 қазанында шығарған «Қазақ тілі әліпбиін кириллицадан латын графикасына көшіру туралы» жарлығына өзгеріс енгізу туралы қаулы қабылдаған. Ол қаулыда бұған дейін бекітілген латын графикасына негізделген қазақ әліпбиіне аздаған өзгеріс енгізілген. Бұған дейінгі нұсқа бойынша, қазақ тіліне тән кейбір дыбыстар және тағы бірнеше әріп апастрофпен (дәйекше) белгіленген еді. Соңғы нұсқадағы әліпби де негізінен апострофты әліпбиге ұқсас

  • Бүгін – Литваның тәуелсіздік күні екен

    Бүгін – Литваның тәуелсіздік күні екен. Бірде Стамбул әуежайында литвалық бір қыз жол сұрап, танысып қалдық. Норман Дэвистен оқып алған бір факт сарт етіп есіме түсті. “Литва тілі Батыстағы ең көне үнді-еуропалық тіл екен, “сәуле” деген сөз сақталып қалыпты ғой?” десем, “Иә, Сәуле (Saule) – Күн құдайы” дейді. “Ендеше ол ең көне үнді-еуропа сөзі түркі тілдерінде, оның ішінде қазақ тілінде де бар” деп едім, таң-тамаша болды. “Аталарымыз: “Литва ілкіде қуатты ел болған, бір шетіміз Балтық болса, екінші шетіміз Қара теңізге жеткен” деп айтушы еді” деп қалды. “Бәлкім сол заманда “сәуле” сөзін қазақтар бізден алған шығар” демеді. Бірақ ол ойды көзінен оқып қойдым. Дереу қорғану тактикасына көшіп, “Сәуле” сөзі қазақша сақталып

  • Текес ауданының қала құрлысын “ШАҢЫРАҚ” формасында жобалап ұсыныс жасаған Әлімжан Ақалақшы.

    Жалпы Шығыс Түркістан қазақтарының ұлт-азаттық көтерілісіне дейінгі (1939-1944жж арасы) мәдени, әдеби, экономикалық һәм ағартушылық тариxы ғылми тұрғыда зерттелмей келеді. Бір xалық үшін қолына қару алып жанын шүперекке түйіп, басын қауіпке тігу- сол xалық шыдамының ең соңғы талғамы деп есептеймін, оған дейін ол xалық руxани, мәдени һәм әлеуметтік жаңғырумен тіресіп бағады. Менің айтпағым, Шығыс Түркістан қазақтарының қарулы төңкеріс жасағанға дейінгі мәдени, руxани һәм әлеуметтік-экономикалық жаңғыруы туралы болмақ.  20-жылдардың басы үлкен руxани жаңғырудың бастауы саналды. Әлемдік деңгейде жүріліп жатқан мәдени толқуларды күні бұртын сезініп өз xалқын байырғының қараңқы қапталында ұйықтап, ұялап қалмасын деп шамшыраққа, жарық көкжиекке сүйреген көсемдер пайда бола бастады. Сондай жаңалықтың шағын мысалына бүгін тоқталмақпын. Алтайда, Үрімжіде, Құлжада, Шәуешекте қазақтар

  • Айтайын дегенім…

    Күршім ауданы жұртшылығы үшін бүгінде үлкен мерекеге  айналған  айтулы шара –өмірден ерте озған дарынды сазгер жерлесіміз Оралхан Көшеровтің творчествосына арналған, екі жылда бір өтіп келе жатқан «Оралхан көктемі» атты ән конкурсы. Бастабында аудандық деңгейде өткенімен, келе-келе ұйымдастырушылар  мен меценаттардың үлкен еңбектерінің арқасында  алдымен облыстық, соңынан республикалық масштабтағы ән байқауларының біріне айнала бастаған «Оралхан көктеміне» биыл «фестиваль» мәртебесі беріліп, өз еліміздің әншілерінен басқа, Қытай, Ресей, Моңғолия үміткерлері қызығушылық танытып отырған сыңайлы.Артына елу шақты ән қалдырған, бергенінен берері көп шағында бақилық болған Оралхан марқұмның  ән-ғұмыры осылай жалғасып келе жатқаны-оның тыңдармандары үшін көңілге медеу,қуаныш әкелсе, екінші жағынан талай әншінің бағын ашқан дүбірлі дода болғаны күршімдіктердің көңілінде орынды мақтаныш туғызады.Біздің көп ретте осындай игілікті іс қалай дүниеге келді, оның бастауына

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: