كوكتوعاي اۋدانى دۇرە اۋىلىنىڭ وقۋ- اعارتۋ تاريحىنان قىسقاشا شولۋ
kerey.kz
مادەن ءجانىمحان ۇلى
كوكتوعاي اۋدانىنىڭ دۇرە ،قارا بۇلعىن ،ءۇش بىتەۋدى مەكەن ەتكەن قازاق ۇلتى تاريحىندا 1930 – جىلداردان بۇرىن رۋلار بويىنشا ءدىني جەكەشە (اراپ تىلىندەگى قۇدايعا قۇلشىلىق ەتەتىن سەنىمدەگى ) وقىتۋمەن شۇعىلداناتىن مولدالار بولىپ،ەل ىشىندەگى وزىندىك اۋقاتتى ادامدار مەشىتتەردەن جانە جەكە وقىتاتىن مولدالاردان اراپشا جازۋ ۇلگىسىندە ساۋاتىن اشقان.
وقىتۋ شارت – جاعدايى وتە تومەن پارتا- ورىندىق ،قاعاز-قارىنداش بولماعاندىقتان شاكىرتتەر اعاش قالاقشا نەمەسە حايۋاناتتاردىڭ جاۋىرىن سۇيەكتەرىنە بوياۋمەن اعاشتىڭ كۇيەسىمەن تىزەسىنە قويىپ جازۋ جازىپ ۇيرەنگەن.
جازۋ جازىلعان قاعاز بولسا،‹‹قاسيەتتى ››دەپ جەرگە تاستامايدى،اياققا باسپايدى.‹‹پىسىمىللا ››دەپ الىپ،موللاعا تابىس ەتكەن . العاش وقۋعا تۇسكەن شاكىرتتەر موللاعا سي –قۇرمەت ءبىلدىرىپ،ءتىل اشار اپاراعان،تىل اشارعا باردام ادامدار مال بەرگەن،كەمىندە سيلى جىلىك ەت نەمەسە استىق تاتۋ ەتكەن . 1934-جىلى شينجياڭعا اتى ايگىلى اعارتۋشى –بايموللا قارەكە ۇلى جاڭاشا مەكتەپ اشىپ،پاني وقىتۋدى جالپىلاستىرۋدى ۇگىتتەپ ،ەل اراسىنا كەلىپ ءارالاپ،ءوز قولىمەن حالىق جۇرتشىلىعى ىشىنەن ‹‹مىن حاشۇە تاڭ ››دەپ اتالاتىن پەداگوگيكالىق ءتىل مەكتەبىنە وقۋشى قابىلداعان. 1934-جىلى بۇل مەكتەپكە مەركىت رۋىنان قۇرمانباي تياناق ۇلى،قاراقاس رۋىنان ءشارىپ ابدىراقىمان ۇلى قاتارلى ساۋاتى اشىق ادامدار قابىلدانىپ،1938-جىلى وقۋ بىتىرىپ كەلگەن. ولار كەلگەن سوڭ ەل ىشىندە جاڭاشا مەكتەپ اشۋ،بالا وقىتۋ كەڭىنەن ۇگىتتەلىپ،حالىق جاعىنان جىلۋ ءجينالىپ،ءار قايسى رۋ باسشىلارى مەن بەدەلدى ادامداردىڭ باس بولۋىندا 1938- جىلى كۇزدە حالىق كۇشى مەن ‹‹بالاپان مەكتەبى››،‹‹باقشا مەكتەبى››،ء‹‹اسىل مەكتەبى›› ء‹‹بىلىم مەكتەبى ›› قاتارلى جاڭاشا مەكتەپتەر سالىنىپ،بالا وقىتقان. وقى مەرزىمى 4 جىلدىق باستاۋىش مەكتەبى بولىپ،1-سىنىپتان،4-سىنىپقا دەيىن ءار جىلى كۇزدىڭ قاراشا ايىنان كەلەر جىلدىڭ 15- ناۋىرىز كۇنىنە دەيىن ،1- ماۋسىم؛ ءساۋىر ايىنان ،ماۋسىم ايىنا دەيىن 2- ماۋسىم وقۋ وقىتقان. قىستا مەكتەپ،جازدا كوشپەندى كيگىز ۇيلەردە وقىعان وقۋشىلار. وقىتان ساباقتارى: ەسەپ ،الىپپە،جاعىراپيا،جاراتىلىس،ءدىني ساۋات ( يمانشات) . ءار كۇنى تۇستەن بۇرىن ءپاني جاڭا ساباقتار،تۇستەن كەيىن ءدىني ساۋات ورنالاستىرىلعان.بۇدان تىس تازالق، تۇرمىستىق ساۋات بەرىلدى. دەنە ارەكەتى تىرنەك وينالدى،حور ء(ان ) ايتىلادى.پيەسا وينالادى. مەكتەپ قۇرلىسىنىڭ استى – ءۇستى سىرسىز اق تاقتاي بولىپ،بۇل تاقتايلاردى حالىق ورتا ءجايلاۋدان قول ارامەن ءتىلىپ،ولشەپ كەسىپ،كولىكتەرىنە ارتىپ اكەلگەن. ار قايسى وقىتىلاتىن وقۋلىقتى سارسۇمبەدەن كولىكپەن اۋدان بويىنشا زاكازەتىپ، ءبىر نۇسقادان وقىتۋشىلارعا جەتكىزىپ بەرەدى،شاكىرتتەردە وقۋلىق بولمايدى،قارا تاقتايدان (دوسكادان) كوشىرىپ الىپ وقىيدى.ازاتىقتان بۇرىنعى وقۋلىقتار قازاقىستاننان شىعارىلعان سىلاۋيان ارىپپەن جازىلعان ،ازاتتىقتان كەيىنگى وقۋلىقتار سول كەزدە مۇقاش قاكە ۇلىنىڭ رەداكسيالاۋىندا شىعارىلعان. قاعاز وتە تاپشى بولىپ،شايدىڭ قابى،سابان قاعاز،سىرتىندا سىرى جوقشي قارىنداشتار دا وڭايلىققا تابىلمايدى.50 پاراق قاعازى بار ءبىر اق داپتەردى (تيتاراتتى) بىر سەركەشكە ساتىپ الۋعا تۋرا كەلەدى دە سەميالىق تۇرمىسى تومەن كەدەي بالالارى وقۋ ورايىنايە بولا المادى.باسىم كوپ ساندى جۇرتشىلىق ىشەر ءاس،كىيەر كيىمگە جارىماعان.
مەكتەپكە تاپسىرما ورىنداماي كەلگەن بالالارعا ،تارتىپكە بويسىنباعان بالالارعا ەكى قولىنا نەمەسە ءبىر قولىنا كەرپىش كوتەرتۋ جازاسى بەرىلگەن.ءال سوتقارلىق ىستەگەن شاكىرتتەرگە ويىن زالىنىڭ الدىنداعى ساحانا تاقتايىنىڭ استىنا ءتۇسىرىپ جاۋىپ قويۋ جازاسى قولدانىلعان.الىستان كەلەتىن بالالار مەكتەپكە تاي- تايىنشا ءمىنىپ كەلەدى.جاقىنداعىلار جاياۋ جۇرەدى،سەمياسى الىستاعىىلار جاقىن تۋىس،قۇدا- جەگىجاتتارىنىڭ ۇيىنە تۇرىپ وقعان. وقىتۋشىلار ءدىني سالىت –ساناعا ءبويسىنىپ،بەس ۋاقىت ناماز وقيدى.ءار اپتانىڭ جۇما ( اپتانىڭ بەسىنشى كۇنى) كۇنى دەمالىپ ( ازات كۇن) ،جۇما نامازىنا قاتىناسادى.وسىلايشا حالىقتىڭ ءدىني سەنىمىنە قۇرمەت ەتىپ،ءولاردىڭ سەنىمىنە يە بولۋدى ماقسات ەتكەن.
1938- جىلى كوكتوعاي اۋدانى دۇرە وڭىرىندە اشىلعان‹ ءبىلىم وشاعى ،مادەنيەت بەسىگى ›بولعان تۇڭعىش جاڭاشا مەكتەپتەردىڭ قىسقاشا احۋالى تومەندەگدەي: 1. باقشا مەكتەبى
باقشا مەكتەبىنىڭ ورىنى- قازىرگى دۇرە قاراسۋ قىستاعىندا بولىپ ،قاراقاس رۋىنان زەينەل (ۇكىرداي) ،ابدىراقىمان (بي) ، ادىلقان (بي) ،ساعاتاي (زاڭگى ) ، راسول ( زالىڭ ) قاتارلى ادامدار باسقارىپ،8 بولمەلى،ءبىر زالدى كەرپىشتەن استى- ءۇستى تاقتاي ەتىپ ،مەكتەپ سالدىرعان. ۋاقىتى: 1938- جىل كۇز.
مەكتەپ باستىعى: ءشارىپ ابدىراقىمان ۇلى.
وقىتۋشىلارى: اكىمعالي اڭساعان ۇلى، ەرجان نۇرقوجا ۇلى، زەينەل تاقىرموللا ۇلى، ريزابەك سادۋاقاس ۇلى قاتارىلار. وقۋشىلارى: جامساپ، زاداي، احمەت،قاپدىراق،تولەگەتاي،بوبەيقان،مۇقتارقان،كايپەن،اسىعات قاتارىلار.
باقشا مەكتەبىنىڭ بۇل قۇرلىسى 1940 –جىلى قاڭتار ايىندا اۋدان اكىمىن قارسى الاتىن ويىن (پيەسسا) دايىنداپ جاتقاندا مورجادان شىققان وتتان ،ءورت اپاتىنا ۇشىراعان. 1941-جىلى مەكتەپ باستىعى-شارىپ قايتىس بولىپ،ورنىنا جەمەنايلىق دولداش ماقىش ۇلى كەلىپ مەكتەپ باستىعى بولىپ تاعايىندالعان.
مەكتەپ قايتا رەمونتتالدى.اقپاس قامزا ۇلى قاتارلى وقىتۋشىلار كەلىپ تولىقتاندى.قىلىنا ورتا ەسەپەن 60-70 وقۋشى وقيدى. 1952-جىلى كۇزدە قايتادان 3 بولمەلى اعاشتان وقىتۋ ءۇيى ءسالىنىپ،مەكتەپ اتى ‹‹دۇرە مەكتەبى›› بولىپ وزگەردى. مەكتەپ باستىعى- اكىمعالي بولدى. 1954-جىلى ءساۋىر ايىندا ارال رايونىنىڭ ۇيعارىمى بويىنشا ،رايوننىڭ وقۋ –اعارتۋعا جاۋاپتى ادامى – راسول سولتىكەن ۇلىنىڭ باسقارۋىندا دۇرە اۋىلدىعىنان اكىمعالي، ەبىقان،الپپلام ىدىرىش ۇلى، جامساپ تولەۋباي ۇلى قاتارىلار حالىقتىڭ كوماسسيالارى بولىپ سايلانىپ،بۇرىنعى باقشا مەكتەبىنىڭ ورىننان حالىقتان مىندەتتى وقۋ –اعارتۋعا 500 تۇياق قوي جيناپ ‹‹ دۇرە مەكتەبىن ›› سالدىردى. قۇرلىس قاراجاتىن اكىمعالي اڭساعان ۇلى باسقاردى. مەكتەپ قۇرلىسىن رەتتەپ سالعان –قاسىم مۇجاڭ دەگەن ادام ەكەن.
مەكتەپ باستىىعى – اكىمعالي اڭساعان ۇلى.
وقىتۋشىلارى: مۇسابەك، بيقوجا،مۇقادىل، قايسا، پاۋزىكارىم قاتارىلار.
مەكتەپ قۇرلىس 6 بولمە ،بىر زالدى وقىتۋ ءۇيى بولىپ،بۇل مەكتەپتە 1958- جىلعا دەيىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن 200 دەن استام وقۋشى وقىپ وتىرعان.
وقۋشىلارى: التىنعازى قۇمىرىسقا ۇلى، باتىرقان بايدوللا ۇلى، بولىسقان باقتىباي ۇلى قاتارىلار. الىمعالي اڭساعان ۇلى دۇرە مەكتەبىنەن 1959- جىلى تۇرعىن مەكتەبىنە اۋىسىپ ىستەگەن.
2. بالاپان مەكتەبى
بالاپان مەكتەبىنىڭ ورىنى- قازىرگى قىزىلجار قىستاعىنىڭ اياق جاعىندا عى سارى قارىن تۇكپىرىنىڭ اياق جاق ءتۇسى،وزەننىڭ سولتۇستىگىندەگى قىزىلجار كەرىشىنىڭ اياق جاق جاداعاي ەتەگىندەگى زاقتى قىستاعىنىڭ مالشىسى –اسەت ساپان ۇلىنىڭ ۇيىنىڭ قاسىندا.
مەكتەپ 1938- جىلى سالىنعان.
مولقى رۋىنان مومىنباي ( بي) ، مەركىت رۋىنان –ايسەك ( زاڭگى) ، تياناق ،اسەرباي،ءبايسولتان قاتارلى ادامدار باسقارىپ سالدىرعان.
مەكتەپ باستىعى- ماۋىتقان بۇركىتباي ۇلى. وقىتۋشىلارى: ومىرزاق ناقىشتاي ۇلى، مارقابا يسا ۇلى ،قيسا اندەباي ۇلى قاتارىلار. مەكتەپ قۇرلىسى 4 بولمە،ءبىر زال،بىر ويىن (پيەسسا) ءۇيى بار.استى ء–ۇستى سىرسىز اق تاقتاي ءبولىپ،ەڭ العاشقى وقۋشىلارى: اندەستان،ءباپسان جيدەباي ءۇلى،تۇرىك وقتان ۇلى،ماۋىت مۇسا ۇلى، داۋىتقان اڭساعان ۇلى، زاكاريا الجان ءۇلى،ءانۋار جارىلقاسىن ۇلى ،جالەل قانجىعا ۇلى قاتارىلاربولىپ،جىلىنا ورتا ەسەپپەن 50-60 وقۋشى وقيدى. بالاپان مەكتەبى 1954-جىلى ارال رايونى قۇرىلعاننان كەيىن قايتا رەمونتتالىپ،ورمانداعى راقىمەتتولانىڭ زاڭدى دەكومۇتىمەن تەرەك تاقتايمەن اندەستان جيدەباي ءۇلى،كالمىك ءالديباي ءۇلى،شاكەن