Jügirtpeler
 |  |  |  | 

Mädeniet Twlğalar Qazaq dästüri

Tekes audanınıñ qala qwrlısın “ŞAÑIRAQ” formasında jobalap wsınıs jasağan Älimjan Aqalaqşı.

<span>kerey.kz</span>kerey.kz
 |  Jan 30, 2018

27066989_1013091682187752_3929593526592583427_nJalpı Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ wlt-azattıq köterilisine deyingi (1939-1944jj arası) mädeni, ädebi, ekonomikalıq häm ağartuşılıq tarixı ğılmi twrğıda zerttelmey keledi.

Bir xalıq üşin qolına qaru alıp janın şüperekke tüyip, basın qauipke tigu- sol xalıq şıdamınıñ eñ soñğı talğamı dep esepteymin, oğan deyin ol xalıq ruxani, mädeni häm äleumettik jañğırumen tiresip bağadı. Meniñ aytpağım, Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ qarulı töñkeris jasağanğa deyingi mädeni, ruxani häm äleumettik-ekonomikalıq jañğıruı turalı bolmaq. 

20-jıldardıñ bası ülken ruxani jañğırudıñ bastauı sanaldı. Älemdik deñgeyde jürilip jatqan mädeni tolqulardı küni bwrtın sezinip öz xalqın bayırğınıñ qarañqı qaptalında wyıqtap, wyalap qalmasın dep şamşıraqqa, jarıq kökjiekke süyregen kösemder payda bola bastadı. Sonday jañalıqtıñ şağın mısalına bügin toqtalmaqpın.

Altayda, Ürimjide, Qwljada, Şäueşekte qazaqtar mädeni-ağartuşılıq töñkerister jasay bastadı. Alıs-jaqın şetelden jün fabrikasın, qoy terisin öñdeytin cex satıp ala bastadı; bwrın şwbırğan tüyeli köş äreñ ötetin asulardan maşina jol saldırıp, kölik asırdı; wlttıq teatr aşılıp, ädebi şığarmalar saxınalandı; tb

20-j soñı, 30-j basında Qazaq eldi-mekenderinde jañadan äkimşilik audan, qalalar payda boldı. Jeri keñ, xalqı şoğırlı öñirler audandarğa bölindi. Sonday audan äkimşiliginiñ biri- İle ualayatınıñ Tekes audanı.

jalpı, 30-jıldarı İle ualayatında 28 aqalaqşı el bolğan eken. Är aqalaqşığa 1000 tütin üy bağınğan. YAğni İle ualayatında 1 guñ (töre auılı), 28 aqalaqşı el bolğan. 27540585_1013091685521085_5184532672969356086_n
Sonday aqalaqşınıñ biri Tekes audanınıñ qala qwrlısın “ŞAÑIRAQ” formasında jobalap wsınıs jasağan Älimjan Aqalaqşı. Älimjan aqalaqşı Tekes audan bolıp alğaş qwrılğanda qazaqtardı otırıqşı ömir keşuge ügittegen sonımen qatar Tekestiñ qala jobasına wsınıs jasap, keleşektegi qala jobasın ŞAÑIRAQ ülgisinde jobalap salu wsınısın jasağan. Audan äkimşiligi jağınan bwl wsınıs qabıldanıp qalanıñ salınu ülgisi onıñ jobası negizinde qalanğan. Qala ülgisi keyin damıp büginderi Aziyadağı tipti älemdegi sirek ülgidegi qala formatına aynalıp otır. Sizder Tekes audan ortalığınıñ qala nobayın keñistikten tamaşalay alasızdar. 20-ğasır basında mwnday ozıq oqiğalar Şığıs Türkistan Qazaqtarı arasında köp bolğan. Qala jobasın wsınıp, formasın tiktegen kisi tek Älimjan aqalaqşı ğana emes, atı atalıp, eñbegi zerttelmegen birqanşa twlğalar bar. Mwnıñ bäri Wlt-azattıq köterilisine deyingi Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ mädeni-äleumettik jañğıruına äkep tireledi. Soğan qızığuşılıq tanıtıp, ğılmi izdenis jasaytın ağayınnıñ qarası köp bolsa eken deymiz. Tarixi şolu retinde osı posttı jazdım. Keyin tağı jazamız…

*Tüsinikteme:
Aqalaqşı- keminde 1000 tütin üydi basqaruşığa berilgen eski äkimşilik tarixi atau. Bir tütin üyde orta eseppen bes jan bar.

27072747_1013091672187753_5688805907371250711_n27072320_1013091722187748_2797186613358956996_n

Related Articles

  • Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp

  • JASTAR QALASINDAĞI RUHANI KEŞ: ALMATI ASPANI ABAY ÄNDERİMEN KÖMKERİLDİ

    JASTAR QALASINDAĞI RUHANI KEŞ: ALMATI ASPANI ABAY ÄNDERİMEN KÖMKERİLDİ

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Ämirbolat Qwsayınwlı Abay küni qarsañında Almatı qalasında aşıq aspan astındağı sahnada mıñdağan körermender Qazaqstan Respublikası Mädeniet jäne aqparat ministrliginiñ «Wlttıq kinonı qoldau memlekettik ortalığı» qoldauımen tüsirilgen Abaydıñ twñğış şığarmalar jinağınıñ jarıq köru tarihın bayandağan «Alğaşqı kitap» attı derekti fil'mdi tamaşaladı, dep jazadı Muztaumedia.kz. Dokudrama janrındağı bwl derekti fil'm qazaqtıñ neşe ğasırlıq ruhani tarihındağı tañ qalarlıq wlı oqiğa — 1909 jılı Peterbor qalasında Il'yas Boraganskiy baspasınan jarıq körgen Abaydıñ twñğış kitabınıñ qilı tağdırın beynelegen. Fil'm jalğız özi twtas bir älem jasap, şığarmaşılıqpen aynalısqan nebäri jiırma jıldıñ işinde qazaqtıñ tilin de, körkemdik, etikalıq tanımın da kürt özgertip, bwrın-soñdı türik jwrtı jetpegen biikke kötergen Abaydıñ alğaşqı kitabı qalay basılıp şıqtı, Abay közi tirisinde öziniñ

  • «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    «Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ

  • Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

    Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa

  • Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

    <span>kerey.kz</span>kerey.kz

    Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,

2 Comments

  1. Mwrat Isaev Kanapiyawlı

    Mar 24, 2018
    Reply

    Men bwrınğı Almatılıq käzir Astanada twramın. Almatınıñ ortalığınıñ köşeleri şığıstan batısqa jäne oñtüstikten soltüstikke bağıttalğan. Käzirgi zamanda maşina köp kezinde köşelerde keptelis köp kezdesedi, eger köşeler radialdı qiılısatın bolsa jäne köşe tar bolsa. Qalınıñ bir şetinen ekinşi qarama qarsı şetine jetu üşin jol qısqa bolu kerek. Aynalma joldar köp janarmay qajet etedi jäne qala auasın lastaydı. Sol sebepten mağan sizder wsınğan qalanıñ qwrılımı wnamadı!

  2. Mwrat Isaev Kanapiyawlı

    Mar 24, 2018
    Reply

    Mağan şañıraq tärizdi kala kartası wnamadı sebebi käzirgi zamanda maşinalar köp kezde, qala ortalığında keptelis boladı, al aynalma joldar köp janarmay qajet etedi jäne aua lastanadı! Jaña Astana, Almatı qalalarınan ülgi alğan dwrıs bolar. Bizde de keptelis bolıp twradı, sol sebepten köşeler keñ boluı tiis!

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: