Osı uikend (senbi-jeksenbi) is arasında Qarabwlaqtan äjem berip jibergen sıqpa qwrttı sorıp otırıp häm Astanadan bir dosım äkep bergen şokolad jaqqan kesek jentpen şay soraptap otırıp, Orhan Pamuktıñ “Jiren şaştı äyel” romanın oqıp şıqtım. Dälirek aytqanda Ekin Oklaptıñ ağılşınğa qotarğan tärjimesin. Köz sürinetin kedir-bwdırı joq, tez oqılatın şağın şığarma. Berisi Türkiya, arısı adamzat balasına belgili äkeler men balalar arasındağı kürdeli qarım-qatınastı sipattaytın äleumettik roman. Üş bölimnen twradı. Birinşi bölim – solşıl sayasi közqarastı, oppoziciyaşıl belsendi äkesi tastap ketip, jalğız şeşesi er jetkizgen bozbalanıñ 1980 jıldardıñ ortasında kolledj aqısın tabu üşin qwdıq qazuşı şeberdiñ kömekşisi bolıp Stambuldıñ şetindegi şağın stanciyanıñ mañında bir ay eñbek etui. Äkesiniñ mahabbatına qanbay ösken balañ tabiğattıñ qwdıqşınıñ qamqorlığına bir erip, qatañdığına bir qorlanuı. Sol stanciyağa kelgen köşpeli teatrdıñ özinen 16 jas ülken jiren şaştı aktrisasına ğaşıq bolıp, bir-aq tün köñil qosuı. Ğaşıq derti meñdep, alğaş körgen mahabbat pen alğaş tatqan araqtan közi twmandanıp jürip, 25 metr şıñıraudıñ tübinde su şığara almay jer qazıp jatqan qwdıqşınıñ üstine topıraq şığaratın ülken şelekti bayqausızda tüsirip alıp, mertikken şeberge järdem etuge jaramay bas sauğalay Stambulğa qaşıp ketui. Ekinşi bölim – bas keyipkerdiñ ömir boyı “äkemdey adamdı öltirdim” degen oy men “qay küni policiya wstap äketedi” degen qayğı janın jegidey jep jürip, mıqtı geolog-injenerge keyin iri jer ielenuşi häm qwrılıs kompaniyasınıñ basşısına aynaluı. Üylengen jarınıñ bedeu bolıp, balasız qaluı. Janına jwbanıştı önerden tabuğa tırısuı. Äkesin öltirgen bala men balasın öltirgen äke turalı, äsirese özi bilmey äkesin öltirip, anasına üylengen Edip patşa turalı köne mifterdiñ körkemsuretke aynalğan nwsqaların jinap jürip, jiren şaştı äyeldiñ kezinde tuğan äkesimen aşına bolğanın bilui. Qwdıqşınıñ jiren şaştı äyel kömektesip tiri qalğanın, mayıp bolsa da, şıñıraudan su şığarğanın, tuğan qalası äulie twtıp, qartayıp qaytıs bolğanın anıqtauı. Janı jay tappay 30 jıldan soñ adam tanımastay özgergen stanciyağa qayta baruı. Älgi äyel tapqan jalğız wldıñ öz perzenti bolıp şığuı häm däl sol ızalı jigittiñ qolınan qwdıq basında qaza tabuı. Üşinşi bölim – jiren şaştı äyeldiñ öz tağdırı turalı bayanı häm bas keyipker ölgen soñ ne bolğanın tarqatıp aytuı. Şaşınıñ jasandı tüsinen bastap wlınıñ şınayı minezine deyin sipattauı. Birinşi jäne ekinşi bölim bas keyipkerdiñ atınan, birinşi jaqtan jazılğan. Fabulası men qwrılımınan tañ qalarlıq eşteñe tappadım. Birinşiden, avtor äsire shematizmge ädeyi wrınğan siyaqtı. “Äkesindey adamdı öltirip, künäsinen qaşqan” bozbalanıñ künderdiñ bir küninde özi de “perzentiniñ qolınan qaza tabatını” birden añğarıladı. Ekinşiden, (gäp tüpnwsqada ma, ya ağılşınşa audarmada ma bilmedim) jiren şaştı äyeldiñ tür-twlğasın: köz tartqan körkemdigin, qanıq boyaulı obrazı men portretin köre almadım. Üşinşiden, qazirgi Ultra HD sapalı animaciyalıq fil'mderdegi keyipkerdiñ terisindegi tügine deyin körgisi keletin talğampaz auditoriya ökili siyaqtı zamanaui kitap narqınıñ oqırmanı retinde qwdıqşı käsibi men jıljımaytın mülik salasındağı detal'dardı jäne sonımen baylanıstı qanday da bir wtımdı parallelizmderdi aşqaraqtana izdep taba almadım. Tım jalpılama türde surettelipti. Ortaşa twtınuşı arasında keñirek tarap, az uaqıtta köbirek qarjı tüsiruşi, iri şığarmanıñ aldındağı dayındıq kezeñine jağday jasauşı “tiskebasar” joba retinde qabıldadım. Biraq söyte twra Orhan Pamuktıñ mınaday ortaqol düniesiniñ özi türik qoğamında soñğı 30 jılda bolğan qanşama äleumettik özgeristen habar beretinin bayqap, şınayılığına eriksiz tamsandım. Oydan şığarılğan keyipkerler men oqiğalar oqırman oyındağı şınayı estelikterdi tiriltip jiberse ğana ol jazba – körkem ädebiet. Bir-aq jaytqa qarnım aşıñqırap qaldı. Pamuk zamanaui wldardıñ “äkesin, ya onıñ ornın basatın adam izdeuin” aksioma siyaqtı körsetedi. Negizi 21-ğasırdağı otbası institutı (iştey moyındamasaq ta) orasan zor özgeriske wşırap ülgerdi. Tura jäne auıspalı mağınasında äkesiz ösip jatqan häm “äke” twlğasın izdemeytin perzentter bayağıda şındıqqa aynalğan, jäne bwl äleumettik kategoriyanıñ qay tarapta bolsın qarası qalıñdap baradı. Bälkim bwl – kelesi bir romannıñ taqırıbı şığar.

Galym Bokash facebook paraqşasınan alındı