باسپاقباي ۇلى قاتارلى ادامدار كوكتەمگى ءساۋىر ايىندا ارناۋلى تاۋعا كوشكەن ەلدەن قالىپ،بىرنەشە اي ۋاقىتپەن مەكتەپتىڭ استى- ءۇستىىن قايتا تاقتايلاپ شىققان. بالاپان مەكتەبى ارال رايوننىڭ سويىلتى اۋىلىنا قاراستى بولىپ،1954-جىلدان باستاپ ارال رايونىنداعى 6 اۋىلدىق قۇرىلعاننان كەيىن ‹‹سويىلتى مەكتەبى›› دەپ اتالعان. سويىلتى مەكتەبىندە 1959-جىلعى حالىق گۇڭشەسى قۇرىلعانعا دەيىن بالا وقىعان.كەيىن استى ء–ۇستىىنىڭ تاقتايى دۇرە مەكتەبىنە اكەلىنىپ،كەرپىش قۇرلىمى 1984- جىلعا دەيىن مالشىلاردىڭ تۇيە قوراسى رەتىندە ىستەتىلگەن. 1954-جىلدان 1958-جىلعا دەيىن سويىلتى (بالاپان) مەكتەبى مەن اسىل مەكتەبى بىرلىكتە باسقارىلىپ،مەكتەپ باستىعى – ەسكەندىر بولعان. وقىتۋشىلارى: مۇكارام مۇساقان ۇلى،مەشىتقان جاقسىباي ءۇلى،ءماجاي اڭساعان ۇلى،مۇراتقان زيا ۇلى، قاپدەن قونىسباي ۇلى قاتارىلار ءبولىپ،ءار جىلى سويىلتى ،اسىل مەكتەپتەرىنە ءاۋىستىرىلىپ،تەڭشەپ ورنالاسىرىلعان. ەكى مەكتەپتە جىلىنا ورتا ەسەپپەن 180 نەشە بالا وقىعان . وقۋشىلارى: دالەۋىش،ءراۋشان اندەستان ۇلى، شايزا ماسەك ءۇلى،كۇنبەت اكىلباي ۇلى، قاراقات جۋانعان ۇلى،قامەت كولالي ۇلى، قايىرقان قاپدوللا ۇلى، قادەن قوجاقاپان ۇلى،شايزا قوجاقاپان ۇلى قاتارىلار. 1958-جىلى كۇزدە سويىلتى مەكتەبىندەگى وقىتۋشىلار قوسىنىنا ورالعاجى قاسىمقان ۇلى ،مۇراتقان قابدەش ۇلى قاتارىلار كەلىپ تولىقتاندى.سول جىلى ارالاس قوسپا سىنىپ وقىيتىن وقۋشى سانى ارتىپ ،280 بالاعا جەتتى.
3.اسىل مەكتەبى
اسىل مەكتەبىنىڭ قۇرلىس ورىنى- ورتانعى بىتەۋدىڭ تۇسىنداعى وزەننىڭ سولتۇستىك جاعىندا،قازىرگى ء‹جايىلىم مەكتەبىنىڭ › ىشكى جاعى ،زۋقانىڭ سار قۇمىنىڭ باس جاعى . بۇل مەكتەپتى يتەلى ،شەرۋشى رۋلارىنان بورانباي ( تايجى ) ،سالياقىن (تايجى) ،مۇستاري شارباقباي ۇلى قاتارلى ادامدار باس بولىپ سالدىرعان. ۋاقىتى: 1938- جىل.
مەكتەپ باستىعى- سەيتقازى ماقا ۇلى. وقتۋشىلارى: جۋانعان تويشىباي ۇلى،مۇستاري شارباقباي ۇلى . وقۋشىلارى: باتىكەي قىرىقباي ۇلى، اۋپارىش شارباقباي ۇلى ،قايسا ىسقاق ۇلى، قاقىش، شوقىم، ۋالدان (موللا ) زەينوللا ۇلى، ءنابي، ماقسۇم ءتۇسىپ ۇلى، تولەگەن تولەنقان ۇلى،احمەت قاتارىلار.
مەكتەپ قۇرلىسى- 4 بولمە ،بىر زال ،استى ء–ۇستى سامىرسىن تاقتاي،تاقتايىن ناسىنشال ءجايلاۋىنان ءتىلىپ،جەكە سەميالار بولىسىنە ءالىپ،كولىكپەن ارتىپ اكەلىپ بەرگەن. تاقتايىن اعاششى –مادىبايعا وڭدەتىپ سالدىرعان . بۇل مەكتەپ قۇرلىسى-1966-جىلى ماۋسىم ايىندا وزەن سۋىنىڭ تاسقىن اپاتىنا كەتكەن.ءار جىلى ورتا ەسەپپەن 60 بالا وقىعان.
4. ءبىلىم مەكتەبى
ءبىلىم مەكتەبىنىڭ قۇرلىس ورىنى –قازىرگى قارا بۇلعىن اۋىلدىعىنىڭ باتىس جاعى. مەكتەپ قۇرلىسى العاشىندا اعاشتان سالىنىپ، وقۋشىلار 1938-,1939- جىلدارى اعاش ۇيدە وقعان. 1940 –جىلى قاراقاس رۋىنان اقتەكە (بي) ،دابا (بي) ،جانات (زاڭگى) ،شاقاباي زال (زاڭگى ) ،سارباس ءنۇسىپباي (قاجى) قاتارلى ادامداردىڭ باس بولۋىندا ىالىقتان مىندەتتى تۇردە وقۋ- اعارتۋعا حور توپتاپ،حالىق كۇشىمەن كىرپىشتەن استى ء–ۇستى تاقتاي 6 بولمە، ءبىر زالدى مەكتەپ قۇرلىسى سالىنعان. مەكتەپ باستىعى – قابىشتاي ( شەرۋشى ) . وقىتۋشىلارى: ءاشىراپ قانجارقان ءۇلى،شاكەن، مۇقاي تۇرعان ۇلى، ماتاي قوجىقان ۇلى، بايدوللا قالي ۇلى قاتارىلار.
العاشقى وقۋشىلارى : ۋاقيت قالەل ۇلى،قۇمارقان جاڭقاباي ۇلى، زارقان سادەن ۇلى، ساميان ءالجان ۇلى، ءمىنات كوكەي ۇلى قاتارىلار بولىپ،جىلىنا ورتا ەسەپپەن 160 وقۋشى وقىعان. 1942- جىلدىڭ سوڭىنان 1949- جىلعى بۇكىل ەل ازاتتىققاشىققانعا دەيىن جاۋكەرشىلىك زامان بولىپ ،ەل ورنىقسىزداپ،جەر اۋدارىپ،اقتابان شۇبىرىندى دان الدى گانسۋ،چيڭحايدان ،ارتى بوعدانىڭ جەمسارى ،شونجى ،موري اۋداندارىنان التايداعى مەكەنىنە ورالعانشا بالالار وقۋ وقي المادى. التاي حالقى بىتىراپ،توزعىنداپ،بىر ءبولىمى اياعى جەتكەن جەرلەرىندە مەكەندەپ قالدى. 1950- جىلى قىركۇيەك ايىندا كۇرتى مەكتەبى قۇرىلدى.مەكتەپ باستىعى- مۇرات (التايلىق ) بولدى. وقىتۋشىلارى: ىريزابەك سادۋاقاس ۇلى، اقىمەت باباقۇمار ءۇلى،جاۋدەت ابدىراقىمان ۇلى قاتارىلار بولىپ،1-ءسىنىپتان 4-كلاسقا دەيىن 120 وقۋشى وقىعان . وقۋشىلارى: قۇماربەك سادۋاقاس ءۇلى،بيكە ساعاتاي ۇلى، تۇراقان قۋانىش ۇلى قاتارىلار. 1951- جىلى ماۋسىم ايىندا كۇرتى مەكتەبىنىڭ قۇرلىسىن حالىق جاعىنان قايتا ءجاڭالاپ،كەرپىشتەن سالىپ،استى ء–ۇستىن تاقتايلاپ شىقتى. مەكتەپ قۇرلىسى- 5 بولمە،ءبىر زال بولىپ ،ىشىنە ماقسۇت (ۇيعۇر) قاجى ورىس پارتا- ورىندىعىن جاساپ شىقتى. 1952-جىلى قاراشا ايىندا ەل دۇرەگە كوشىپ كەلىپ،حالىق جاعىنان 3 بولمەلى اعاش ۇيدەن مەكتەپ سالىنىپ، بالا وقىتقان. ءبىلىم مەكتەبىنىڭ ورىنا قۇرىلعان وسى مەكتەپتىڭ 1952-,1953- جىلدارى مەكتەپ باستىعى- قاقان جازيت ۇلى بولعان. وقىتۋشىلارى: جاۋدەت ابدىراقىمان ۇلى،قاتاپ سۇكىرباي ۇلى، اقمەت باباقۇمار ۇلى قاتارىلار بولىپ، جىلىنا ورتا ەسەپپەن 90 نەشە بالا وقىعان. جوعارداعى باقشا (دۇرە) مەكتەبى،ءبالاپان ( سويىلتى) مەكتەبى ،اسىل مەكتەبى قاتارلى مەكتەپتەردە 1959- جىلعا دەيىن بالا وقىعان ءارى وقىعان بالا سانى جىل سايىن ارتىپ وتىرعان،قوسىمشا ەرەسەكتەردىڭ ساۋات اشۋ پاندەرىن ۇيىمداستىرىپ وتىرعان. 1959-جىلى قىركۇيەك ايىندا دۇرە حالىق كۇممۋناسى قۇرىلدى. كوممۋنا ورتالىعىنا 4 جىلدىق وقىتۋ تۇزىمىندەگى دۇرە باستاۋىش مەكتەبى قۇرىلدى. بۇل مەكتەپتىڭ قۇرلىسى- 11 وقۋ ءۇيى بولىپ،اعاش ءۇي جانە بىرنەشەۋى قوس شاباق ءۇي . بۇدان تىس دامبا قىستاعىندا 4 بولمەلى بولىمشە مەكتەپ بولىپ،جىيىنى 1070 وقۋشى وقىدى. مەكتەپ باستىعى- قاباقاي ساعدي ۇلى . وقۋ ءبولىم باستىعى- مۇكارام مۇساقان ۇلى. قوجالىق ءبولىم باستىعى- ەسكەندىر تاىعار ۇلى. وقىتۋشىلارى: اقىمەت باباقمار ۇلى، قۇسىمان جاپار ۇلى، ورالعازى قاسمقان ۇلى، قۇماربەك سادۋاقاس ۇلى، پاۋزىلكارىم تانتان ۇلى، قاپدىرازاق سۇلەيمەن ۇلى، تۇرسىن باقتيار ءۇلى،تاكپىر شاماي ۇلى، باقىتبەك راقىم ۇلى، شاعان قوزىباي ۇلى، مۇراتقان قابدەش ۇلى . دامبا بولىمشەسىندە: سالىنباقى سانيازۇلى ،تۇرسىنقان بورقىباي ۇلى، جانىمقان شارمەن ۇلى، ابزالقان زالكەن ۇلى، قايسا، نۇرجامي (سالىنباقىنىڭ ايەلى ) قاتارىلار تۇردى.
1960- جىلى كوكتەمدە حالىق تۇرمىسىن قامداۋ قىيىنعا سوعىپ، اۋىر اشارشىلىق اپاتى سالدارىنان 72 وقۋشى اشتىقتان ولۋمەن بىرگە دۇرە،قارا بۇلعىن حالقىنان جىيىنى مىڭعا جۋىق ادام شىعىنعا ۇشىراعان. وسىدان كەيىن حالىقتى اشارشىلىقتان قۇتىلدىرۋ ءۇشىن كۇرتى، كوكەبۇلاق قاتارلى جەرلەرگە بىتىراتىپ قونىستاندىرعان. وسى جىلى مامىر ايىندا جوعارداعى مەكتەپتەردەن تىس ،امىرقالىق دەگەن جەردەن كوكەبۇلاق باستاۋىش مەكتەبى سالىنىپ، كوكەبۇلاقتان تىڭ جەر اشقان ەگىنشىلىك قىستاقتارى مەن مالشىلىق قىستاق وقۋشىلارى وسى مەكتەپتەن وقىدى. كۇرتىگە بارعان ەلمەن مالشىلاردىڭ ءبىر ءبولىم بالالارى كۇرتى مەكتەبىنەن وقىدى. كوكەبۇلاق بولىمشە مەكتەبىنىڭ ،مەكتەپ باستىعى – مۇكارام بولدى. وقىتۋشىلارى: مۇراتقان قابدەش ۇلى، ابزالقان زالىكەن ۇلى (1962-جىلى اۋىرۋدان قايتىس بولعان) ،اۋدىعان اققوجا ۇلى، تۇرسىنقان بورقىباي ۇلى، قاپدىرازاق، تۇرسىن، قايسا، قابىلقان زيادا ۇلى، ناسىپقان ەشمۇقامەت ۇلى ،تولەن،كۇمبەت اكىلباي ۇلى قاتارىلار. بالا ەرتىستە ءبىر وقىتۋ ءتۇيىنى بولىپ،1-,2-سىنىپ قوسپا سىنىپ اشىلىپ،شاعان قوزىباي ۇلى وقىتتى. جالپى كوكەبۇلاق مالشىلىق وقۋشىلارى 13 سىنىپ،ءجىيىنى 294 وقۋشى وقىدى. كۇرتى،كوكەبۇلاق مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى ءبىر جاز اۋىر تۇرمىس قىيىنشىلىعىنا ۇشىراپ،جابايى جوڭىشقا جانە وتكەن جىلدا اتىزدا قالعان ءبىيداي ماساعىن تەرىپ جەپ كۇن كەشىرگەن.اشارشىلىقتان قارا بيىت باسىپ،جاتاقتا جاتقان بىردە ەكى وقۋشى ءولدى.ءبىر ءبولىم وقۋشىلار وقۋدان قول ءۇزىپ كەتتى.
