|  | 

تۇلعالار

ساياسي پورترەت: ەرلان قارين

erlan qaryin
ساياساتكەرلەردىڭ ىشىندە ۇنايتىنى ول – ەرلان قارين. بولاشاق قازاقستاننىڭ ليدەرى بولسا ەكەن دەگەن تىلەك تە جوق ەمەس! ەرلان قارين جالعىز ماعان ەمەس قازاق جۋرناليستيكاسىندا جۇرگەننىڭ بارلىعىنا، ورىس جۋرناليستەرىنە، شەت ەلدەگى قازاق جاستارىنا ءتىپتى الماتىنىڭ ءبىر تۇكپىرىندەگى ەش مەم.قىزمەتكەر باس سۇقپايتىن ء“تىل مەن رۋح” كلۋبىنىڭ مۇشەلەرىنە دە ۇنايدى. نەگە!؟ بىرىنشىدەن، قانداي قىزمەتتە بولماسىن باق وكىلدەرىنە اشىق سۇحبات بەرە ءبىلدى. جاڭاوزەن وقيعاسى كەزىندە دە وزگەشە پىكىر ايتتى. ەكىنشىدەن، اقتار مەن قارالار لاگەرىنە بولىنگەن ءبىزدىڭ قوعامدى ءبىرتۇتاس رەتىندە كورەدى. ۇشىنشىدەن، قانداي قىزمەتتە بولماسىن “ەلگە پايدام ءتيسىن”، “كىرپىشىڭ بولىپ قالانايىن” دەگەن نيەتپەن جۇمىس جاسايدى. وعان تولىق كوزىم جەتەدى. “تورتىنشىدەن” دەپ جالعاستىرىپ كەتە بەرۋگە بولادى…

مەن تاس ەمەس رۋح ىزدەپ ءجۇرمىن

تالاي تىلسىم تۇنشىعىپ قالعان ۇڭگىر –
قانشا جۇمباق وزىڭدە قالعانىن ءبىل!
تاس بالبالدار كۇزەتەر بوساعاڭدى –
تاس جۇرەكتى جىبىتەر جانعا دىلگىر.
ج.ءا.
بابالارىمىزدىڭ مۇراسىنان ۇرىكپەي، تارك ەتپەي ولاردى زەرتتەپ، فوتوعا ءتۇسىرىپ جيناپ جۇرگەن ەرلان اعانىڭ “مەن تاس ەمەس رۋح ىزدەپ ءجۇرمىن” دەگەن ءسوزى كوپتى اڭعارتادى. ەرلان اعانىڭ “قازاق الماناعىنا” بەرگەن سۇحباتىنداعى مىنا ءبىر ءسوزى ەسىمنەن كەتپەيدى. ەرلان قارين: “وكىنىشكە قاراي، ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرىندە مۇنداي تاستار كەزدەسە بەرمەيدى. سەبەبى، تىڭ يگەرۋ كەزىندە كوبىسى تەحنيكانىڭ تابانىنا تۇسكەن. قيراتىلعان، ۇرلانعان.” كوكشەتاۋداعى اعالاردان وسىنداي وقيعانى مەن دە ەستىدىم. بالبال تاس شىنىمەندە بىزگە رۋح بەرەتىن سەكىلدى.

پوستتى ۇلكەن قىلىپ جازۋ ادەتىمدە جوق ەدى. بىراق ەرلان اعامىزدىڭ تۇلعاسى، ۇستانىمى، باعىتى ءبىر پوستقا سىيمايدى ەكەن. باسىندا ويلانباپپىن. جۇمەكەننىڭ ءبىر ولەڭىندە مىناداي جولدار باردى:
“توبەلەردىڭ كوڭىلى ءۇشىن، عاسىرلىق،
كەيدە شىڭنىڭ اسقاقتىعىن جاسىردىق” دەگەن. ەرلان اعامىزدىڭ دا بيىكتىگىن بايقاماي جۇرگەندەيمىز نەمەسە جاسىرامىز. پوستتىڭ سوڭىندا پوست يەسىنىڭ سۇحباتتارىنان ءبىر-ەكى ءۇزىندى بەرىپ جىبەرەيىن:

ەرلان قارين: استانانىڭ قۇرىلىسى نەدەن باستالىپ ەدى؟ استانا قۇرىلىسى كەنەسارى ەسكەرتكىشى مەن ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن سالۋدان باستالدى. وسى ەكى نىساننىڭ قۇرىلىسى وزگەلەردەن ءبىرىنشى بولىپ سانالى تۇردە باستالدى ما، الدە كەزدەيسوقتىق پا، مەن ونى بىلمەيمىن. حان كەنەنىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ ءبىرىنشى بولىپ قولعا الىنۋىنىڭ ءبىر سىرى بار. ارىپتەسىم بەرىك ابدىعاليەۆ كەنەسارىنىڭ قازىرگى استانانىڭ ورنىندا بولعان بەكىنىستى الا الماي وكىنىشتە كەتكەنىن، ەندى مىنا بەيبىت كۇندە ونى ءبىزدىڭ العانىمىزداي سەزىلەدى دەپ ايتاتىنى بار ەدى. سول سياقتى الدىمەن ەڭ سوڭعى حانىمىزدىڭ ەسكەرتكىشىن سالۋىمىزدىڭ وتە ۇلكەن ءمانى بارى ەكەنىن ءجيى ايتۋىمىز كەرەك. استانانىڭ سيمۆولى تەك بايتەرەك قانا بولماۋى ءتيىس.

