ساتسىزدىكتى مويىنداۋ ما، الدە قۋلىق پا؟ رەسەيدىڭ حەرسوننان شەگىنۋى نەنى بىلدىرەدى؟

ۋكراينا اسكەرى حاركوۆ وبلىسىنداعى قارىمتا شابۋىلىن باستاماي تۇرىپ-اق حەرسون وبلىسىندا رەسەي اسكەرىنە جويقىن سوققى بەرگەن. وعان باتىس قارۋى زور ۇلەس قوستى.

قازاننىڭ ورتاسىنان بەرى ۋكراين كۇشتەرى دنەپر وزەنىنىڭ باتىس جاعالاۋىنا بىرتىندەپ جاقىنداپ كەلەدى. ماقساتى – ستراتەگيالىق جانە سيمۆوليكالىق ءمانى مىقتى پورتتى قالا حەرسوندى ازات ەتۋ. ال رەسەيدىڭ ۇزدىك اسكەري بولىمدەرى ۋكراينداردىڭ ەكپىنىن تەجەۋ ءۇشىن بارىن سالدى. بىراق 9 قاراشادا رەسەي قولباسشىلارى دنەپردىڭ باتىس جاعالاۋىندا تۇرعان ورىس اسكەرىن سول جاعالاۋعا شەگىندىرەتىنىن ءمالىم ەتتى. اقش گەنەرالىنىڭ دەرەگىنشە، رەسەي باتىس جاعالاۋدا 30 مىڭ جۋىق اسكەر ۇستاپ وتىرعان. ەگەر ورىس اسكەري باسشىلارىنىڭ ايتقانى راس بولسا، ماسكەۋ حەرسون قالاسىنان ايىرىلماق. بۇل قالا اقپاندا باستالعان باسقىنشىلىق سوعىس كەزىندە رەسەي باسىپ الا العان جالعىز وبلىس ورتالىعى ەدى.

سول كۇنى-اق ۋكراين كۇشتەرىنىڭ سنيگيرەۆكا قالاسىندا تۋ كوتەرگەنى ءمالىم بولدى. حەرسوننان باتىسقا قاراي 60 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان سنيگيرەۆكا پورتتى قالاعا اپارار كۇرە جولدىڭ بويىندا تۇر.

“بۇل – رەسەي ءۇشىن ۇلكەن ساياسي ساتسىزدىك. ولار بۇل وبلىستى 6-7 اپتا بۇرىن قۇرامىنا قوسىپ العان ەدى. ونىڭ ماڭگى رەسەيگە تيەسىلى ەكەنى ايتىلعانىن بىلەمىز، ەندى ول بەرىلىپ جاتىر” دەيدى قورعانىستى زەرتتەۋ جونىندەگى ستوكگولمدىك اگەنتتىكتىڭ اسكەري ساراپشىسى يوحان نوربەرگ.

“بۇل [شەگىنۋ] ۇزاق مەرزىمدە اسكەر ءۇشىن وڭ بولۋى ىقتيمال، بىراق رەسەيدىڭ [شەگىنۋگە] ساياسي ىقتيارى جوق، سەبەبى بۇل ساتسىزدىك سانالادى. التى-جەتى اپتا بۇرىن عانا قول جەتكىزگەن [جەر] ۋىسىڭىزدان شىقسا، ونى جاعىمدى قىرىنان كورسەتۋ قيىن” دەيدى ول. “بىراق اسكەري مۇقتاجدىق دەگەنىنە جەتكىزگەن سياقتى”.

بريتانيا ارمياسىنىڭ بۇرىنعى بريگادا گەنەرالى جانە بۇرىنعى شتاب باسشىسى بەن بارري رەسەيدىڭ جاريا تۇردە شەگىنۋگە وسىعان دەيىن دە بارعانىن ايتادى. ورىس اسكەرى كيەۆكە شابۋىلداپ، ونى الا الماعان سوڭ ۋكراينانىڭ سولتۇستىگىنەن كەتىپ، دونباسسقا شابۋىلداۋعا جۇمسالعان دەيدى ول.

”

“ولار وپەراتسياسى ساتسىزدىككە ۇشىراعان سوڭ، شىعىنىن ازايتۋ ارقىلى پراگماتيزم كورسەتىپ وتىر. مۇنى وسىعان دەيىن دە بايقاعانبىز” دەيدى بارري. ساراپشى قازىر لوندوندا حالىقارالىق ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا جۇمىس ىستەيدى.

“اسكەر تىلىمەن ايتساق، ولار [دنەپردىڭ باتىس جاعالاۋىن] باسىن قاتەرگە تىكپەي جانە ادام شىعىنىسىز ۇستاپ تۇرا المايتىنىنا كوز جەتكىزدى” دەيدى ول.

رەسەي مۇنداي قادامعا نەلىكتەن بارۋى مۇمكىن؟

رەسەي اسكەرى دنەپر وزەنىنىڭ شىعىس جاعالاۋىندا ورنالاسقان حەرسون وبلىسىنىڭ كوپ بولىگىن ۇستاپ وتىر. بۇل ولارعا ۋكراينا مەن 2014 جىلى ماسكەۋ اننەكسيالاعان قىرىمدى بايلانىستىراتىن كوپىردى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

رەسەيدىڭ دنەپردىڭ باتىس جاعالاۋىنداعى پوزيتسياسى بىرنەشە اپتا بويى ءالسىز بولدى.

باتىستىڭ قارۋ جىبەرۋى ۋكرايناعا رەسەي نىسانالارىن قاۋىپسىز قاشىقتان اتۋعا مۇمكىندىك بەردى. باتىس بەرگەن قارۋ اراسىندا HIMARS ارتيللەريا جۇيەسى، M777 گاۋبيتساسى، فرانتسۋزداردىڭ Caesar گاۋبيتساسى، نەمىستەردىڭ Panzerhaubitze ارتيللەريا جاراقتارى بار.

جازدعا HIMARS شابۋىلىنان سوڭ انتونوۆ كوپىرى جارامسىز بولىپ قالعان ەدى. رەسەيدىڭ باتىس جاعالاۋداعى اسكەرى قور تولتىرۋ ءۇشىن نەمەسە ورىن اۋىستىرۋ ءۇشىن پونتون كوپىرى مەن پاروم وتكەلدەرىن پايدالانعان ەدى. ۋكرايندار ونى دا اتقىلادى.

“ۋكرايندار HIMARS كومەگىمەن كوپىرلەردى تاس-تالقان ەتكەن سوڭ، رەسەي اسكەرى [باتىس] جاعالاۋ ۇزاق تۇرا المايتىنىن بىرنەشە اپتا بويى ايتىپ كەلەمىن”

ۋكرايندار كوپىرلەردەن وتە الىسقا كەتكەن سوڭ، رەسەيدىڭ وڭ [باتىس] جاعالاۋدا بولا المايتىنىن بىرنەشە اپتا بويى ايتىپ ءجۇرمىن” دەيدى پولشادا تۇراتىن قورعانىس ساراپشىسى، Rochan Consulting كومپانياسىنىڭ يەسى كونراد مۋزىكا. دنەپر وڭتۇستىككە قاراي اعىپ، قارا تەڭىزگە قۇيادى. باتىس جاعالاۋدى سول ءۇشىن دە وڭ جاعالاۋ دەپ اتايدى.

“[ورىستارعا] تەزىرەك شەگىنۋگە تۋرا كەلىپ تۇر، ەندى دنەپر دە ۇرىس الاڭىنا اينالادى” دەيدى ول. “بىراق مۇنى ساياباقتا سەرۋەندەۋ دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. ۋكرايندارعا وزەننەن ءوتۋ قيىن بولادى. ورىستاردىڭ وزەننىڭ [شىعىس] جاعالاۋىندا قورعانىس سالىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز”.

“ۋكرايندارعا شابۋىل قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن بىرنەشە اپتا قاجەت بولادى. حاركوۆتان كەيىن سولاي بولعان ەدى” دەيدى مۋزىكا. “بىراق ولار وزەندى كەسىپ ءوتىپ، پلاتسدارم ورناتا الا ما؟ مۇنىڭ قالاي بولاتىنىن بىلمەيمىن”.

شەگىنىس تۋرالى مالىمدەمەدەن بىرنەشە ساعات وتكەن سوڭ اقش قولباسشىلار شتابى كوميتەتىنىڭ توراعاسى مارك ميللي اقش بارلاۋى 20-30 مىڭعا جۋىق اسكەر شىعارىلاتىنىن كورسەتىپ وتىر دەدى.

“ولار مۇنى كۇشىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن، وزەننىڭ وڭتۇستىگىنە قاراي قورعانىستى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ىستەدى دەپ ويلايمىن. بىراق مۇنى ءالى كورە جاتارمىز” دەدى ميللي. “بۇعان دەيىن ولار ايتقانىن ىستەگەنىن كوردىك”.

ۋكراينانىڭ كۇمانى

بۇدان ءارى شەگىنۋ تۋرالى مالىمدەمەنىڭ قالاي ايتىلعانى تۋرالى سۇراق تۋىندايدى.

وتكەن ايدىڭ باسىندا تاعايىندالعان گەنەرال سەرگەي سۋروۆيكين قورعانىس ءمينيسترى سەرگەي شويگۋمەن كەزدەسۋدە شەگىنۋ قاجەتىن ايتتى. كەزدەسۋ تەلەارنا ارقىلى كورسەتىلدى.

ءپۋتيننىڭ سەنىمدى وكىلى، بۇرىننان كەلە جاتقان مينيسترلەردىڭ ءبىرى شويگۋ ونىڭ ۇسىنىسىنا بىردەن كەلىستى دە، قويىلىمداي كورىنگەن بۇيرىق بەردى. پۋتين بۇل شارادان كورىنە قويمادى.

ء“سىزدىڭ تۇيىندەرىڭىزبەن جانە ۇسىنىستارىڭىزبەن كەلىسەمىن” دەدى شويگۋ سۋروۆيكينگە. ء“بىز ءۇشىن رەسەي اسكەريلەرىنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ۇنەمى باسىمدىققا يە. بەيبىت حالىققا تونەتىن قاۋىپتى دە ەسكەرۋىمىز كەرەك. اسكەردى اكەتۋگە كىرىسىپ، جەكە قۇرامانىڭ، قارۋ-جاراق پەن تەحنيكانىڭ دنەپر وزەنى ارقىلى قاۋىپسىز وتكىزۋگە جاعداي جاساڭىز”.

رەسەي پرايم-تايم ۋاقىتتا بۇيرىقتى كورسەتىپ، جاعدايدىڭ جوسپار بويىنشا ءجۇرىپ جاتپاعانىن مويىنداعانداي بولدى. بىراق بۇل ساراپشىلاردىڭ كۇمانىن تۋعىزدى.

“مەنى تاڭ قالدىرعانى، مۇنى سونشالىق سالتاناتتى تۇردە ىستەگەندەرى” دەدى نوربەرگ. “رەسي تەلەارناسىنان سونداي شۋ كوتەرۋدىڭ نە قاجەتى بار؟”

“شويگۋدىڭ ءالى دە قورعانىس ءمينيسترى بولىپ وتىرعانىنا تاڭ قالامىن” دەدى مۋزىكا ازاتتىق راديوسىنا. رەسەي ۋكرايناعا باسىپ كىرگەلى شويگۋ قاتتى سىنعا ۇشىراپ كەلەدى. “ول ءتىرى قالۋ ءۇشىن پۋتينگە وتە جاقىن بولۋى كەرەك ەدى، سەبەبى رەسەي قارۋلى كۇشتەرىنە، سوعىسقا دايىندىقتىڭ تومەن بولۋىنا سول جاۋاپتى. ول ون جىل بويى مينيستر بولدى”.

شەگىنىس تۋرالى بۇيرىقتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى، سودان التى اپتا بۇرىن پۋتين حەرسون مەن ۋكراينانىڭ بىرنەشە وبلىسىن رەسەي اۋماعى دەپ جاريالاعان ەدى. بۇل بۇيرىق ماسكەۋ ءوزىنىڭ ءبىر بولىگى سانايتىن جەردەن باس تارتىپ وتىر دەگەندى بىلدىرەدى.

سونىمەن قاتار اقپاندا باسقىنشىلىق باستاعالى حەرسوننىڭ رەسەي باسىپ العان جالعىز وبلىس ورتالىعى بولعانىن ەسكەرسەك، ودان ايىرىلۋ دا تاعى ءبىر جەڭىلىسكە پارا-پار.

مامىردا حەرسونعا بارعان “ەدينايا روسسيا” پارتياسىنىڭ مۇشەسى اندرەي تۋرچاك قالانىڭ ماڭگىگە رەسەي قۇرامىندا بولاتىنىن ايتقان ەدى.

“حەرسون تۇرعىندارىنا تاعى دا ايتقىم كەلەدى، رەسەي مۇندا ماڭگى [قالادى]” دەگەن ەدى ول. “بۇعان ەش كۇمان بولماۋى كەرەك”.

“ساياسي تۇرعىدا بۇل رەسەي ءۇشىن ناشار جاڭالىق، سەبەبى پۋتين ۋكراينادان ءبولىپ العىسى كەلگەن جەردەن باس تارتىپ وتىر” دەدى ۆاشينگتونداعى حالىقارالىق ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى مارك كانسيان.

“اسكەري تۇرعىدا بۇل اقىلعا قونىمدى” دەپ جازدى كانسيان ەلەكتروندى حاتىندا. “دنەپردىڭ باتىسىنداعى رەسەي كۇشتەرى ءالسىز بولدى. ولاردى شىعىس جاعالاۋعا الىپ كەتۋ ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ، اسكەردىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن باسقا جەردى كۇشەيتۋگە قولدانا الادى”.

“بۇل شەگىنىس توڭىرەگىندە PR كوپ بولىپ جاتىر، سونى تۇسىنبەيمىن. ءبارىن بارىنشا بايلانىستىرۋعا تىرىسىپ جاتىرمىن” دەيدى مۋزىكا. “ورىستاردىڭ مۇنى جاريا تۇردە ىستەگەنى سونشا، ولاردىڭ نە ويلاعانى بار دەپ كۇماندانا باستادىم. بۇل سوعىستا جانە ءدال وسى جاعدايدا بەلگىسىزدىك كوپ”.

