ОРАЛ. ҚазАқпарат – Бүгін Орал қаласындағы Салтанат сарайында «Ономастика және көрнекі ақпарат мәселелері» деген тақырыпта республикалық дөңгелек үстел отырысы болды.Онда ҚР Мәдениет және спорт министрлігі Тілдерді дамыту және қоғамдық-саяси жұмыс комитеті төрағасының орынбасары Серік Сәлемовтің мәлім еткеніндей, қазіргі таңда сыртқы жарнама мен көрнекі ақпарат мәтіндерінің қате жазылуы, мемлекеттік тілдегі көрнекі ақпараттардың жүйелі сипат алмауы қоғамда жиі сынға ұшырап жатады.

Елімізде көрнекі ақпарат мәселелері «Қазақстан Республикасындағы Тіл туралы» және «Жарнама туралы» заңына сәйкес жүзеге асырылады. Осы ретте жергілікті атқарушы органдар тарапынан көрнекі ақпараттар мен жарнамалардың сауаттылығын қадағалау, тілін реттеу, жүйелеу жетіспейді. Сол себепті олардың қолданыстағы заңнама талаптарына сай ресімделуі үшін әдістемелік көмек көрсету қажет.

Отырыста сөз алған Батыс Қазақстан облыстық мәслихатының хатшысы Мәлік Құлшар ономастиканың саяси салмағы бар, өзекті мәселелердің бірі екендігін айтып, бұл бағытта өңірде біраз жұмыс жасалғандығын жеткізді.

Айталық, көше атауларын өзгертуге қатысты облыстық ономастика комиссиясына 1237 ұсыныс түссе, соның 730-ы оң шешімін тапты.

ҚР Парламенті Сенатының депутаты, ҚР Үкіметі жанындағы республикалық ономастика комиссиясының мүшесі Жабал Ерғалиевтің айтуынша, мемлекеттік тілді дамыту қазақ қоғамын, ұлт зиялыларын толғандырып отырған аса толғақты мәселелердің бірі екендігі белгілі. Тіл адамның жаны, рухы, соғып тұрған жүрегі, сондықтан оған бей-жай қарауға болмайды. Еліміз Тәуелсіздігін жариялағаннан бергі жиырма бес жыл ішінде сол баяғы мәселелердің алдымыздан шығып келе жатқаны тіл саясатын жүзеге асырудың кемдігінен деуге болады. Ендігі міндет – көп ұлт өкілдері мекендейтін Қазақстандағы ел бірлігін сақтай отырып, мемлекеттік тілдің тарихи маңызын барша қазақстандықтардың санасына сіңіру, оның көкейкесті мәселелерін көп болып шешу. Мысалы, БАҚ-та, теледидарда мемлекеттік тілді насихаттау әдіс-тәсілдерін жетілдіру керек. Бүгінгі ұрпақты тілге баулитын жанды роликтерді неге ұйымдастырмасқа. Сондай-ақ мекеме-кәсіпорындар өз есеп, хабарламаларын екі тілде жасағанымен, оның қазақшасына көңіл толады деп айту қиын. Кейде оның орысшасын оқығаннан кейін ғана қазақша мәтінді түсінуге болады. Яғни қазақ тілі аударма есебінде көлеңкеде қалып қоймауы керек.

Абайтанушы, М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті гуманитарлық ғылымдар институтының директоры, филология ғылымдарының докторы, профессор, академик Мекемтас Мырзахметұлы көрнекі жарнама да ұлттық идеологиядан тысқары қалмауы керектігін атап көрсетті. Халқымызда жер де, даналық та, адамгершілік те жеткілікті. Сондықтан ұлттық дәстүрді жоғалтып алмау үшін көп нәрсе жасалуы керек. Ономастика мәселесінде де ойланатын, қолға алатын мәселелер аз емес. Ең бастысы, әрқайсымыз белсене қатыссақ, қанша күрделі болса да, шешілмейтін мәселе жоқ, тек оны ұзатып алмауымыз керек.

Отырыста сондай-ақ ҚР Үкіметі жанындағы республикалық ономастика комиссиясының мүшелері, Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің профессоры, филология ғылымдарының докторы Серік Негимов, «Айқын» республикалық газетінің бас редакторы Нұртөре Жүсіп және басқалары жарнама және көрнекі ақпарат төңірегінде өз ой-толғамдарымен бөлісті.

Сонымен қатар ономастика саласындағы нормативтік-құқықтық актілерді реттеу мәселелері де талқыланды.

Айта кетейік, ономастикаға байланысты нормативтік-құқықтық актілерге құқықтық талдау жұмыстарын жүргізу мәселесінің туындауына байланысты ономастикалық нысандар, әкімшілік-аумақтық бірліктердің құрамдас бөліктеріне атау беру және қайта атау рәсімдері 2016 жылға дейін тоқтатылып отыр. Осыған орай аталған мәселені талқылау, қолданыстағы заңнамаға ұсыныстар әзірлеу мақсатында Мәдениет және спорт министрлігі жанынан арнайы жұмыс тобы құрылды. Оралда өткен отырыста айтылған ұсыныс-пікірлер де жинақталып, екшелетін болады.