WSTAZI JAQSINIÑ – WSTANIMI JAQSI
kerey.kz
Egemendi el bolıp, eñse tiktegenimizge biıl – 30 jıl. Azattıqtıñ aq tuın jelbiretip, zamana belesterinen sürinbey ötip kelemiz. Şükir deymiz. Täuelsizdik jolındağı tarihtıñ tartuı men talay tauqımetin bastan keştik. Endi, mine, dübirli kezeñniñ barlıq dürmegin artqa tastap, dañğılğa tüstik. Wlttıq mädenietimizdi älemge tanıtıp, örkeniettiñ özeginen när aldıq, jarqın bolaşaq pen kemel keleşekke negiz qaladıq.
Qwlaşın keñ jayıp, ösip, örkendep kele jatqan elimizdiñ kemel keleşegine kepil bolar – bilim men ğılım igeru, onıñ qwndılığın arttıru. Al, bilim, ğılım bäsekesinde keregi – qıranday qırağılıq, jolbarıstay jıldamdıq, arıstanday aybarlıq. Bilim – telegey teñiz quatınday, ol wlttıq sananı jaña sapalıq deñgeyge köterude şeşuşi mänge ie. Büginde jaña däuirdiñ jañalıqtarınan qalmay, jañğıru üşin qızmet etu, damığan eldiñ deñgeyine say bolıp, jasampaz bolaşağımız üşin jauapkerşilikti sezinu – öz Otanın süyetin ärbir azamatqa parız äri mindet. Egemendiktiñ bayandı bolmağı – osıdan: ärqaysımızdıñ «elim, jerim» dep jasağan eñbegimiz – teñizdiñ tamşısınday üles, tirşilik mäni.
Söz jüyesin, oy arnasın ıqılım zamannan qadirli mamandıq wstazdıqqa bwrmaqpın. Wstaz degen wğımnıñ mäni tereñ: ol öz auqımına adamgerşilik qasietter men ömir özegin sıydırıp twr. Jahandanu beleñ alğan qazirgi kezeñde de sanalı wrpaq tärbielep, sapalı bilim berip jürgen wstazdar esimi – qaşan da qadirli, qaşan da biik!..
Qazaqta «qaraşañıraq» degen söz bar. Kie darığan qasterli söz; wltımızdıñ dünietanımdıq özegin qwraytın salmaqtı söz. Älemdik sahnadağı quattı eldermen iıq tiresip, bäsekege qabiletti el bolu üşin, qoğamnıñ köşin bastaytın jas wrpaqtı, bilikti mamandı bilim men ğılımnıñ qaynarınan susındatıp otırğan äl-Farabi atındağı Qazaq wlttıq universitetin EL qazaq bilimi men ğılımınıñ QARAŞAÑIRAĞI dep ataydı. Talay maytalman mamandar men abıroylı azamattar tülep wşqan bilim ordası – büginde de köş basında.
Bir nemese birneşe buındı ğana emes, wrpaqtı ğana emes, twtas bir wlttı tületken universitemizdiñ altın qorı – el tanitın, jwrt maqtan twtatın wstazdar qauımı. Olar – märtebeli mamandıqtıñ iesi, olar – bilim, ğılım qaynarına boylağan tereñ bilim ieleri, olar – şäkirt baqıtı üşin küresetin qayratker twlğalar, olar – qoğam igiligi üşin qızmet etip jürgen adal jandar, olar – öz käsibiniñ şıñına şıqqan şeberler. Mine, sondıqtan wlttıq universitet wstazdarı turalı söz qozğağanda keudeni maqtanış kerneydi!
Hakim Abay öz şığarmalarında: «Bilgenderdiñ sözine mahabbatpen erseñiz»; «Adamnıñ jaqsı bolmağı – jaqsı ata-ana, jaqsı qwrbı, jaqsı wstazdan» – degen oy aytadı. Al, ağılşınnıñ belgili ağartuşısı Uil'yam Uordtıñ köpke tanımal bir naqıl sözi bar. Ol: «Jaqsı wstaz tüsindiredi, keremet wstaz körsetedi, wlı wstaz şabıttandıradı» – dep jazadı. Däl aytılğan sözder. Wlı wstazdardıñ aldında ünemi şäkirt keypinde qalasıñ, sebebi, olar bilgeniñ men bilmeytiniñniñ ara salmağın ajıratıp berip, tanuğa jeteleydi, talpınuğa şaqıradı. Är isiñniñ qayırımı barına sendirip, şabıt sıylaydı. Qatardağı qarapayım bilimgerden qoğamnıñ qadirli twlğası atanuıña küş saladı. Bizdiñ añız qılıp aytudan jalıqpaytın wstazdarımız, mine, sonısımen wlı, sonısımen sıylı!
Ötken künderge köz jügirtip, kişkene şeginis jasasaq… Maymalman marğasqalardıñ beynesi öziniñ bar bolmısımen elesteydi: kösemsöz şeberleri, qarımdı qalamgerler, ğwlama ğalımdar, wlağattı wstazdar… Filologiya fakul'tetinde köp jıldar boyı däris oqıp, sabaq bergen akademik Zeynolla Qabdolov, professor Marhabat Tomanov, Twrsınbek Käkişov, Janğara Dädebaev, Berikbay Sağındıqwlı, Zwfar Seyitjanov, Jambıl atamızdıñ nemere kelini Alma Qıraubaeva eñbekteri – biz tağılım alatın şeberlik mektebi, şeşendik mektebi. Ağa buın wstazdarımızdıñ önegeli ömirin, irgeli eñbekterin oqıp, zerttep, zerdeleu arqılı til men ädebiet älemine sapar şegesiñ. Qızığasıñ. «Bolmasañ da, wqsap bağuğa» tırısasıñ. Qwt mekende bilim alıp jürgen sätteriñdi bağım dep bağalap, qadirin biluge niet etesiñ.
Keyingi köş qaşan da aldıñğı köşke qarap boy tüzeydi. Aldıñğı köş – şamşıraq, aldıñğı köş – temirqazıq. Büginde atı atalğan aldıñğı buın wstazdardıñ jolın jolğap, önegesin öristi etip jürgen oqıtuşı-professorlar da joq emes. Şäkirtterge degen ıstıq ıqılasın ayamaytın, ğalımdıq pen wstazdıqtıñ qos qanatın teñ wstağan – Alua Temirbolat, Sälima Äbdiramanqızı, Serikbay Qosanov, Samal Däribaywlı, Almasbek Mäulenov, Säule Erjanova, Güljan Bolatova, Gülnaz Rahımqızı, Ardaq Sargeltaeva – biz ülgi twtatın twlğası biik wstazdar. Otandıq ädebiettanu ğılımınıñ damuına eren eñbek siñirip jürgen ğalım-wstazdarımız ärqaşan izdenis üstinde jüredi. Olardıñ önege örisi bizdiñ jaña izdenisterge jeteleydi.
Birde sabaq barısında Samal Däribaywlınıñ bügingi tañda wstazdarımızdı wlıqtap, olardıñ eren eñbegi turalı şınay aqparattar taratıp jürgen jurnalisterdiñ joqtığın aytqanda biraz uaqıt oylanıp qaldıq. «Nege osı mäseleni qolğa alıp, arnay bir joba aşpasqa?!» degen oy keldi bizge. Bwl esseniñ de jazıluına osı jağday türtki boldı.
Qazaqtıñ wlttıq universitetine esimi berilgen, älemge tanımal äl-Farabi: «Wstaz… jaratılısınan özine aytılğannıñ bärin jete tüsingen, körgen, estigen jäne añğarğan närselerdiñ bärin jadında jaqsı saqtaytın, eşnärseni wmıtpaytın… alğır da añğarımpaz aqıl iesi…, meylinşe şeşen, öner-bilimge qwştar, asa qanağatşıl janı asqaq jäne ar-namısın ardaqtaytın, jaqındarına da, jat adamdarına da ädil…, jwrttıñ bärine… jaqsılıq pen izgilik körsetip…qorqınış pen jasqanu degendi bilmeytin batıl, erjürek boluı kerek» – deydi. Danışpan babamız sipattağan wstazdardı biz köre aldıq, olardan tälim-tärbie ala aldıq. Olardıñ boyına jiğan bilimine, kisilik qasietterine, qarapayım bolmısına qarap tañğaldıq. Olardıñ sırlı da nwrlı bolmıs äleminiñ keremetterin tanuğa; öz isin, öz wltın, öz tilin süyetin jandardıñ bolmıs biigine şığuğa wmtıldıq.
Jalğız adamnıñ ğana emes, külli qoğamnıñ bilimi men intellektualdıq damuına äser etip, soğan ıqpal etu – ekiniñ biriniñ qolınan kele bermeytin erlik. Kemel keleşek, jarqın bolaşaq qalıptastırıp, egemendi eldiñ eñsesin biikteter, damuşı eldiñ deñgeyin köterer jas mamandı, bolaşaq bilimdi wrpaqtı tärbielep şığaratın WSTAZ boludıñ jügi auır. Biz atap ötken wstazdar – bilimi men biligi üylesken, şeberlik şıñına şıqqan, wlttıq sana biiginen tabılğan, «ğılım» attı şeksiz keñistikten öz ornın tapqan twlğalar. Olardıñ wstaz retindegi kesek twlğasına qarap, bizge bergen igilikti bilimine qarap, öz arqamızğa ülken jauapkerşilikti artqanımızdı, sol jauapkerşilikti atqaru jolında ülken maqsattarğa jetu kerek ekenimizdi wğınamız. Sebebi, wstazı jaqsınıñ ärdayım wstanımı jaqsı bolatını aqiqat. Aqiqatqa kümän keltirmeu jolında bizge de ülken izdenis, eren eñbek qajet.
Qazaqtıñ klassik jazuşısı, ğwlama ğalım M.Äuezov: « El bolam deseñ, besigiñdi tüze!» – degen eken. Ol «Eliñniñ erteñi, keleşegiñniñ kepili – jas wrpağıñdı jaqsılap ösir» degeni. Danışpan äl – Farabi tağı bir sözinde: «Wstazdar – qwddı jwrt aytatın, tamşısımen tas tesetin su siyaqtı» – deydi. Osı sözderden-aq wstazdıq joldıñ, wstazdıq mindettiñ jügi auır ekenin tap basıp tanuğa boladı. Sol üşin önimdi şığarmaşılıqtı öristetu jolında, örkeniet şıñına ilgeri basu maqsatında şeber wstazdarımızdıñ sanı jıl sanap arta bersin degim keledi.
Äl-Farabi atındağı Qazaq wlttıq universitetiniñ
2-kurs (PhD) doktorantı
Jalğasbaeva Qanağat Baymwratqızı
Pikir qaldıru