الداعى مىندەتتەر

ۋكراينا رەسمي تۇلعالارى دا بۇعان كۇمانمەن قاراپ وتىر. ولار مۇنى ۋكراينا كۇشتەرىنە قويىلعان قاقپان بولۋى مۇمكىن دەيدى.

بۇل رەسەي جوسپارىن جاسىرۋعا باعىتتالعان پسيحولوگيالىق وپەراتسيا بولۋى مۇمكىن دەدى ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك قولباسشىلىعىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ناتاليا گۋمەنيۋك رەسەيدەگى “دوجد” تەلەارناسىنا.

ۆلاديمير زەلەنسكيدىڭ كەڭەسشىسى ميحايل پودولياك “رەسەيدىڭ حەرسوندى سوعىسسىز تاستاپ كەتەتىنىن كورىپ وتىرعان جوقپىز. ۋكراينا جەردى بارلاۋ دەرەكتەرى نەگىزىندە ازات ەتەدى، تەلەارنادان كورسەتىلەتىن جالعان مالىمدەمەلەر ارقىلى ەمەس” دەدى.

دەگەنمەن، ۋكراينداردىڭ قالاعا قاراي وڭتۇستىككە نەمەسە وزەن جاعالاۋىنا قاراي وڭتۇستىك-باتىسقا جىلجۋىنا قاقپاندار كەدەرگى كەلتىرسە، ورىستار قيراتقان كوپىرلەر مەن وتكەلدەر ونى باسەڭدەتۋى مۇمكىن.

ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك قولباسشىلىعى اسكەردىڭ رەسەي قويعان مينالار مەن بلوكبەكەتتەرگە تاپ بولىپ جاتقانىن ايتتى. پودولياكتىڭ سوزىنشە، رەسەي كۇشتەرى حەرسوندا پاتەرلەر مەن كاناليزاتسيانى عانا ەمەس، شاماسى كەلگەن جەردىڭ ءبارىن مينالاعان.

“اسكەري تىلمەن ايتساق، ورىستار ونى تەگىن بەرە سالمايدى” دەيدى نوربەرگ. “ولار سوندا ءبىراز بولىپ، مينا مەن قاقپاندار قويىپ وتىردى. ولار سونداي-اق ۋكرايندار كىرگەندە ولارعا قارسىلىق تانىتۋ ءۇشىن كىسى قالدىرۋى مۇمكىن”.

كوكتەمدە رەسەي اسكەرى ازوۆ تەڭىزىندەگى ماريۋپول پورتتى قالاسىن باسىپ الدى. ۋكراينا ونى تاباندى تۇردە قورعاۋمەن بولعاندىقتان، قالا جەرمە-جەكسەن بولدى. ال حەرسون سالىستىرمالى تۇردە امان قالدى. بۇل “ماسكەۋ ماڭىزدى قالانى قيراتۋ ءۇشىن ۋكراينداردى قالادا ۇرىس جۇرگىزۋگە تارتقىسى كەلە مە؟” دەگەن سۇراققا جەتەلەيدى.

“بۇل – اسكەري ەمەس، ساياسي ماسەلە. ماسكەۋ ۋكراينداردىڭ قالا ءۇشىن قانشالىق كۇرەسكەنىن جانە قانشالىق قيراتقانىن قالايتىنىنا بايلانىستى” دەيدى مۋزىكا. “ورىستار موبيليزاتسيالانعان اسكەرىنىڭ ءبىر بولىگىن قالا ءۇشىن ولگەنشە كۇرەسۋگە قالدىرىپ كەتۋى مۇمكىن”.

رەسەيلىك اسكەري بلوگەرلەر شەگىنىس تۋرالى مالىمدەمەنى رەسەي ارمياسىنىڭ تەرەڭ ينستيتۋتسيونالدى پروبلەماسىنىڭ دالەلى رەتىندە قابىلدادى.

“بولىپ جاتقان نارسە ۇلكەن قاتەلەردىڭ، جىلدار مەن ايلار بويى شەشىلمەگەن پروبلەمالاردىڭ، قاجەتتى جاراقتاردىڭ بولماعانىنىڭ [ناتيجەسى]” دەپ جازدى“ۆوەننىي وسۆەدوميتەل” ارناسى. وندا “جۇيەلى تۇردە قاتە شەشىم قابىلداۋ مەن قاتەنى تۇزەتە الماۋ وسىنداي جاعدايعا الىپ كەلدى” دەلىنگەن.

ازات ەۋروپا / ازاتتىق راديوسى