وسى ۋيكەند (سەنبى-جەكسەنبى) ءىس اراسىندا قارابۇلاقتان اجەم بەرىپ جىبەرگەن سىقپا قۇرتتى سورىپ وتىرىپ ءھام استانادان ءبىر دوسىم اكەپ بەرگەن شوكولاد جاققان كەسەك جەنتپەن شاي سوراپتاپ وتىرىپ، ورحان پامۋكتىڭ “جيرەن شاشتى ايەل” رومانىن وقىپ شىقتىم. دالىرەك ايتقاندا ەكين وكلاپتىڭ اعىلشىنعا قوتارعان تارجىمەسىن. كوز سۇرىنەتىن كەدىر-بۇدىرى جوق، تەز وقىلاتىن شاعىن شىعارما. بەرىسى تۇركيا، ارىسى ادامزات بالاسىنا بەلگىلى اكەلەر مەن بالالار اراسىنداعى كۇردەلى قارىم-قاتىناستى سيپاتتايتىن الەۋمەتتىك رومان. ءۇش بولىمنەن تۇرادى. ءبىرىنشى ءبولىم – سولشىل ساياسي كوزقاراستى، وپپوزيتسياشىل بەلسەندى اكەسى تاستاپ كەتىپ، جالعىز شەشەسى ەر جەتكىزگەن بوزبالانىڭ 1980 جىلداردىڭ ورتاسىندا كوللەدج اقىسىن تابۋ ءۇشىن قۇدىق قازۋشى شەبەردىڭ كومەكشىسى بولىپ ستامبۋلدىڭ شەتىندەگى شاعىن ستانتسيانىڭ ماڭىندا ءبىر اي ەڭبەك ەتۋى. اكەسىنىڭ ماحابباتىنا قانباي وسكەن بالاڭ تابيعاتتىڭ قۇدىقشىنىڭ قامقورلىعىنا ءبىر ەرىپ، قاتاڭدىعىنا ءبىر قورلانۋى. سول ستانتسياعا كەلگەن كوشپەلى تەاتردىڭ وزىنەن 16 جاس ۇلكەن جيرەن شاشتى اكتريساسىنا عاشىق بولىپ، ءبىر-اق ءتۇن كوڭىل قوسۋى. عاشىق دەرتى مەڭدەپ، العاش كورگەن ماحاببات پەن العاش تاتقان اراقتان كوزى تۇماندانىپ ءجۇرىپ، 25 مەتر شىڭىراۋدىڭ تۇبىندە سۋ شىعارا الماي جەر قازىپ جاتقان قۇدىقشىنىڭ ۇستىنە توپىراق شىعاراتىن ۇلكەن شەلەكتى بايقاۋسىزدا ءتۇسىرىپ الىپ، مەرتىككەن شەبەرگە جاردەم ەتۋگە جاراماي باس ساۋعالاي ستامبۋلعا قاشىپ كەتۋى. ەكىنشى ءبولىم – باس كەيىپكەردىڭ ءومىر بويى “اكەمدەي ادامدى ءولتىردىم” دەگەن وي مەن “قاي كۇنى پوليتسيا ۇستاپ اكەتەدى” دەگەن قايعى جانىن جەگىدەي جەپ ءجۇرىپ، مىقتى گەولوگ-ينجەنەرگە كەيىن ءىرى جەر يەلەنۋشى ءھام قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ باسشىسىنا اينالۋى. ۇيلەنگەن جارىنىڭ بەدەۋ بولىپ، بالاسىز قالۋى. جانىنا جۇبانىشتى ونەردەن تابۋعا تىرىسۋى. اكەسىن ولتىرگەن بالا مەن بالاسىن ولتىرگەن اكە تۋرالى، اسىرەسە ءوزى بىلمەي اكەسىن ءولتىرىپ، اناسىنا ۇيلەنگەن ەديپ پاتشا تۋرالى كونە ميفتەردىڭ كوركەمسۋرەتكە اينالعان نۇسقالارىن جيناپ ءجۇرىپ، جيرەن شاشتى ايەلدىڭ كەزىندە تۋعان اكەسىمەن اشىنا بولعانىن ءبىلۋى. قۇدىقشىنىڭ جيرەن شاشتى ايەل كومەكتەسىپ ءتىرى قالعانىن، مايىپ بولسا دا، شىڭىراۋدان سۋ شىعارعانىن، تۋعان قالاسى اۋليە تۇتىپ، قارتايىپ قايتىس بولعانىن انىقتاۋى. جانى جاي تاپپاي 30 جىلدان سوڭ ادام تانىماستاي وزگەرگەن ستانتسياعا قايتا بارۋى. الگى ايەل تاپقان جالعىز ۇلدىڭ ءوز پەرزەنتى بولىپ شىعۋى ءھام ءدال سول ىزالى جىگىتتىڭ قولىنان قۇدىق باسىندا قازا تابۋى. ءۇشىنشى ءبولىم – جيرەن شاشتى ايەلدىڭ ءوز تاعدىرى تۋرالى بايانى ءھام باس كەيىپكەر ولگەن سوڭ نە بولعانىن تارقاتىپ ايتۋى. شاشىنىڭ جاساندى تۇسىنەن باستاپ ۇلىنىڭ شىنايى مىنەزىنە دەيىن سيپاتتاۋى. ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ءبولىم باس كەيىپكەردىڭ اتىنان، ءبىرىنشى جاقتان جازىلعان. فابۋلاسى مەن قۇرىلىمىنان تاڭ قالارلىق ەشتەڭە تاپپادىم. بىرىنشىدەن، اۆتور اسىرە سحەماتيزمگە ادەيى ۇرىنعان سياقتى. “اكەسىندەي ادامدى ءولتىرىپ، كۇناسىنەن قاشقان” بوزبالانىڭ كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ءوزى دە “پەرزەنتىنىڭ قولىنان قازا تاباتىنى” بىردەن اڭعارىلادى. ەكىنشىدەن، (گاپ تۇپنۇسقادا ما، يا اعىلشىنشا اۋدارمادا ما بىلمەدىم) جيرەن شاشتى ايەلدىڭ ءتۇر-تۇلعاسىن: كوز تارتقان كوركەمدىگىن، قانىق بوياۋلى وبرازى مەن پورترەتىن كورە المادىم. ۇشىنشىدەن، قازىرگى Ultra HD ساپالى انيماتسيالىق فيلمدەردەگى كەيىپكەردىڭ تەرىسىندەگى تۇگىنە دەيىن كورگىسى كەلەتىن تالعامپاز اۋديتوريا وكىلى سياقتى زاماناۋي كىتاپ نارقىنىڭ وقىرمانى رەتىندە قۇدىقشى كاسىبى مەن جىلجىمايتىن مۇلىك سالاسىنداعى دەتالداردى جانە سونىمەن بايلانىستى قانداي دا ءبىر ۇتىمدى پاراللەليزمدەردى اشقاراقتانا ىزدەپ تابا المادىم. تىم جالپىلاما تۇردە سۋرەتتەلىپتى. ورتاشا تۇتىنۋشى اراسىندا كەڭىرەك تاراپ، از ۋاقىتتا كوبىرەك قارجى ءتۇسىرۋشى، ءىرى شىعارمانىڭ الدىنداعى دايىندىق كەزەڭىنە جاعداي جاساۋشى “تىسكەباسار” جوبا رەتىندە قابىلدادىم. بىراق سويتە تۇرا ورحان پامۋكتىڭ مىناداي ورتاقول دۇنيەسىنىڭ ءوزى تۇرىك قوعامىندا سوڭعى 30 جىلدا بولعان قانشاما الەۋمەتتىك وزگەرىستەن حابار بەرەتىنىن بايقاپ، شىنايىلىعىنا ەرىكسىز تامساندىم. ويدان شىعارىلعان كەيىپكەرلەر مەن وقيعالار وقىرمان ويىنداعى شىنايى ەستەلىكتەردى ءتىرىلتىپ جىبەرسە عانا ول جازبا – كوركەم ادەبيەت. ءبىر-اق جايتقا قارنىم اشىڭقىراپ قالدى. پامۋك زاماناۋي ۇلداردىڭ “اكەسىن، يا ونىڭ ورنىن باساتىن ادام ىزدەۋىن” اكسيوما سياقتى كورسەتەدى. نەگىزى 21-عاسىرداعى وتباسى ينستيتۋتى (ىشتەي مويىنداماساق تا) وراسان زور وزگەرىسكە ۇشىراپ ۇلگەردى. تۋرا جانە اۋىسپالى ماعىناسىندا اكەسىز ءوسىپ جاتقان ءھام “اكە” تۇلعاسىن ىزدەمەيتىن پەرزەنتتەر باياعىدا شىندىققا اينالعان، جانە بۇل الەۋمەتتىك كاتەگوريانىڭ قاي تاراپتا بولسىن قاراسى قالىڭداپ بارادى. بالكىم بۇل – كەلەسى ءبىر روماننىڭ تاقىرىبى شىعار.

Galym Bokash facebook پاراقشاسىنان الىندى