كوز قاراس رۋحانيات شوۋ-بيزنيس

“بالقاديشا” ءانiن قاشانعى بۇرمالاپ ايتا بەرمەكپiز؟

kerey.kz

 |  Jan 30, 2017

بiراز كۇن بۇرىن “جiگiتتەر” كۆارتەتiنiڭ 10 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان كونتسەرتiن تەلەديداردان بەرiپ جاتقانىن بايقاپ، اندەرiنە قۇلاق سالدىم. “جiگiتتەر” توبى اقان سەرiنiڭ “بالقاديشا” ءانiن وتكەن عاسىردىڭ 30-جىلدارىنداعى ناسيحات قۇرالىنا اينالدىرىپ، ايەل تەڭسiزدiگiن جىرلاعان ماقسۇتبەك مايشەكين ارنايى كiرگiزگەن
“دەگەندە بالقاديشا، بالقاديشا،
كۇيەۋiڭ سەكسەن بەستە، شال، قاديشا”، – دەپ ايتىلعان نۇسقاسىمەن ورىندادى. وسى بiر نۇسقانىڭ ءالi كۇنگە وزگەرمەي، بوياۋىن جوعالتپاي شىرقالىپ كەلە جاتقانىنا قاتتى قاپالىمىن.
نەگiزiندە، اقان سەرi قازiرگi كوكشە وڭiرiندەگi زەرەندi اۋدانىنا قاراستى جىلاندى تاۋىنىڭ باۋرايىنداعى قاراوتكەل جەرiنە شiلدەحانا تويىنا كەلiپ، ىبىراي اتامىزدىڭ قىزى – جيىرما جاستاعى بالقاديشا اپامىزبەن كەزدەسەدi. كەيiن بالقاديشانىڭ كەڭوتكەل اۋىلىنا، وزiنەن التى جاس ۇلكەن ماسابايدىڭ سۇلەيمەنiنە ۇزاتىلعانىن ەستiپ، زارلى وكiنiشiن وسى انمەن شىرقاعان. مiنە، بار تاريحى دا، اقيقاتى دا وسى.
ءاننiڭ تاريحىن بiلە تۇرا، م.مايشەكيننiڭ نۇسقاسىن حالىققا تاراتۋ بiزدiڭ مادەنيەت مينيسترلiگiندەگi مامانداردىڭ سالعىرتتىعى ما، الدە شوۋ-بيزنەستە جۇرگەن ونەرپازدارىمىزدىڭ نەمقۇرايدىلىعى ما، تۇسiنبەدiم.
سوڭعى جىلدارى شىققان “قازاق اندەرi” جيناقتارىنىڭ كوبiندە “بالقاديشا” ءانi وسى قاتە نۇسقادا كەلتiرiلگەنiن بايقايمىز. مىسالى، “اۋىل كەشi كوڭiلدi” اتتى قازاق اندەرi جيناعىنىڭ 87-بەتiندە “بالقاديشا” ءانiنiڭ ەكi شۋماعى باستاپقى قالپىندا وزگەرiسسiز بەرiلگەن.
وتكەن جىلى زەرەندi وڭiرiندە وتكەن كورنەكتi كومپوزيتور، جازۋشى، ارقا اندەرiن زەرتتەۋشi اعامىز يليا جاقانوۆپەن كەزدەسۋ كەشiندە ءوزiنiڭ “بiر كەزدە اقان ەدiم اسپانداعى…” دەگەن دەرەكتi حيكايات كiتابىن ماعان تارتۋ ەتتi. اۆتور ءوز كiتابىندا “بالقاديشا” ءانiنiڭ شىعۋ تەگiن تەرەڭ زەرتتەپ، تياناقتى تۇجىرىم جاسايدى. كiتاپتىڭ 171-بەتiندە يليا اعامىز بىلاي دەپ كۇرسiنەدi: “اقان سەرiنiڭ كوپ كۇيiپ، كوپ سۇيiنگەن جۇرەگiنiڭ بiر تەبiرەنە ەلجiرەگەن كەزi “بالقاديشا” انiندە قالىپ قويدى. بۇل ءان كەشەگi بiر كەزەڭدە ۇزاق جىلدار بويى:
“دەگەندە بالقاديشا، بالقاديشا،
كۇيەۋiڭ سەكسەن بەستە، شال، قاديشا”، – دەپ ايتىلىپ كەلدi. ءالi دە سولاي ايتىلىپ ءجۇر. ورەسiز، بiلiمسiز بiرەۋلەر ۋىلجىعان بالقاديشانى قۋتىڭداعان شالعا تيگiزiپ، جۇرەكتi اۋىرتاتىن، ار-وجداندى قورلاپ، نامىسقا تيەتiن ادەپسiز بەينەبايان دا ءتۇسiرiپتi. قانداي سوراقىلىق؟! نە دەگەن جەتەسiزدiك؟! نەنiڭ نە ەكەنiن بiلمەيتiن ماڭگۇرتتiك دەگەن وسى بولار… قولدان جاسالعان جالعان ءسوزدiڭ سۇرەڭi سانادان ءوشiپ، ۇمىتىلاتىن ەمەس. جۇرەككە بايلانعان دەرت ول! ايىقپاي، جوندەلمەي كەلە جاتقان زاردابىنان ارىلۋ قانداي قيامەت… قانداي قيانات؟! بۇگiنگi جانە كەلەر ۇرپاق ەش شىندىققا كوزi جەتپەي، “بالقاديشا” ءانi جونiندە وسى تەرiس تۇسiنiكپەن كەتە بەرە مە؟…”. مiنە، ەستيتiن قۇلاق بولسا، يليا اعامىزدىڭ دا جانايقايى وسىنداي!
ءدال وسى ماسەلەنi كوتەرiپ، دۇرىس جولعا قويامىن با دەگەن نيەتپەن 2013 جىلى شىققان “قايران ەلiم – قاراوتكەلiم…” دەگەن كiتابىمدا كەڭiنەن جازعان بولاتىنمىن. امال نە، قازiرگi ونەرپاز جاستار كiتاپ وقىمايتىن سياقتى. بiزدiڭ جازعاندارىمىز ورتالىققا اسا جەتە قويماسا دا، يليا جاقانوۆتاي اتاقتى اعالارىمىزدىڭ ەڭبەكتەرiمەن تانىس بولۋ ءار ونەرپازدىڭ مiندەتi ەمەس پە؟!

جەڭiس تەمIرحان، ولكەتانۋشى، بالقاديشا ىبىرايقىزىنىڭ نەمەرەلەس iنiسi.
قاراوتكەل اۋىلى،
كوكشەتاۋ قالاسى

zhasalash.kz