|  | 

Мәдениет

Пәкістандағы калаш халқы

Калаш халқы Пәкістанның таулы аймақтарында тұрады. Олар өздерін Александр Македонский сарбаздарының ұрпағы санайды. Жақында ғана Пәкістан үкіметі оларға көптен күткен мәртебелерін берді – билік калаштарды дербес діни, этникалық топ деп таныды.


Ежелгі калаш халқының өкілдері ғасырлар бойы түрлі құдіретке табынатын наным-сенім жүйесін тұтынып, Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы аймақтарда оқшау өмір сүріп келген. Олар өздерін Александр Македонский сарбаздарының ұрпағы санайды. Олар бабаларының бұл өңірге 2300 жыл бұрын келгенін айтады.     Бұл халықтың саны 400 мың адамның төңірегінде. Калаштар өздерінің ерекше тілдерін, діндері мен әдет-ғұрыптарын сақтаған. Бірақ Пәкістан үкіметі оларды дербес этникалық топ ретінде мойындамай келген еді.  
1

Ежелгі калаш халқының өкілдері ғасырлар бойы түрлі құдіретке табынатын наным-сенім жүйесін тұтынып, Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы аймақтарда оқшау өмір сүріп келген. Олар өздерін Александр Македонский сарбаздарының ұрпағы санайды. Олар бабаларының бұл өңірге 2300 жыл бұрын келгенін айтады.

Бұл халықтың саны 400 мың адамның төңірегінде. Калаштар өздерінің ерекше тілдерін, діндері мен әдет-ғұрыптарын сақтаған. Бірақ Пәкістан үкіметі оларды дербес этникалық топ ретінде мойындамай келген еді.

Сәуір айында Пешавар қаласының соты калаштарды дербес діни, этникалық топ ретінде таныған шешім шығарды. Енді оларды (20 жылдан кейін өтетін) алдағы халық санағында жеке топ ретінде белгілейді. Пәкістан негізінен мұсылмандар тұратын ел болғандықтан, калаштар ұзақ уақыт күрескен бұл жеңістерінің қадірін бағалайды. Бұл елде кейбір этникалық топтарға радикал діни жасақтар шабуыл жасап отырады және үкімет те діни топтарды қатаң қадағалайды.  
2

Сәуір айында Пешавар қаласының соты калаштарды дербес діни, этникалық топ ретінде таныған шешім шығарды. Енді оларды (20 жылдан кейін өтетін) алдағы халық санағында жеке топ ретінде белгілейді. Пәкістан негізінен мұсылмандар тұратын ел болғандықтан, калаштар ұзақ уақыт күрескен бұл жеңістерінің қадірін бағалайды. Бұл елде кейбір этникалық топтарға радикал діни жасақтар шабуыл жасап отырады және үкімет те діни топтарды қатаң қадағалайды.

Калаштарды дербес этникалық топ деп тануға арыз түсірген адам жылдар бойы осы шешімге жету үшін күрескен.    32 жастағы Вазир Зада "Бұл жаңалық калаштар тұратын ауылдарға лезде тарады, адамдар қуанып жатыр, тіпті мұсылман көршілеріміз де құттықтады, олар "бауырларымыз өздерінің жеке халық екенін дәлелдеп шықты" деп жатыр" дейді.    Заданың сөзіне қарағанда, дербес халық ретінде мойындалғаннан кейін калаштардың құқықтары басқа этникалық азшылық топтардың құқықтары сияқты қорғалатын болады. Ондай құқықтар қатарына калаш тілін ресми мойындау да кіреді.  
3

Калаштарды дербес этникалық топ деп тануға арыз түсірген адам жылдар бойы осы шешімге жету үшін күрескен.

32 жастағы Вазир Зада “Бұл жаңалық калаштар тұратын ауылдарға лезде тарады, адамдар қуанып жатыр, тіпті мұсылман көршілеріміз де құттықтады, олар “бауырларымыз өздерінің жеке халық екенін дәлелдеп шықты” деп жатыр” дейді.

Заданың сөзіне қарағанда, дербес халық ретінде мойындалғаннан кейін калаштардың құқықтары басқа этникалық азшылық топтардың құқықтары сияқты қорғалатын болады. Ондай құқықтар қатарына калаш тілін ресми мойындау да кіреді.

Калаштар Пәкістандағы басқа этникалық және діни топтардың ешқайсысына ұқсамайды. Бұл халықтың жартысынан астамы индуизмнің көне түрін, түрлі жануарларға табыну ғұрыптарын ұстанады. Олардың діни мейрамдарында ән шырқалып, би биленеді.   Калаштар тұрмыстағы әйелдердің басқа еркектермен қашып кетуіне қатаң қарамайды. Калаштардың жас бозбалалары кез келген әйелді жыныстық серігі ретінде таңдай алады. Бұл халықтың ғұрыптары арасында ондаған ешкіні құрбандыққа шалу рәсімі де бар.  
4

Калаштар Пәкістандағы басқа этникалық және діни топтардың ешқайсысына ұқсамайды. Бұл халықтың жартысынан астамы индуизмнің көне түрін, түрлі жануарларға табыну ғұрыптарын ұстанады. Олардың діни мейрамдарында ән шырқалып, би биленеді.

Калаштар тұрмыстағы әйелдердің басқа еркектермен қашып кетуіне қатаң қарамайды. Калаштардың жас бозбалалары кез келген әйелді жыныстық серігі ретінде таңдай алады. Бұл халықтың ғұрыптары арасында ондаған ешкіні құрбандыққа шалу рәсімі де бар.

Калаштар жыл сайын жаздың басын тойлайды, ол мерекені Чилам Джоши деп атайды. Жұрт жиылып бұл күні той өткізеді, ән-жыр айтып, үйлерін безендіреді.  
5

Калаштар жыл сайын жаздың басын тойлайды, ол мерекені Чилам Джоши деп атайды. Жұрт жиылып бұл күні той өткізеді, ән-жыр айтып, үйлерін безендіреді.

Калаштар түрлі-түсті бас киім киеді. Әйелдер оюлы қара халаттар киеді, кейбіреулері беттеріне өрнек, суреттер салып алады.  Олардың тілі Пәкістанның солтүстік-батысында, Кашмир мен Ауғанстанның шығысында таралған тілдердің үндіарийлік тобына жатады.    
6

Калаштар түрлі-түсті бас киім киеді. Әйелдер оюлы қара халаттар киеді, кейбіреулері беттеріне өрнек, суреттер салып алады.

Олардың тілі Пәкістанның солтүстік-батысында, Кашмир мен Ауғанстанның шығысында таралған тілдердің үндіарийлік тобына жатады.

Калаштар өздерінің дәстүрлерін сақтауға тырысады. Кейінгі жылдары олардың саны зорлық-зомбылық, табиғи апаттар және кейбір мүшелерінің ислам дініне өтуіне байланысты азайған. Олар тұратын Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы өңір кедей аймақтардың біріне жатады. Калаштардың көбі жету қиын болса да оларды көруге баратын туристер есебінен күн көріп отыр.     Зада калаштарды ресми түрде мойындағаннан кейін үкімет оларға мектеп ашуға қаржы бөледі деп үміттенеді. Өйткені, олардың тілі мен мәдениетін сақтауға мектеп жүйесі көп көмектесетін еді.     Консервативті мұсылмандар калаштарды «қара кәпір» атайды. Кейінгі жылдары "Талибан" содырлары оларға көптеген шабуылдар жасады.  
7

Калаштар өздерінің дәстүрлерін сақтауға тырысады. Кейінгі жылдары олардың саны зорлық-зомбылық, табиғи апаттар және кейбір мүшелерінің ислам дініне өтуіне байланысты азайған. Олар тұратын Пәкістанның солтүстік-батысындағы таулы өңір кедей аймақтардың біріне жатады. Калаштардың көбі жету қиын болса да оларды көруге баратын туристер есебінен күн көріп отыр.