دۇرەنىڭ وزەن بويىنداعى حالىق سۋ تاسىعان كەزدە ورلەگەن بالىق پەن حورەكتەنىپ ،اشتىقتان قۇتىلعان. 1960-قىلى كۇزدە ءبىر قانشا وقىتۋشىلار جاڭا جازۋدى جالپىلاستىرۋ كۋرسىسىنا بارىپ كەلىپ،1960- جىلى قىركۇيەك ايىندا قابىلدانعان جاڭا بالادان باستاپ جاڭا جازۋمەن وقتتى . 1961-جىلى قازان ايىندا دۇرە باستاۋىش مەكتەبىنىڭ باستىعى- قاباقاي كوكتوعاي اۋدانىنا اۋىسىپ ،ەسكەندىر دۇرە باستاۋىش مەكتەبىنىڭ باستىعى بولدى. مۇكارام-كوكەبۇلاق مەكتەبىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدى.ەكى مەكتەپتىڭ قازىنالىق ەسەبى ءبولىنىپ، جەكە- جەكە ءوز الدىنا اكىمشىلىك تاڭباسى بولدى. دۇرە مەكتەبىنىڭ بۇقالتىرى- اقىمەت باباقۇمار ۇلى،كوكەبۇلاق مەكتەبىنىڭ بۇقالتىرى- قۇسىمان جاپار ۇلى بولىپ ،ماۋسىم سايىن اۋداندىق وقۋ ءبولىمى ارقىلى قازىناعا ەسەپ وتكەرىپ تۇردى. 1962-جىلى قىركۇيەك ايىندا دۇرە مەكتەبىنەن ءبىر حانزۋ سىنىپ اشىلىپ، چىن جۇڭحۋا حالىق مۇعالىمى بولىپ ىستەپ، رايقان،كامەن، لين گۋاڭچىڭ قاتارلى حانزۋ-قازاق بالالارىنان 18 بالا وقۋعا ءتۇستى. سودان باستاپ دۇرە مەكتەبىندە حانزۋ تىلدە وقىيتىن ءسىنىپتار بىرتىندەپ جالعاستى. 1961-جىلى قىركۇيەك ايىندا دۇرەدەن قازىرگى سويىلتى مەكتەبى،كوكەبۇلاقتىڭ اققورعان،تۇنقاتار وقىتۋ تۇيىندەرى سالىنىپ،وقىتۋورىندارى كوبەيىپ،وقۋعا تۇسكەن وقۋشى سانى جىل سايىن ارتتى.1962-,1963-جىلدارى التاي سفان مەكتەبىن ءبىتىرىپ سەيتبەك، ساپارقان زاينوللا ۇلى،ابزالقان دالاباي ۇلى،تولەۋقان (ايەل) ،تۇسىپقان قالاباي ۇلى، قابىننازىر قاتارلى وقىتۋشىلار كەلىپ ،وقىتۋشىلار قوسىنىن تولىقتادى.
1961-جىلى قىركۇيەك ايىندا كوكتوعاي كەن رايونىنان قۋ ەرتىس قالاشىعىنا اۋداندىق 1-ورتا مەكتەپ كوشىپ كەلۋ بايلانىسىمەن كوكەبۇلاق باستاۋىش مەكتەبىنىڭ اياق جاعىنا ،امىرقالىقتىڭ باسىنا 3 بولمەلى وقىتۋ ءۇيى سالىنىپ،اۋداندىق 1-ورتانىڭ بولىمشە ورتالاۋ ءسىنىپى اشىلدى.
مەكتەپ باستىعى-دۇيسەنبەك.وقىتۋشىلارى: قاجىمۇقان ءابىلتاي ۇلى، كۇلزيعا،ابۇير،ناعيما،شارىپقان،زۇلقارجى قاتارىلار. العاشقى وقۋشىلارى: مۇقاتاي، ماقان،جاميعى،قۇرالباي قاتارىلار. 1962-جىلى قىركۇيەك ايىندا قابىلدانعاندار:اقان،قادۋان،كاسيرا،ماعيا،قۇمار،كاكىم،قاسەن قاتارىلار.
1963-جىلى قىركۇيەك ايىندا قابىلدانعاندار: ۇلتقان،ساكىنات،قۇماربەك،اتۋباي،بەيىلقان،قانيپا،انىعان،اكىم،لاتاي قاتارىلار ءبولىپ،ءار جىلى ورتالاۋ 1-جىلدىقتى تاۋىسقان وقۋشىلار اۋداندىق 1-ورتاعا جوتكەلىپ وتىرعان. 1963-جىلى 1-جىلدىققا قابىلدانعان وقۋشىلار 1964-جىلى كۇزدە مەكتەپ تاعانىنداعى وقىتۋشى قاجىمۇقان سەمياسى مەن بىرگە اۋدانعا باردى دا بولىمشە مەكتەپ قىسقارتىلدى. 1963-جىلى قىركۇيەك ايىندا باستاۋىشتىڭ 4-ءسىنىپىن بىتىرگەن وقۋشىلاردان ءبىر كلاسقا 25 وقۋشىنى كوكەبۇلاق بولىمشە ورتالاۋىنا تالداپ الىپ، ورتالاۋ وقىدى دا باسقا وقۋشىلار باستاۋىشتىڭ 5-ءسىنىپىن وقىدى. سودان ياعني 1963-جىلى قىركۇيەك ايىنان باستاپ ،1990-جىلى قىركۇيەك ايىنا دەيىن باستاۋىش بەسجىلدىق وقىتۋ تۇزىمىن اتقارىپ كەلدى. 