قازاق جاستارى بۇگىندە جاپپاي ورىستانۋ پروتسەسىن باستان كەشۋدە. بالا-باقشادان باستاپ، مەكتەپ، جوعارى وقۋ ورنى، ەڭبەك مەكەمەلەرىنىڭ بارلىعى نەگىزىنەن ورىس تىلىنە كوشۋدە. ءوز ەركىمەن ەمەس، ادىلەتسىز بيلىكتىڭ ۇزاق جىلعى سولاقاي ساياساتىنىڭ ارقاسىندا. كوشەدە، كەڭسەدە، دۇكەندە، كولىكتە، قوعامدىق ورىندا قازاققا قازاق ورىسشا سويلەمەسەڭ نەمەسە ۇلتتى ساقتاۋ كەرەك دەگەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ۇستانىپ، سەنىمەن ورىسشا سويلەسىپ تۇرعان قازاققا قازاقشا سويلە دەپ ەسكەرتۋ جاساساڭ بولدى، ءبىتتى، بالە-جالاعا قالاسىڭ. زاڭ دا، ونى ورىنداۋشى پوليتسيا، پروكۋراتۋرا، سوت تا ورىسقۇلدى قولدايدى، ۇلتقا جانى اشىعان قازاقتى مۇلدە قورعامايدى.

بۇل قانداي ادىلەتتىلىك؟! مەملەكەتتىك ءتىلدى، مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىكتى جەكەلەگەن ادام ەمەس، وسىعان جاۋاپتى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار قورعاۋى كەرەك قوي. جەكە ادام ەمەس، ەڭ الدىمەن بيلىك قورعاۋى كەرەك.

قازاق جەكە تاۋەلسىز مەملەكەت بولىپ تۇرسا دا، رەسەي يمپەرياسىنىڭ قول استىنداعى تاتار، باشقۇرت، ياكۋت، تۋۆا حالىقتارىنىڭ كەبىن كيىپ، جاپپاي ورىستانۋ دەرتىنە ۇشىراۋ ۇستىندە.

مىناۋ الماعايىپ زاماندا قازاقتى ۇلت رەتىندە ساقتاپ قالۋ – ءاربىر قازاق ازاماتىنىڭ قاسيەتتى مىندەتى.

مىناۋ ازعىن قازاق جىگىتىنىڭ وي-ساناسى اداسقان. ول وسى “تولەرانتتىق” ۇستانىمى ارقىلى ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزدى اياققا تاپتاپ، وزگە جۇرتتىڭ تىلىنە جاناشىر بوپ شىقتى. قازىرگى بيلىكتىڭ مەملەكەتتىك مۇددەگە ساتقىن ساياساتىنا ساي كەلەتىن ۇستانىم عوي بۇل. بۇل پوزيتسيا – ارسىز-ۇياتسىز، ۇلتى ءۇشىن جاۋاپسىز، ماڭگۇرتتىك ساياسي پوزيتسيا.

ءبىزدىڭ بيلىكتىڭ باسىنداعى ادامداردىڭ ساياسي پوزيتسياسى تاپ وسىنداي. ولار 34 جىلدىڭ ىشىندە وسىنداي ۇلتتىق مۇددەگە ساتقىن قازاقتاردىڭ مودەلىن كوپكە ۇلگى ەتۋمەن بولدى. ولار مىڭداپ، ميلليونداپ كوبەيدى. ەسەسىنە، قازاق تىلىمەن بىرگە قازاق ۇلتىنىڭ كەلەشەگى بارعان سايىن كۇڭگىرت، بۇلىڭعىر تارتىپ، جار باسىنا جاقىنداپ بارادى. قازاق ءتىلىنىڭ تۇبىنە جەتەتىن تاپ وسىنداي “تولەرانتتىق” پوزيتسيا. بۇل ونىڭ جەكە باسىنا جانە ورىسشىل بيلىككە وتە جايلى پوزيتسيا، ال قازاق حالقىنىڭ بولاشاعىنا تاستالعان – عالامات ۇلكەن يادرولىق بومبا.

بۇل ورىسقۇل كۋرەر جىگىتتى ماعان قازاقشا سويلە دەپ (مەنىڭ تابالدىرىعىمدى باسىپ تۇرىپ) بۇيىردى دەپ اقتالىپ جانە مەنىڭ قۇقىمدى اياققا باستى دەپ دومالاق ارىز جازىپ، ءوز قازاعىن جۇمىستان قۋدىردى. سوڭعى ەلۋ جىل ىشىندە قازاقتىڭ ورىسشا سويلەگەن قازاققا قازاقشا سويلە دەپ ەسكەرتۋ جاساۋى ۇلتتىق ادەتكە اينالىپ كەتتى ەمەس پە؟! رەسەي وتارلاۋ جۇيەسىنىڭ ەزگىسىنەن ۇلتىن امان ساقتاپ قالعىسى كەلگەن ادامنىڭ بارلىعى سويتەدى. وعان نەسىنە رەنجيسىڭ، ارىز-شاعىم جازاسىڭ؟نەگە تۇسىنىستىكپەن قاراپ، باۋىرىم-اۋ، بايقاماستان ساعان ورىسشا سويلەگەنىم ءۇشىن كەشىر، مەن دە كۇندەلىكتى ومىردە قازاقشا سويلەيمىن دەسەڭ ءبىتتى عوي. ەكەۋىڭ دوستاسىپ تارايسىڭدار.

ءوز ۇلتىن ساقتاۋ ءۇشىن ورىس وتارىنان شىققان گرۋزين، ۋكراين، وزبەك، قىرعىز ۇلتىنىڭ وكىلدەرىنىڭ بارلىعى كۇنى كەشەگە دەيىن جاستارىن ورىستانۋ پروتسەسسىنەن قۇتقارۋ ءۇشىن ءبىر-بىرىنە انا تىلىڭدە سويلە دەپ ەسكەرتۋ جاساعان. تاپ وسى جولدان وتكەن. قازاقتانۋعا قايتۋدىڭ بۇدان باسقا وڭاي جولى جوق. بۇل – ۇلتتىڭ ءبىرىن ءبىرى تۇزەيتىن قوعامدىق باقىلاۋى عوي. ونىڭ نەسىنە رەنجيسىڭ؟! قايتا قۋانۋىڭ كەرەك قوي.

قازاقستاندا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل قىلۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسۋى كەرەك. سودان كەيىن وزگە ۇلت سەندەردەن ۇلگى الادى. وكىنىشكە وراي، قازىر ازعىن قازاق كوبەيىپ، وزگە ۇلتقا جامان ۇلگى كورسەتىپ ءجۇر.

Zharylkap Kalybay