ۇستازى جاقسىنىڭ – ۇستانىمى جاقسى
kerey.kz
ەگەمەندى ەل بولىپ، ەڭسە تىكتەگەنىمىزگە بيىل – 30 جىل. ازاتتىقتىڭ اق تۋىن جەلبىرەتىپ، زامانا بەلەستەرىنەن سۇرىنبەي ءوتىپ كەلەمىز. شۇكىر دەيمىز. تاۋەلسىزدىك جولىنداعى تاريحتىڭ تارتۋى مەن تالاي تاۋقىمەتىن باستان كەشتىك. ەندى، مىنە، ءدۇبىرلى كەزەڭنىڭ بارلىق دۇرمەگىن ارتقا تاستاپ، داڭعىلعا تۇستىك. ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى الەمگە تانىتىپ، وركەنيەتتىڭ وزەگىنەن ءنار الدىق، جارقىن بولاشاق پەن كەمەل كەلەشەككە نەگىز قالادىق.
قۇلاشىن كەڭ جايىپ، ءوسىپ، وركەندەپ كەلە جاتقان ەلىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگىنە كەپىل بولار – ءبىلىم مەن عىلىم يگەرۋ، ونىڭ قۇندىلىعىن ارتتىرۋ. ال، ءبىلىم، عىلىم باسەكەسىندە كەرەگى – قىرانداي قىراعىلىق، جولبارىستاي جىلدامدىق، ارىستانداي ايبارلىق. ءبىلىم – تەلەگەي تەڭىز قۋاتىنداي، ول ۇلتتىق سانانى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋدە شەشۋشى مانگە يە. بۇگىندە جاڭا ءداۋىردىڭ جاڭالىقتارىنان قالماي، جاڭعىرۋ ءۇشىن قىزمەت ەتۋ، دامىعان ەلدىڭ دەڭگەيىنە ساي بولىپ، جاسامپاز بولاشاعىمىز ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ – ءوز وتانىن سۇيەتىن ءاربىر ازاماتقا پارىز ءارى مىندەت. ەگەمەندىكتىڭ باياندى بولماعى – وسىدان: ارقايسىمىزدىڭ «ەلىم، جەرىم» دەپ جاساعان ەڭبەگىمىز – تەڭىزدىڭ تامشىسىنداي ۇلەس، تىرشىلىك ءمانى.
ءسوز جۇيەسىن، وي ارناسىن ىقىلىم زاماننان قادىرلى ماماندىق ۇستازدىققا بۇرماقپىن. ۇستاز دەگەن ۇعىمنىڭ ءمانى تەرەڭ: ول ءوز اۋقىمىنا ادامگەرشىلىك قاسيەتتەر مەن ءومىر وزەگىن سىيدىرىپ تۇر. جاھاندانۋ بەلەڭ العان قازىرگى كەزەڭدە دە سانالى ۇرپاق تاربيەلەپ، ساپالى ءبىلىم بەرىپ جۇرگەن ۇستازدار ەسىمى – قاشان دا قادىرلى، قاشان دا بيىك!..
قازاقتا «قاراشاڭىراق» دەگەن ءسوز بار. كيە دارىعان قاستەرلى ءسوز; ۇلتىمىزدىڭ دۇنيەتانىمدىق وزەگىن قۇرايتىن سالماقتى ءسوز. الەمدىك ساحناداعى قۋاتتى ەلدەرمەن يىق تىرەسىپ، باسەكەگە قابىلەتتى ەل بولۋ ءۇشىن، قوعامنىڭ كوشىن باستايتىن جاس ۇرپاقتى، بىلىكتى ماماندى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ قاينارىنان سۋسىنداتىپ وتىرعان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن ەل قازاق ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ قاراشاڭىراعى دەپ اتايدى. تالاي مايتالمان ماماندار مەن ابىرويلى ازاماتتار تۇلەپ ۇشقان ءبىلىم ورداسى – بۇگىندە دە كوش باسىندا.
ءبىر نەمەسە بىرنەشە بۋىندى عانا ەمەس، ۇرپاقتى عانا ەمەس، تۇتاس ءبىر ۇلتتى تۇلەتكەن ۋنيۆەرسيتەمىزدىڭ التىن قورى – ەل تانيتىن، جۇرت ماقتان تۇتاتىن ۇستازدار قاۋىمى. ولار – مارتەبەلى ماماندىقتىڭ يەسى، ولار – ءبىلىم، عىلىم قاينارىنا بويلاعان تەرەڭ ءبىلىم يەلەرى، ولار – شاكىرت باقىتى ءۇشىن كۇرەسەتىن قايراتكەر تۇلعالار، ولار – قوعام يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ادال جاندار، ولار – ءوز كاسىبىنىڭ شىڭىنا شىققان شەبەرلەر. مىنە، سوندىقتان ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت ۇستازدارى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا كەۋدەنى ماقتانىش كەرنەيدى!
