САЯСИ ПОРТРЕТ: ЕРЛАН ҚАРИН

SAYASI PORTRET: ERLAN QARIN

| May 2, 2015

Sayasatkerlerdiñ işinde wnaytını ol – Erlan Qarin. Bolaşaq Qazaqstannıñ lideri bolsa eken degen tilek te joq emes! Erlan Qarin jalğız mağan emes qazaq jurnalistikasında jürgenniñ barlığına, orıs jurnalisterine, şet eldegi qazaq jastarına tipti Almatınıñ bir tükpirindegi eş mem.qızmetker bas swqpaytın “Til men Ruh” klubınıñ müşelerine de wnaydı. Nege!? Birinşiden, qanday qızmette bolmasın BAQ ökilderine aşıq swhbat bere bildi. Jañaözen oqiğası kezinde de özgeşe pikir ayttı. Ekinşiden, aqtar men qaralar lager'ine bölingen bizdiñ qoğamdı birtwtas retinde köredi. Üşinşiden, qanday qızmette bolmasın “elge paydam tisin”, “kirpişiñ bolıp qalanayın” degen nietpen jwmıs jasaydı. Oğan tolıq közim jetedi. “Törtinşiden” dep jalğastırıp kete beruge boladı…

MEN TAS EMES RUH İZDEP JÜRMİN

Talay tılsım twnşığıp qalğan üñgir –
Qanşa jwmbaq öziñde qalğanın bil!
Tas balbaldar küzeter bosağañdı –
Tas jürekti jibiter janğa dilgir.
J.Ä.
Babalarımızdıñ mwrasınan ürikpey, tärk etpey olardı zerttep, fotoğa tüsirip jinap jürgen Erlan ağanıñ “men tas emes ruh izdep jürmin” degen sözi köpti añğartadı. Erlan ağanıñ “Qazaq al'manağına” bergen swhbatındağı mına bir sözi esimnen ketpeydi. Erlan Qarin: “Ökinişke qaray, elimizdiñ soltüstik öñirinde mwnday tastar kezdese bermeydi. Sebebi, tıñ igeru kezinde köbisi tehnikanıñ tabanına tüsken. Qiratılğan, wrlanğan.” Kökşetaudağı ağalardan osınday oqiğanı men de estidim. Balbal tas şınımende bizge RUH beretin sekildi.

Posttı ülken qılıp jazu ädetimde joq edi. Biraq Erlan ağamızdıñ twlğası, wstanımı, bağıtı bir postqa sıymaydı eken. Basında oylanbappın. Jwmekenniñ bir öleñinde mınaday joldar bardı:
“Töbelerdiñ köñili üşin, ğasırlıq,
Keyde şıñnıñ asqaqtığın jasırdıq” degen. Erlan ağamızdıñ da biiktigin bayqamay jürgendeymiz nemese jasıramız. Posttıñ soñında post iesiniñ swhbattarınan bir-eki üzindi berip jibereyin:

Erlan Qarin: Astananıñ qwrılısı neden bastalıp edi? Astana qwrılısı Kenesarı eskertkişi men Euraziya wlttıq universitetin saludan bastaldı. Osı eki nısannıñ qwrılısı özgelerden birinşi bolıp sanalı türde bastaldı ma, älde kezdeysoqtıq pa, men onı bilmeymin. Han Keneniñ eskertkişiniñ birinşi bolıp qolğa alınuınıñ bir sırı bar. Äriptesim Berik Äbdiğaliev Kenesarınıñ qazirgi Astananıñ ornında bolğan bekinisti ala almay ökinişte ketkenin, endi mına beybit künde onı bizdiñ alğanımızday seziledi dep aytatını bar edi. Sol siyaqtı aldımen eñ soñğı hanımızdıñ eskertkişin saluımızdıñ öte ülken mäni barı ekenin jii aytuımız kerek. Astananıñ simvolı tek Bayterek qana bolmauı tiis.

Erlan Qarin: Bir ökiniştisi, biz täuelsiz memleket qwru kezeñinde wltşıldıqtan ürkip, bas tarttıq. Memlekettiñ damuına bastapqı energiyanı beretin – osı. Onı wltşıldıq, wltjandılıq dep qalay atasaq ta bäribir. 1986 jılğı Jeltoqsan oqiğasınan keyin, bizde, eñ aldımen, elitada, ziyalı qauımda bir ürey qalıptastı. 20 jıl boyına osı wltşıldıqtı basıp keldik. Tipti onı wltjandılıq dep jwmsartıp, köpwlttılıq dep özgertip, özimizdi-özimiz aldap, sol wğımdı joqqa şığarıp kelemiz. Bwl keñestik däuirden qalıptasqan közqaras – wltşıldıqtı jağımsız faktor retinde qabıldau keñestik däuirden qalıptasqan közqaras. Al bügin osı biteu özinen-özi jarılıp keledi.

Quanış Qojabaywlı

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq