قازاقستاننىڭ كوپتەگەن ايماعىندا بيلىككە قارسى نارازىلىقتا پوليتسيا ادامدارعا اسا قاتتى قارسىلىپ كورسەتپەدى، كەيبىر جەرلەردە پوليتسەيلەردىڭ نارازىلارعا قوسىلعانى دا ايتىلعان ەدى. وسى تۇستا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدە “شەتتە جاتتىعۋدان وتكەن تەرروريستىك توپتار” كەزىپ ءجۇر دەدى. وسىنى العا تارتقان توقاەۆ ەلدە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارت ۇيىمىنان (ۇقشۇ) كومەك سۇراپ، اسكەر شاقىردى. ال ۇقشۇ ءوز تاريحىندا العاش رەت اسكەر جىبەرۋگە كەلىستى.
جىل باسىندا مۇنايلى جاڭاوزەن قالاسىنىڭ جۇرتى سۇيىتىلعان گاز باعاسى قىمباتتاعانىنا قارسى نارازىلىققا شىقتى. 5 قاڭتارعا تامان ەلدىڭ باسقا قالالارىندا دا حالىق ورتالىق الاڭعا شىعىپ، قازاقستاننىڭ اۆتوريتارلى بيلىگىنىڭ ىشكى ساياساتىنا قارسىلىق ءبىلدىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى توقاەۆ نارازىلىقتىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ بارا جاتقانىنا الاڭداپ، تەز ارادا گاز باعاسىن ءتۇسىرۋدى تاپسىردى، ەلدەگى ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ارنايى كوميسسيا قۇردى جانە ۇكىمەتتى وتستاۆكاعا جىبەردى.
بىراق بۇعان قاراماستان نارازىلىق جالعاسا بەردى. وسى تۇستا توقاەۆ ريتوريكاسىن وزگەرتىپ، شابۋىلدى “شەتەلدە دايىندىقتان وتكەن تەرروريستىك باندالار جاسادى” جانە “ولاردىڭ قازاقستانعا شابۋىلىن اگرەسسيا اكتىسى” دەپ مالىمدەدى.
توقاەۆ قۇرامىنا رەسەي، ارمەنيا، بەلارۋس، قىرعىزستان، تاجىكستان كىرەتىن ۇقشۇ-دان كومەك سۇرادى. بۇل ۇيىم 1992 جىلى ماسكەۋدىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان. ۇقشۇ بۇعان دەيىن باسقا ەلگە اسكەر جىبەرمەگەن ەدى. بىراق بۇل جولى ۇقشۇ توقاەۆتىڭ ءوتىنىشىن جەرگە قالدىرمادى. 6 قاڭتاردا رەسەيلىك اسكەريلەر قازاقستانعا جەتتى. باسقا ەلدەردىڭ دە اسكەريلەرى كەيىن كەلدى.
ۇقشۇ بۇعان دەيىن 2005, 2010, 2020 جىلدارى قىرعىزستاندا رەۆوليۋتسيا بولعاندا، 2010 جىلى قىرعىزستاننىڭ وڭتۇستىگىندەگى ۇلتارالىق قاقتىعىسقا، 2020 جىلى كۇزدە تاۋلى قاراباقتا ارمەنيا مەن ازەربايجان اراسىنداعى قاقتىعىسقا ارالاسپاعان. 2021 جىلى ساۋىردە قىرعىزستان مەن تاجىكستان شەكاراسىنداعى قاقتىعىسقا دا اسكەر جىبەرمەدى. بۇل ۋاقىتتا ۇقشۇ اسكەري وكىلدەرى دۋشانبەدە كەزدەسىپ جاتقان ەدى.
ارنايى جاساق بارريكاداسى، ورتەنگەن اكىمدىك. ەلدەگى نارازىلىقتان فوتولار
ۇقشۇ جارعىسىنىڭ 7-بابىندا “ۇيىمعا مۇشە ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە، تۇراقتىلىعىنا، اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن تاۋەلسىزدىگىنە قاۋىپ تونگەندە اسكەر جىبەرۋگە قۇقىلى” دەپ جازىلعان.