حاكىم اباي ءوز شىعارمالارىندا: «بىلگەندەردىڭ سوزىنە ماحابباتپەن ەرسەڭىز»; «ادامنىڭ جاقسى بولماعى – جاقسى اتا-انا، جاقسى قۇربى، جاقسى ۇستازدان» – دەگەن وي ايتادى. ال، اعىلشىننىڭ بەلگىلى اعارتۋشىسى ۋيليام ۋوردتىڭ كوپكە تانىمال ءبىر ناقىل ءسوزى بار. ول: «جاقسى ۇستاز تۇسىندىرەدى، كەرەمەت ۇستاز كورسەتەدى، ۇلى ۇستاز شابىتتاندىرادى» – دەپ جازادى. ءدال ايتىلعان سوزدەر. ۇلى ۇستازداردىڭ الدىندا ۇنەمى شاكىرت كەيپىندە قالاسىڭ، سەبەبى، ولار بىلگەنىڭ مەن بىلمەيتىنىڭنىڭ ارا سالماعىن اجىراتىپ بەرىپ، تانۋعا جەتەلەيدى، تالپىنۋعا شاقىرادى. ءار ءىسىڭنىڭ قايىرىمى بارىنا سەندىرىپ، شابىت سىيلايدى. قاتارداعى قاراپايىم بىلىمگەردەن قوعامنىڭ قادىرلى تۇلعاسى اتانۋىڭا كۇش سالادى. ءبىزدىڭ اڭىز قىلىپ ايتۋدان جالىقپايتىن ۇستازدارىمىز، مىنە، سونىسىمەن ۇلى، سونىسىمەن سىيلى!
وتكەن كۇندەرگە كوز جۇگىرتىپ، كىشكەنە شەگىنىس جاساساق… مايمالمان مارعاسقالاردىڭ بەينەسى ءوزىنىڭ بار بولمىسىمەن ەلەستەيدى: كوسەمسوز شەبەرلەرى، قارىمدى قالامگەرلەر، عۇلاما عالىمدار، ۇلاعاتتى ۇستازدار… فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە كوپ جىلدار بويى ءدارىس وقىپ، ساباق بەرگەن اكادەميك زەينوللا قابدولوۆ، پروفەسسور مارحابات تومانوۆ، تۇرسىنبەك كاكىشوۆ، جانعارا دادەباەۆ، بەرىكباي ساعىندىقۇلى، زۇفار سەيىتجانوۆ، جامبىل اتامىزدىڭ نەمەرە كەلىنى الما قىراۋباەۆا ەڭبەكتەرى – ءبىز تاعىلىم الاتىن شەبەرلىك مەكتەبى، شەشەندىك مەكتەبى. اعا بۋىن ۇستازدارىمىزدىڭ ونەگەلى ءومىرىن، ىرگەلى ەڭبەكتەرىن وقىپ، زەرتتەپ، زەردەلەۋ ارقىلى ءتىل مەن ادەبيەت الەمىنە ساپار شەگەسىڭ. قىزىعاسىڭ. «بولماساڭ دا، ۇقساپ باعۋعا» تىرىساسىڭ. قۇت مەكەندە ءبىلىم الىپ جۇرگەن ساتتەرىڭدى باعىم دەپ باعالاپ، قادىرىن بىلۋگە نيەت ەتەسىڭ.
كەيىنگى كوش قاشان دا الدىڭعى كوشكە قاراپ بوي تۇزەيدى. الدىڭعى كوش – شامشىراق، الدىڭعى كوش – تەمىرقازىق. بۇگىندە اتى اتالعان الدىڭعى بۋىن ۇستازداردىڭ جولىن جولعاپ، ونەگەسىن ءورىستى ەتىپ جۇرگەن وقىتۋشى-پروفەسسورلار دا جوق ەمەس. شاكىرتتەرگە دەگەن ىستىق ىقىلاسىن ايامايتىن، عالىمدىق پەن ۇستازدىقتىڭ قوس قاناتىن تەڭ ۇستاعان – الۋا تەمىربولات، ءساليما ابدىرامانقىزى، سەرىكباي قوسانوۆ، سامال ءدارىبايۇلى، الماسبەك ماۋلەنوۆ، ساۋلە ەرجانوۆا، گۇلجان بولاتوۆا، گۇلناز راحىمقىزى، ارداق سارگەلتاەۆا – ءبىز ۇلگى تۇتاتىن تۇلعاسى بيىك ۇستازدار. وتاندىق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ دامۋىنا ەرەن ەڭبەك ءسىڭىرىپ جۇرگەن عالىم-ۇستازدارىمىز ارقاشان ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەدى. ولاردىڭ ونەگە ءورىسى ءبىزدىڭ جاڭا ىزدەنىستەرگە جەتەلەيدى.
بىردە ساباق بارىسىندا سامال ءدارىبايۇلىنىڭ بۇگىنگى تاڭدا ۇستازدارىمىزدى ۇلىقتاپ، ولاردىڭ ەرەن ەڭبەگى تۋرالى شىناي اقپاراتتار تاراتىپ جۇرگەن جۋرناليستەردىڭ جوقتىعىن ايتقاندا ءبىراز ۋاقىت ويلانىپ قالدىق. «نەگە وسى ماسەلەنى قولعا الىپ، ارناي ءبىر جوبا اشپاسقا؟!» دەگەن وي كەلدى بىزگە. بۇل ەسسەنىڭ دە جازىلۋىنا وسى جاعداي تۇرتكى بولدى.
قازاقتىڭ ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە ەسىمى بەرىلگەن، الەمگە تانىمال ءال-فارابي: «ۇستاز… جاراتىلىسىنان وزىنە ايتىلعاننىڭ ءبارىن جەتە تۇسىنگەن، كورگەن، ەستىگەن جانە اڭعارعان نارسەلەردىڭ ءبارىن جادىندا جاقسى ساقتايتىن، ەشنارسەنى ۇمىتپايتىن… العىر دا اڭعارىمپاز اقىل يەسى…، مەيلىنشە شەشەن، ونەر-بىلىمگە قۇشتار، اسا قاناعاتشىل جانى اسقاق جانە ار-نامىسىن ارداقتايتىن، جاقىندارىنا دا، جات ادامدارىنا دا ءادىل…، جۇرتتىڭ بارىنە… جاقسىلىق پەن ىزگىلىك كورسەتىپ…قورقىنىش پەن جاسقانۋ دەگەندى بىلمەيتىن باتىل، ەرجۇرەك بولۋى كەرەك» – دەيدى. دانىشپان بابامىز سيپاتتاعان ۇستازداردى ءبىز كورە الدىق، ولاردان ءتالىم-تاربيە الا الدىق. ولاردىڭ بويىنا جيعان بىلىمىنە، كىسىلىك قاسيەتتەرىنە، قاراپايىم بولمىسىنا قاراپ تاڭعالدىق. ولاردىڭ سىرلى دا نۇرلى بولمىس الەمىنىڭ كەرەمەتتەرىن تانۋعا; ءوز ءىسىن، ءوز ۇلتىن، ءوز ءتىلىن سۇيەتىن جانداردىڭ بولمىس بيىگىنە شىعۋعا ۇمتىلدىق.
جالعىز ادامنىڭ عانا ەمەس، كۇللى قوعامنىڭ ءبىلىمى مەن ينتەللەكتۋالدىق دامۋىنا اسەر ەتىپ، سوعان ىقپال ەتۋ – ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن ەرلىك. كەمەل كەلەشەك، جارقىن بولاشاق قالىپتاستىرىپ، ەگەمەندى ەلدىڭ ەڭسەسىن بيىكتەتەر، دامۋشى ەلدىڭ دەڭگەيىن كوتەرەر جاس ماماندى، بولاشاق ءبىلىمدى ۇرپاقتى تاربيەلەپ شىعاراتىن ۇستاز بولۋدىڭ جۇگى اۋىر. ءبىز اتاپ وتكەن ۇستازدار – ءبىلىمى مەن بىلىگى ۇيلەسكەن، شەبەرلىك شىڭىنا شىققان، ۇلتتىق سانا بيىگىنەن تابىلعان، «عىلىم» اتتى شەكسىز كەڭىستىكتەن ءوز ورنىن تاپقان تۇلعالار. ولاردىڭ ۇستاز رەتىندەگى كەسەك تۇلعاسىنا قاراپ، بىزگە بەرگەن يگىلىكتى بىلىمىنە قاراپ، ءوز ارقامىزعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى ارتقانىمىزدى، سول جاۋاپكەرشىلىكتى اتقارۋ جولىندا ۇلكەن ماقساتتارعا جەتۋ كەرەك ەكەنىمىزدى ۇعىنامىز. سەبەبى، ۇستازى جاقسىنىڭ ءاردايىم ۇستانىمى جاقسى بولاتىنى اقيقات. اقيقاتقا كۇمان كەلتىرمەۋ جولىندا بىزگە دە ۇلكەن ىزدەنىس، ەرەن ەڭبەك قاجەت.
قازاقتىڭ كلاسسيك جازۋشىسى، عۇلاما عالىم م.اۋەزوۆ: « ەل بولام دەسەڭ، بەسىگىڭدى تۇزە!» – دەگەن ەكەن. ول «ەلىڭنىڭ ەرتەڭى، كەلەشەگىڭنىڭ كەپىلى – جاس ۇرپاعىڭدى جاقسىلاپ ءوسىر» دەگەنى. دانىشپان ءال – فارابي تاعى ءبىر سوزىندە: «ۇستازدار – قۇددى جۇرت ايتاتىن، تامشىسىمەن تاس تەسەتىن سۋ سياقتى» – دەيدى. وسى سوزدەردەن-اق ۇستازدىق جولدىڭ، ۇستازدىق مىندەتتىڭ جۇگى اۋىر ەكەنىن تاپ باسىپ تانۋعا بولادى. سول ءۇشىن ءونىمدى شىعارماشىلىقتى ورىستەتۋ جولىندا، وركەنيەت شىڭىنا ىلگەرى باسۋ ماقساتىندا شەبەر ۇستازدارىمىزدىڭ سانى جىل ساناپ ارتا بەرسىن دەگىم كەلەدى.
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
2-كۋرس (PhD) دوكتورانتى
جالعاسباەۆا قاناعات بايمۇراتقىزى
پىكىر قالدىرۋ