Qazaq jastarı büginde jappay orıstanu procesin bastan keşude. Bala-baqşadan bastap, mektep, joğarı oqu ornı, eñbek mekemeleriniñ barlığı negizinen orıs tiline köşude. Öz erkimen emes, ädiletsiz biliktiñ wzaq jılğı solaqay sayasatınıñ arqasında. Köşede, keñsede, dükende, kölikte, qoğamdıq orında qazaqqa qazaq orısşa söylemeseñ nemese wlttı saqtau kerek degen jauapkerşilik jügin wstanıp, senimen orısşa söylesip twrğan qazaqqa qazaqşa söyle dep eskertu jasasañ boldı, bitti, bäle-jalağa qalasıñ. Zañ da, onı orındauşı policiya, prokuratura, sot ta orısqwldı qoldaydı, wltqa janı aşığan qazaqtı mülde qorğamaydı.

Bwl qanday ädilettilik?! Memlekettik tildi, memlekettik qauipsizdikti jekelegen adam emes, osığan jauaptı memlekettik qwrılımdar qorğauı kerek qoy. Jeke adam emes, eñ aldımen bilik qorğauı kerek.

Qazaq jeke täuelsiz memleket bolıp twrsa da, Resey imperiyasınıñ qol astındağı tatar, başqwrt, yakut, tuva halıqtarınıñ kebin kiip, jappay orıstanu dertine wşırau üstinde.

Mınau almağayıp zamanda qazaqtı wlt retinde saqtap qalu – ärbir qazaq azamatınıñ qasietti mindeti.

Mınau azğın qazaq jigitiniñ oy-sanası adasqan. Ol osı “toleranttıq” wstanımı arqılı wlttıq qwndılığımızdı ayaqqa taptap, özge jwrttıñ tiline janaşır bop şıqtı. Qazirgi biliktiñ memlekettik müddege satqın sayasatına say keletin wstanım ğoy bwl. Bwl poziciya – arsız-wyatsız, wltı üşin jauapsız, mäñgürttik sayasi poziciya.

Bizdiñ biliktiñ basındağı adamdardıñ sayasi poziciyası tap osınday. Olar 34 jıldıñ işinde osınday wlttıq müddege satqın qazaqtardıñ modelin köpke ülgi etumen boldı. Olar mıñdap, milliondap köbeydi. Esesine, qazaq tilimen birge qazaq wltınıñ keleşegi barğan sayın küñgirt, bwlıñğır tartıp, jar basına jaqındap baradı. Qazaq tiliniñ tübine jetetin tap osınday “toleranttıq” poziciya. Bwl onıñ jeke basına jäne orısşıl bilikke öte jaylı poziciya, al qazaq halqınıñ bolaşağına tastalğan – ğalamat ülken yadrolıq bomba.

Bwl orısqwl kur'er jigitti mağan qazaqşa söyle dep (meniñ tabaldırığımdı basıp twrıp) bwyırdı dep aqtalıp jäne meniñ qwqımdı ayaqqa bastı dep domalaq arız jazıp, öz qazağın jwmıstan qudırdı. Soñğı elu jıl işinde qazaqtıñ orısşa söylegen qazaqqa qazaqşa söyle dep eskertu jasauı wlttıq ädetke aynalıp ketti emes pe?! Resey otarlau jüyesiniñ ezgisinen wltın aman saqtap qalğısı kelgen adamnıñ barlığı söytedi. Oğan nesine renjisiñ, arız-şağım jazasıñ?Nege tüsinistikpen qarap, bauırım-au, bayqamastan sağan orısşa söylegenim üşin keşir, men de kündelikti ömirde qazaqşa söyleymin deseñ bitti ğoy. Ekeuiñ dostasıp taraysıñdar.

Öz wltın saqtau üşin orıs otarınan şıqqan gruzin, ukrain, özbek, qırğız wltınıñ ökilderiniñ barlığı küni keşege deyin jastarın orıstanu processinen qwtqaru üşin bir-birine ana tiliñde söyle dep eskertu jasağan. Tap osı joldan ötken. Qazaqtanuğa qaytudıñ bwdan basqa oñay jolı joq. Bwl – wlttıñ birin biri tüzeytin qoğamdıq baqılauı ğoy. Onıñ nesine renjisiñ?! Qayta quanuıñ kerek qoy.

Qazaqstanda qazaq tilin memlekettik til qılu üşin eñ aldımen qazaq qazaqpen qazaqşa söylesui kerek. Sodan keyin özge wlt senderden ülgi aladı. Ökinişke oray, qazir azğın qazaq köbeyip, özge wltqa jaman ülgi körsetip jür.

Zharylkap Kalybay