قازاقستان مەن رەسەيدىڭ شەكاراسى 7 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى جانە توقاەۆتىڭ “حالىقارالىق تەرروريستىك باندالار” دەگەن مالىمدەمەسى ۇقشۇ اسكەرىن كىرگىزۋگە جەتكىلىكتى نەگىز بولعان سىڭايلى. بالكىم بۇل قادام توقاەۆتىڭ بيلىگىن ساقتاپ قالۋعا كومەكتەسەر، بىراق قازاقستانعا شەتەلدىك اسكەردىڭ كىرگەنىنە كوپتەگەن قازاق قارسى. بۇعان قوسا، شەتەلدىك اسكەردى قازاقستانعا شاقىرۋ – توقاەۆتىڭ رەپۋتاتسياسىنا ۇلكەن داق.
توقاەۆتىڭ ۇقشۇ-دان كومەك سۇراۋى سىرتتا دا كوپ سىنالدى. اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى بولعان ۋيليام كورتني تۆيتتەردە “قازاقستان حالقى كوررۋپتسيا جايلاعان تيرانياعا قارسى كوتەرىلىس بولىپ جاتقانىن، مۇنىڭ شەتەلدىك تەرروريستىك باندا تاراپىنان اگرەسسيا ەمەس ەكەنىن تۇسىنەدى” دەپ جازدى.
ول “رەسەيلىك اسكەريلەردىڭ ەلگە كىرگەنىنە قازاقستاندىقتار قالامايدى، سەبەبى ولار تاۋەلسىزدىگىن قادىر تۇتادى. اسكەردىڭ كەلگەنى ەكى ەل اراسىندا وتىز جىلدان بەرى قالىپتاسقان دوستىققا سىزات ءتۇسىرۋى مۇكىن” دەپ سانايدى.
گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىندەگى دەۆيس ورتالىعىندا (رەسەيلىك جانە ەۋرازيالىق زەرتتەۋ ورتالىعى) جۇمىس ىستەيتىن قازاق نارگيزا قاسەنوۆا ۇقشۇ-دان كومەك سۇراۋ “توقاەۆتىڭ لەگيتيمدىگىن ساقتاۋعا مۇمكىندىگىن قۇرتاتىن ناشار شەشىم” دەپ جازدى.
ال رەسەيلىك RT تەلەارناسىنىڭ باسشىسى مارگاريتا سيمونيان تۆيتتەردە“ارينە، مىندەتتى تۇردە كومەكتەسۋ كەرەك. بىراق بىرنەشە شارت قويۋ قاجەت. قىرىمدى مويىنداسىن، كيريلليتسانى قايتارسىن، ورىس ءتىلىن قىرعىزستانداعىداي ەكىنشى مەملەكەتتىك ءتىل دەپ جاريالاسىن” دەپ جازدى.
ال قىرعىزستاندا ۇقشۇ اياسىندا قازاقستانعا اسكەر جىبەرۋ ۇلكەن داۋعا تۇرتكى بولدى. پارلامەنت الدىندا سولداتتاردى قازاقستانعا جىبەرمەۋدى تالاپ ەتكەن نارازىلىق تا بولدى. بىراق 7 قاڭتاردا پارلامەنت قازاقستانعا اسكەر جىبەرۋگە شەشىم قابىلدادى.
ساياساتتانۋشى ايدا الىمباەۆ توقاەۆتىڭ باستاماسى “ورتالىق ازيانىڭ اۆتوريتارلى ليدەرلەرىنە پرەتسەدەنت بولمادى” دەپ سانايدى.
رەسەي قازاقستانعا 2500 اسكەري، بەلارۋس – 500, تاجىكستان – 200, ارمەنيا – 70, قىرعىزستانستان – 150 سولدات جىبەردى.
قازاقستان جانە رەسەي بيلىگى ۇقشۇ اسكەريلەرى ستراتەگيالىق نىسانداردى قورعايتىنىن، “انتيتەرروريستىك وپەراتسياعا” قاتىسپايتىنىن حابارلادى. ال قازاقستاندىقتاردىڭ كوبى ەلگە شەتەل اسكەرىن كىرگىزۋدى تاۋەلسىزدىكتەن ايىرىلۋ جانە توقاەۆتىڭ السىزدىگى دەپ باعالادى. جۇرت الدا كرەمل بۇل “كومەگى” ءۇشىن اقى سۇراۋى مۇمكىن دەپ قاۋىپتەنەدى.
پىكىر قالدىرۋ