ەرلان قارين: ءبىر وكىنىشتىسى، ءبىز تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋ كەزەڭىندە ۇلتشىلدىقتان ۇركىپ، باس تارتتىق. مەملەكەتتىڭ دامۋىنا باستاپقى ەنەرگيانى بەرەتىن – وسى. ونى ۇلتشىلدىق، ۇلتجاندىلىق دەپ قالاي اتاساق تا ءبارىبىر. 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنان كەيىن، بىزدە، ەڭ الدىمەن، ەليتادا، زيالى قاۋىمدا ءبىر ۇرەي قالىپتاستى. 20 جىل بويىنا وسى ۇلتشىلدىقتى باسىپ كەلدىك. ءتىپتى ونى ۇلتجاندىلىق دەپ جۇمسارتىپ، كوپۇلتتىلىق دەپ وزگەرتىپ، ءوزىمىزدى-ءوزىمىز الداپ، سول ۇعىمدى جوققا شىعارىپ كەلەمىز. بۇل كەڭەستىك داۋىردەن قالىپتاسقان كوزقاراس – ۇلتشىلدىقتى جاعىمسىز فاكتور رەتىندە قابىلداۋ كەڭەستىك داۋىردەن قالىپتاسقان كوزقاراس. ال بۇگىن وسى بىتەۋ وزىنەن-ءوزى جارىلىپ كەلەدى.

قۋانىش قوجابايۇلى

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

    عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

    Altyn Magauina بۇگىن اتامىزدىڭ ەڭ جاقىن شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى، ءبىزدىڭ باۋىرىمىز، قازاقتىڭ ماقتان تۇتاتىن جاستارىنىڭ ءبىرى عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاسقا تولىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن بۇل كۇن – جاي عانا عالىمنىڭ تۋعان كۇن ەمەس، بۇل – ونىڭ جارتى عاسىرلىق ونەگەلى ءومىر جولىنىڭ، ادال ەڭبەگىنىڭ، بيىك پاراسات پەن ادامگەرشىلىگىنىڭ مەرەكەسى. ءبىز عالىمدى تەك تەرەڭ ءبىلىمى ءۇشىن ەمەس، ۇلكەن جۇرەگى ءۇشىن قادىرلەيمىز. عالىمنىڭ الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، “ازاتتىق راديوسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ، بۇگىندە امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىندە ابىرويلى جۇمىس اتقارىپ جۇرگەنى ونىڭ تاباندىلىعىنىڭ، بىلىمگە قۇشتارلىعىنىڭ جانە ەڭبەكقورلىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. الايدا ادامنىڭ شىنايى باعاسى ونىڭ قىزمەتىمەن نەمەسە جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن عانا ولشەنبەسە كەرەك. ادامنىڭ قادىرى ونىڭ جۇرەگىندە،

  • كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

    ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. اقىل-ويى ەركىن، ءماندى، قۇندى دۇنيەلەر تۋعىزا الاتىن، جاسامپازدىق قۋاتى زور ادامدار بولادى. سول سياقتى وركەنيەتتىك الەۋەتى (پوتەنتسيالى) زور حالىقتار بولادى. ونداي قاسيەت وزىندىك قۇندىلىقتار جۇيەتىن جاساي الاتىن، ەشكىمگە ۇقسامايتىن، تەرەڭ تامىرلى رۋحانياتى بار حالىقتاردا بولادى. قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ سونداي حالىقتار ساناتىنا جاتاتىنىمىزدىڭ ايعاعى. سونداي ايعاق ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى كوكباي جاناتايۇلى شىعارماشىلىعىندا مولىنان تابىلادى… كەشە سەمەي قالاسىنداعى ابايدىڭ قورىق- مۋزەيىندە كوكباي جاناتايۇلىنىڭ 165 جىلدىعىنا ارنالعان “ابايدان ساباق الدىم بالا جاستان” اتتى ادەبي كەش ءوتتى. زال بەلگىلى ابايتانۋشى، پروفەسسور جاندوس اۋباكىردىڭ تاعىلىمى مول، اسەرلى بايانداماسىن ەرەكشە ىنتامەن تىڭدادى. سپيكەردى تىڭداپ وتىرىپ: ء“بىز كوكبايدى ءتىپتى بىلمەيمىز دەۋگە بولعانداي ەكەن عوي… كەيدە ءتىپتى جەڭىل، ءۇستىرت

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: