ҰСТАЗЫ ЖАҚСЫНЫҢ – ҰСТАНЫМЫ ЖАҚСЫ
kerey.kz
Егеменді ел болып, еңсе тіктегенімізге биыл – 30 жыл. Азаттықтың ақ туын желбіретіп, замана белестерінен сүрінбей өтіп келеміз. Шүкір дейміз. Тәуелсіздік жолындағы тарихтың тартуы мен талай тауқыметін бастан кештік. Енді, міне, дүбірлі кезеңнің барлық дүрмегін артқа тастап, даңғылға түстік. Ұлттық мәдениетімізді әлемге танытып, өркениеттің өзегінен нәр алдық, жарқын болашақ пен кемел келешекке негіз қаладық.
Құлашын кең жайып, өсіп, өркендеп келе жатқан еліміздің кемел келешегіне кепіл болар – білім мен ғылым игеру, оның құндылығын арттыру. Ал, білім, ғылым бәсекесінде керегі – қырандай қырағылық, жолбарыстай жылдамдық, арыстандай айбарлық. Білім – телегей теңіз қуатындай, ол ұлттық сананы жаңа сапалық деңгейге көтеруде шешуші мәнге ие. Бүгінде жаңа дәуірдің жаңалықтарынан қалмай, жаңғыру үшін қызмет ету, дамыған елдің деңгейіне сай болып, жасампаз болашағымыз үшін жауапкершілікті сезіну – өз Отанын сүйетін әрбір азаматқа парыз әрі міндет. Егемендіктің баянды болмағы – осыдан: әрқайсымыздың «елім, жерім» деп жасаған еңбегіміз – теңіздің тамшысындай үлес, тіршілік мәні.
Сөз жүйесін, ой арнасын ықылым заманнан қадірлі мамандық ұстаздыққа бұрмақпын. Ұстаз деген ұғымның мәні терең: ол өз ауқымына адамгершілік қасиеттер мен өмір өзегін сыйдырып тұр. Жаһандану белең алған қазіргі кезеңде де саналы ұрпақ тәрбиелеп, сапалы білім беріп жүрген ұстаздар есімі – қашан да қадірлі, қашан да биік!..
Қазақта «қарашаңырақ» деген сөз бар. Кие дарыған қастерлі сөз; ұлтымыздың дүниетанымдық өзегін құрайтын салмақты сөз. Әлемдік сахнадағы қуатты елдермен иық тіресіп, бәсекеге қабілетті ел болу үшін, қоғамның көшін бастайтын жас ұрпақты, білікті маманды білім мен ғылымның қайнарынан сусындатып отырған әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін ЕЛ қазақ білімі мен ғылымының ҚАРАШАҢЫРАҒЫ деп атайды. Талай майталман мамандар мен абыройлы азаматтар түлеп ұшқан білім ордасы – бүгінде де көш басында.
Бір немесе бірнеше буынды ғана емес, ұрпақты ғана емес, тұтас бір ұлтты түлеткен университеміздің алтын қоры – ел танитын, жұрт мақтан тұтатын ұстаздар қауымы. Олар – мәртебелі мамандықтың иесі, олар – білім, ғылым қайнарына бойлаған терең білім иелері, олар – шәкірт бақыты үшін күресетін қайраткер тұлғалар, олар – қоғам игілігі үшін қызмет етіп жүрген адал жандар, олар – өз кәсібінің шыңына шыққан шеберлер. Міне, сондықтан ұлттық университет ұстаздары туралы сөз қозғағанда кеудені мақтаныш кернейді!
Хакім Абай өз шығармаларында: «Білгендердің сөзіне махаббатпен ерсеңіз»; «Адамның жақсы болмағы – жақсы ата-ана, жақсы құрбы, жақсы ұстаздан» – деген ой айтады. Ал, ағылшынның белгілі ағартушысы Уильям Уордтың көпке танымал бір нақыл сөзі бар. Ол: «Жақсы ұстаз түсіндіреді, керемет ұстаз көрсетеді, ұлы ұстаз шабыттандырады» – деп жазады. Дәл айтылған сөздер. Ұлы ұстаздардың алдында үнемі шәкірт кейпінде қаласың, себебі, олар білгенің мен білмейтініңнің ара салмағын ажыратып беріп, тануға жетелейді, талпынуға шақырады. Әр ісіңнің қайырымы барына сендіріп, шабыт сыйлайды. Қатардағы қарапайым білімгерден қоғамның қадірлі тұлғасы атануыңа күш салады. Біздің аңыз қылып айтудан жалықпайтын ұстаздарымыз, міне, сонысымен ұлы, сонысымен сыйлы!
Өткен күндерге көз жүгіртіп, кішкене шегініс жасасақ… Маймалман марғасқалардың бейнесі өзінің бар болмысымен елестейді: көсемсөз шеберлері, қарымды қаламгерлер, ғұлама ғалымдар, ұлағатты ұстаздар… Филология факультетінде көп жылдар бойы дәріс оқып, сабақ берген академик Зейнолла Қабдолов, профессор Мархабат Томанов, Тұрсынбек Кәкішов, Жанғара Дәдебаев, Берікбай Сағындықұлы, Зұфар Сейітжанов, Жамбыл атамыздың немере келіні Алма Қыраубаева еңбектері – біз тағылым алатын шеберлік мектебі, шешендік мектебі. Аға буын ұстаздарымыздың өнегелі өмірін, іргелі еңбектерін оқып, зерттеп, зерделеу арқылы тіл мен әдебиет әлеміне сапар шегесің. Қызығасың. «Болмасаң да, ұқсап бағуға» тырысасың. Құт мекенде білім алып жүрген сәттеріңді бағым деп бағалап, қадірін білуге ниет етесің.
Кейінгі көш қашан да алдыңғы көшке қарап бой түзейді. Алдыңғы көш – шамшырақ, алдыңғы көш – темірқазық. Бүгінде аты аталған алдыңғы буын ұстаздардың жолын жолғап, өнегесін өрісті етіп жүрген оқытушы-профессорлар да жоқ емес. Шәкірттерге деген ыстық ықыласын аямайтын, ғалымдық пен ұстаздықтың қос қанатын тең ұстаған – Алуа Темірболат, Сәлима Әбдіраманқызы, Серікбай Қосанов, Самал Дәрібайұлы, Алмасбек Мәуленов, Сәуле Ержанова, Гүлжан Болатова, Гүлназ Рахымқызы, Ардақ Саргелтаева – біз үлгі тұтатын тұлғасы биік ұстаздар. Отандық әдебиеттану ғылымының дамуына ерен еңбек сіңіріп жүрген ғалым-ұстаздарымыз әрқашан ізденіс үстінде жүреді. Олардың өнеге өрісі біздің жаңа ізденістерге жетелейді.
Бірде сабақ барысында Самал Дәрібайұлының бүгінгі таңда ұстаздарымызды ұлықтап, олардың ерен еңбегі туралы шынай ақпараттар таратып жүрген журналистердің жоқтығын айтқанда біраз уақыт ойланып қалдық. «Неге осы мәселені қолға алып, арнай бір жоба ашпасқа?!» деген ой келді бізге. Бұл эссенің де жазылуына осы жағдай түрткі болды.
Қазақтың ұлттық университетіне есімі берілген, әлемге танымал әл-Фараби: «Ұстаз… жаратылысынан өзіне айтылғанның бәрін жете түсінген, көрген, естіген және аңғарған нәрселердің бәрін жадында жақсы сақтайтын, ешнәрсені ұмытпайтын… алғыр да аңғарымпаз ақыл иесі…, мейлінше шешен, өнер-білімге құштар, аса қанағатшыл жаны асқақ және ар-намысын ардақтайтын, жақындарына да, жат адамдарына да әділ…, жұрттың бәріне… жақсылық пен ізгілік көрсетіп…қорқыныш пен жасқану дегенді білмейтін батыл, ержүрек болуы керек» – дейді. Данышпан бабамыз сипаттаған ұстаздарды біз көре алдық, олардан тәлім-тәрбие ала алдық. Олардың бойына жиған біліміне, кісілік қасиеттеріне, қарапайым болмысына қарап таңғалдық. Олардың сырлы да нұрлы болмыс әлемінің кереметтерін тануға; өз ісін, өз ұлтын, өз тілін сүйетін жандардың болмыс биігіне шығуға ұмтылдық.
Жалғыз адамның ғана емес, күллі қоғамның білімі мен интеллектуалдық дамуына әсер етіп, соған ықпал ету – екінің бірінің қолынан келе бермейтін ерлік. Кемел келешек, жарқын болашақ қалыптастырып, егеменді елдің еңсесін биіктетер, дамушы елдің деңгейін көтерер жас маманды, болашақ білімді ұрпақты тәрбиелеп шығаратын ҰСТАЗ болудың жүгі ауыр. Біз атап өткен ұстаздар – білімі мен білігі үйлескен, шеберлік шыңына шыққан, ұлттық сана биігінен табылған, «ғылым» атты шексіз кеңістіктен өз орнын тапқан тұлғалар. Олардың ұстаз ретіндегі кесек тұлғасына қарап, бізге берген игілікті біліміне қарап, өз арқамызға үлкен жауапкершілікті артқанымызды, сол жауапкершілікті атқару жолында үлкен мақсаттарға жету керек екенімізді ұғынамыз. Себебі, ұстазы жақсының әрдайым ұстанымы жақсы болатыны ақиқат. Ақиқатқа күмән келтірмеу жолында бізге де үлкен ізденіс, ерен еңбек қажет.
Қазақтың классик жазушысы, ғұлама ғалым М.Әуезов: « Ел болам десең, бесігіңді түзе!» – деген екен. Ол «Еліңнің ертеңі, келешегіңнің кепілі – жас ұрпағыңды жақсылап өсір» дегені. Данышпан әл – Фараби тағы бір сөзінде: «Ұстаздар – құдды жұрт айтатын, тамшысымен тас тесетін су сияқты» – дейді. Осы сөздерден-ақ ұстаздық жолдың, ұстаздық міндеттің жүгі ауыр екенін тап басып тануға болады. Сол үшін өнімді шығармашылықты өрістету жолында, өркениет шыңына ілгері басу мақсатында шебер ұстаздарымыздың саны жыл санап арта берсін дегім келеді.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің
2-курс (PhD) докторанты
Жалғасбаева Қанағат Баймұратқызы
Пікір қалдыру