Зада калаштарды ресми түрде мойындағаннан кейін үкімет оларға мектеп ашуға қаржы бөледі деп үміттенеді. Өйткені, олардың тілі мен мәдениетін сақтауға мектеп жүйесі көп көмектесетін еді.

Консервативті мұсылмандар калаштарды «қара кәпір» атайды. Кейінгі жылдары “Талибан” содырлары оларға көптеген шабуылдар жасады.

Калаштар - Кәпірстан аталып кеткен таулы аймақта аман қалған азшылық топтардың бірі.  
8

Калаштар – Кәпірстан аталып кеткен таулы аймақта аман қалған азшылық топтардың бірі.

Science журналына 2014 жылы шыққан мақалада калаштардың ДНҚ-сын зерттеу кезінде Еуропаны мекендеген адамдардың ген фрагменттері табылғаны жазылды.     Грек үкіметі калаштардың көне дәстүрлерін сақтауға мүдделілік танытып, олардың мәдени орталығын салуға қаражат бөлген еді.  
9

Science журналына 2014 жылы шыққан мақалада калаштардың ДНҚ-сын зерттеу кезінде Еуропаны мекендеген адамдардың ген фрагменттері табылғаны жазылды.

Грек үкіметі калаштардың көне дәстүрлерін сақтауға мүдделілік танытып, олардың мәдени орталығын салуға қаражат бөлген еді.         Азат Еуропа / Азаттық радиосы 

Related Articles

  • Ителмендер ата-баба қонысында өздерін өгей сезінеді

    Азаттық радиосы Көрнекі сурет. Камчаткада шенеуніктер жергілікті ителмендер қауымынан аймақтың ең басты көрнекті орны – ашық аспан астында орналасқан “Пимчах” музейі тұрған жер телімін босатуды талап етті. Мұндай шешімге жерді жалға алу мерзімінің аяқталуы себеп болған. Қауым өкілдері атамекенінде жерді тегін пайдалана алмайтындарына қапалы. “ҚАТТЫ ҚИНАЛЫП, ҚАПАЛАНЫП ЖҮРМІЗ” Сосновка ауылы Камчатка түбегінің оңтүстік-шығысындағы Елизовский ауданында орналасқан. Сосновкадан алты шақырым жерде, ашық аспан астында “Пимчах” музейі бар. Түбектің байырғы халқы – ителмендер Острая тауы маңын киелі жер санайды. Ителмендер қауымының басшысы Вера Ковейник (ортада сөйлеп тұр).   – Биліктің қарым-қатынасы таң қалдырады. Мұндай дүниені алғаш біз жасағанбыз. Музейді 1998 жылы сала бастадық, 2000 жылдардың басында ашылды. Бәрін өзіміз істедік, ешкім көмектескен

  • Қазіргі уақыттағы қазақ телевизиясының жұмысына қатысты ұсыныстар

    I. Қазіргі телевизия сипаты мен беталысы. Жер жүзіндегі медиа-кеңістік, соның ішінде телевизия жаңа ғасыр басталғалы бері, әсіресе соңғы он жыл беделінде күрт өзгерді. Әлбетте, технологияның кешеуілдеп жетуі және басқа да объективті, субъективті себептерге байланысты Қазақстанда бұл өзгеріс кейінгі бес-алты жылда ғана байқалды. Ең әуелі, спутниктік және кабельдік жүйенің жедел дамуы көрерменнің таңдау мүмкіндігін мейілінше кеңейтіп, көбейтіп жіберді. Қазір Қазақстанның (дамыған Батыс елдерін айтпай-ақ та қоялық) көптеген елді мекендерінде (ірі, орташа, шағын қала, кенттерде, қалаға жақын ауылдарда) кем дегенде отыз шақты телеарна көруге болады. Екіншіден тез тарап жатқан интернет пен арзан («қол жетімді» деп жүрміз) смартфондар ақпарат алудың жаңа «тұма-бастауларын»: әлеуметтік желілер, әр қилы сайттар, youtube, on-lineфильмдер (бұл фильмдердің барлығы дерлік

  • Құралайдың салқыны амалы қалай шыққан…

    Edil Alash Ұлан ғайыр аймақтар Қыстан енді шығып жатқанда, оңтүстік жұртшылығы жазғы киімге ауысып алады. Десе де қазіргідей мамырдың орта тұсынан бастап жеңіл киімдінің бәрі аһылап-үһілеп, тұмауратып қалады. «Жаз келгенде салқындағаны несі» дейтіндер де бар. Бұған себеп жастар мен қала тұрғындары арасында «Құралай салқыны» ұғымының ұмытылып бара жатқаны болса керек. Әйтпесе жаз әбден өз тағына отырмай, халық жылы киімін тастамаған. «Құралай салқыны» деген не? қазақ халқы мамыр айының екінші жартысында орын алатын 2~3 тауліктік күн суытуын «Құралай салқыны» деп атаған. Аталу себебі қандай? үлкендердің аузынан оқтын-оқтын естіп қалатын бұл атау қазақ халқы үшін қашан да киелі саналған киіктердің төлдейтін мезгіліне байланысты аталып кеткен. Құралай ─ киіктің төлі. Ауа райы қалай

  • Қонаев пен Назарбаевтың Әруақ туралы көзқарастары

    Әлқисса… Бұл күнде діни уағызшыларымыз әр жерде «Әруаққа құрмет ету,  оған сиыну – Аллаға серік қосқандық»  дейтін,  тіпті  «Қабір тұрғызбау,  өлікті жерлеген соң жерді тегістеп тастау»,  «Жеті,  қырқы,  жылдығы дегендер шариғатта жоқ», «құран бағыштамау», т.б пәтуалар көбейе бастады. Мен діндәр адам болмасам да,  Илам дініне сенетін, өзіме тән көзқарасым, әрі шамалы білімім бар адам болғандықтан мұндай мәселеге  өз ойымды білдіргім келеді. Өйткені,  маған талантты жаратушы сыйласа,  білімді ата-анам мен осы халқым, өскен далам, ортам берді. Сондықтан жоғарыдағы мәселе жөнінде аздап толғанып көрейін,  артық кетсем ғапу етерсіздер. Әруақ бар ма? « …Таңғаласың,  олардың ‹біз топырақ болған кезде, жаңадан жаратыламыз ба?» деген сөздеріне таңырқау керек,  міне, бұлар раббыларына қарсы болғандар әрі бұлардың

  • Қазақ медицинасы құнды зерттеу еңбегімен толықты

    Нұргүл Жамбылқызы Алматы қаласы ОКЖ-нің №4 кітапханасында Астанадағы «Шипалы» емдеу орталығының бас дәрігері, денсаулық сақтау саласының үздігі, м.ғ.к. Қайрат Айдарханұлының төрт бірдей кітабының тұсаукесері болды. Кеш барысында Қайрат Айдарханұлының жеке өзінің «Қазақ емшілігі», «Арқа төрінде», «Сыр мен Сауыр арасы» және жазушы Жәди Шәкенұлымен бірлескен «Алтай алыптары» атты кітаптары көпшілікке таныстырылып, кеш қонақтарына да таратылды. Дәрігердің кітаптары түрлі тақырыпқа бағытталған. Мәселен, «Қазақ емшілігі» кітабына Қайрат Айдарханұлының ұзақ жылдарғы еңбектері мен зерттеулері енгізілген. Одан бөлек, аталған кітапта қазақ емшілігінде ұдайы қолданылатын дәрілер, табиғи емдеу жолдары топтастырылған.  Кешке майталман ақын-жазушылар, елімізге белгілі баспагерлер, БАҚ өкілдері мен қалалық кітапхана меңгерушілері қатысты. Соның ішінде, белгілі ғалым, медицина ғылымдарының докторы, академик Мақсұт Темірбаев, медицина ғылымдарының докторы,

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: