Mädeniet Twlğalar Qazaq dästüri
Tekes audanınıñ qala qwrlısın “ŞAÑIRAQ” formasında jobalap wsınıs jasağan Älimjan Aqalaqşı.
kerey.kz
Jalpı Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ wlt-azattıq köterilisine deyingi (1939-1944jj arası) mädeni, ädebi, ekonomikalıq häm ağartuşılıq tarixı ğılmi twrğıda zerttelmey keledi.
Bir xalıq üşin qolına qaru alıp janın şüperekke tüyip, basın qauipke tigu- sol xalıq şıdamınıñ eñ soñğı talğamı dep esepteymin, oğan deyin ol xalıq ruxani, mädeni häm äleumettik jañğırumen tiresip bağadı. Meniñ aytpağım, Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ qarulı töñkeris jasağanğa deyingi mädeni, ruxani häm äleumettik-ekonomikalıq jañğıruı turalı bolmaq.
20-jıldardıñ bası ülken ruxani jañğırudıñ bastauı sanaldı. Älemdik deñgeyde jürilip jatqan mädeni tolqulardı küni bwrtın sezinip öz xalqın bayırğınıñ qarañqı qaptalında wyıqtap, wyalap qalmasın dep şamşıraqqa, jarıq kökjiekke süyregen kösemder payda bola bastadı. Sonday jañalıqtıñ şağın mısalına bügin toqtalmaqpın.
Altayda, Ürimjide, Qwljada, Şäueşekte qazaqtar mädeni-ağartuşılıq töñkerister jasay bastadı. Alıs-jaqın şetelden jün fabrikasın, qoy terisin öñdeytin cex satıp ala bastadı; bwrın şwbırğan tüyeli köş äreñ ötetin asulardan maşina jol saldırıp, kölik asırdı; wlttıq teatr aşılıp, ädebi şığarmalar saxınalandı; tb
20-j soñı, 30-j basında Qazaq eldi-mekenderinde jañadan äkimşilik audan, qalalar payda boldı. Jeri keñ, xalqı şoğırlı öñirler audandarğa bölindi. Sonday audan äkimşiliginiñ biri- İle ualayatınıñ Tekes audanı.
jalpı, 30-jıldarı İle ualayatında 28 aqalaqşı el bolğan eken. Är aqalaqşığa 1000 tütin üy bağınğan. YAğni İle ualayatında 1 guñ (töre auılı), 28 aqalaqşı el bolğan. 
Sonday aqalaqşınıñ biri Tekes audanınıñ qala qwrlısın “ŞAÑIRAQ” formasında jobalap wsınıs jasağan Älimjan Aqalaqşı. Älimjan aqalaqşı Tekes audan bolıp alğaş qwrılğanda qazaqtardı otırıqşı ömir keşuge ügittegen sonımen qatar Tekestiñ qala jobasına wsınıs jasap, keleşektegi qala jobasın ŞAÑIRAQ ülgisinde jobalap salu wsınısın jasağan. Audan äkimşiligi jağınan bwl wsınıs qabıldanıp qalanıñ salınu ülgisi onıñ jobası negizinde qalanğan. Qala ülgisi keyin damıp büginderi Aziyadağı tipti älemdegi sirek ülgidegi qala formatına aynalıp otır. Sizder Tekes audan ortalığınıñ qala nobayın keñistikten tamaşalay alasızdar. 20-ğasır basında mwnday ozıq oqiğalar Şığıs Türkistan Qazaqtarı arasında köp bolğan. Qala jobasın wsınıp, formasın tiktegen kisi tek Älimjan aqalaqşı ğana emes, atı atalıp, eñbegi zerttelmegen birqanşa twlğalar bar. Mwnıñ bäri Wlt-azattıq köterilisine deyingi Şığıs Türkistan qazaqtarınıñ mädeni-äleumettik jañğıruına äkep tireledi. Soğan qızığuşılıq tanıtıp, ğılmi izdenis jasaytın ağayınnıñ qarası köp bolsa eken deymiz. Tarixi şolu retinde osı posttı jazdım. Keyin tağı jazamız…
*Tüsinikteme:
Aqalaqşı- keminde 1000 tütin üydi basqaruşığa berilgen eski äkimşilik tarixi atau. Bir tütin üyde orta eseppen bes jan bar.
2 Comments
Mwrat Isaev Kanapiyawlı
Men bwrınğı Almatılıq käzir Astanada twramın. Almatınıñ ortalığınıñ köşeleri şığıstan batısqa jäne oñtüstikten soltüstikke bağıttalğan. Käzirgi zamanda maşina köp kezinde köşelerde keptelis köp kezdesedi, eger köşeler radialdı qiılısatın bolsa jäne köşe tar bolsa. Qalınıñ bir şetinen ekinşi qarama qarsı şetine jetu üşin jol qısqa bolu kerek. Aynalma joldar köp janarmay qajet etedi jäne qala auasın lastaydı. Sol sebepten mağan sizder wsınğan qalanıñ qwrılımı wnamadı!
Mwrat Isaev Kanapiyawlı
Mağan şañıraq tärizdi kala kartası wnamadı sebebi käzirgi zamanda maşinalar köp kezde, qala ortalığında keptelis boladı, al aynalma joldar köp janarmay qajet etedi jäne aua lastanadı! Jaña Astana, Almatı qalalarınan ülgi alğan dwrıs bolar. Bizde de keptelis bolıp twradı, sol sebepten köşeler keñ boluı tiis!