1962-جىلى دۇيسەنبەك،شارىپقان، ابۇير،ناعيمالار كوكەبۇلاق باستاۋىش مەكتەبىنە اۋىستى. بۇل وقىتۋشىلار اۋدانداعى وقىتۋشىلاردى جىيىپ تاربيەلەۋدە ‹‹ىلە –تارباعاتاي وقيعاسى›› كەزىندەقازاقىستانعا تۋىس –تۋعاندارى كەتكەندەر دەپ اۋىستىرلعان . 1963-جىلى ناۋىرىز ايىندا اۋداندىق ۇگىت بۋىنىڭ بۋجاڭى ءتايىپ پەن ليۋفۋليڭ كەلىپ،قارا بۇلعىن مەكتەبىن 2-فەرماعا ،قازىرگى قار بۇلعىن اۋىلىنا ،قاراستى ەتىپ ءبولىپ قۇرۋدى ورنالاستىردى. مەكتەپ باسقارۋ جالعاستى دۇرە اۋىلىنا قاراستى بولدى دا دۇرە،كوكەبۇلاق، ساۋدا مۋچاڭ ءۇش ورىننىڭ وقىتۋشىلارىنان 4-سىنىپ وقۋشىلارىن سەنتىرلى تۇردە ەكى ورىنعا جىيناپ اسحانا،جاتاق اشىپ وقىتتى. 1963-جىلى قىركۇيەك ايىندا 4-سىنىپ بىتىرگەن وقۋشىلاردىڭ ءبىر ءبولىمىن كوكەبۇلاق ورتالاۋ ءسىنىپىنا تالداپ قابىلداپ،قالعان وقۋشىلاردى تۇرسىنقان بورقىباي ۇلىنىڭ باسقارۋىنداعى دۇرەدەن اشىلعان اۋىلشارۋاشىلىق مەكتەبىنە جانە ءبىر قانشاسىن باستاۋىش 5-ءسىنىپىنا قابىلداپ وقىتتى. مىنە بۇل وقۋشىلار 1-دەن كوكەبۇلاق بولىمشە ورتالاۋىنا قابىلدانعان سوڭعى جىلعى وقۋشىلار بولدى. 2-دەن دۇرەنىڭ وقۋ –اعارتۋ تاريحنىدا باستاۋىشتىڭ بەسجىلدىق وقىتۋ ءتۇزىمى باستالعان العاشقى جىلعى وقۋشىلار بولدى. 3-دەن دۇرەدەن تۇڭعىش رەت اۋىلشارۋاشىلىق مەكتەبىنە قابىلدانعان وقۋشىلار بولدى.
كوكتوعاي اۋداندىق وقۋ- اعارتۋ مەكەمەسىنىڭ 2000-جىلى6- قاراشا دا شىعارعان قۇجاتىندا دۇرە مەكتەپتەرىنىڭ قۇرىلۋ جىل شەگىن مىنداي دەپ تۇراقتاندىرعان:
- دۇرە 1- باستاۋىش مەكتەپ: 1954.9
2.2-باستاۋىش مەكتەپ: 1988.9
3.دۇرە مالشىلىق 1-جاتاقتى مەكتەپ: 1983.5
4,دۇرە مالشىلىق 2-جاتاقتى مەكتەپ:1983.8
5.دۇرە 1- ورتا مەكتەپ:1968.9
6. وقىتۋ رايون:1985.5
قازىرگى كەزگە كەلگەندە مەكتەپ قۇرلىسى كەمەلدەنىپ، وقىتشىلار قوسىنى تولىقتانىپ، ساپا وقۋ –اعارتۋى جالپىلاسىپ، قوس ءتىل وقىتۋى جولعا قويىلىپ، وقىۋشىلار قوسىنى جاستاندى. بالالار قامسىز وقۋدا. وتكەندە وقىتۋشىلار مەكتەپ قۇرلىسىن وزدەرى سالىپ، جاتاقتا جاتىپ، وقۋلىقتى قۇراستىرىپ، داسكى الدىندا بورى جۇتىپ، اشتىقتى ،كۇرەستى كورە ءجۇرىپ ،جاپالى ورىندا قاجىرلى ەڭبەك ەتكەنىن ەندىگى ورەندەر بىلە ءبىلۋى ءۇشىن مەكتەپتەر ‹مەكتەپتىڭ تاريحىن› قۇراستىرىپكىتاپشا ەتىپ شىعارۋدا. قارت ۇستاز بولعان بىزدەر بۇعان قۋانامىز.
مەكتەپ تاريحىن قۇراستىراتىن جولداستارعا پايداسى تيەر دەگەن ويدىڭ جەتەگىمەن قولىمىزعا تۇسكەن ،باسقالاردان سۇراپ ۇعىسقان ماتەريالدى رەتتەپ ، جازىپ سىزعان بولدىق. كەلشەك ۇرپاقتاردىڭ قاجەتىنە جاراسا بولعانى –بىزدىڭ ماقساتىمىز سول . ايتىپ بەرگەندەر: جامساپ قاتارلى اۋىل اقساقالدارى مەن جانىمقان شارمەن ۇلى، قاپدىرازاق سۇلەيمەن ۇلى،جاۋدات ابدىراقىمان ۇلى، مۇراتقان قابدەش ۇلى قاتارلى دەمالىسقا شىققان ۇستازدار.
كەلۋ قاينارى :كوكتوعاي اۋدانى دۇرە اۋىلى
kerey.kz
پىكىر قالدىرۋ