Қанат Сұлтанбеков: LRT-ның жоғалған ақшасын Жақсыбеков пен Әлиевтен сұрау керек

Qanat Swltanbekov: LRT-nıñ joğalğan aqşasın Jaqsıbekov pen Älievten swrau kerek

| Jan 15, 2022

Qanat Swltanbekov: LRT-nıñ joğalğan aqşasın Jaqsıbekov pen Älievten swrau kerek

Foto: nege.kz

WQK-niñ bwrınğı törağası Kärim Mäsimov wstalğalı beri LRT isimen küdikke ilingen Qanat Swltanbekovtiñ dauısı mwhittıñ arğı jağınan oqtın-oqtın estilip jatır. Ol bügin tağı aqtalıp, LRT isi turalı post jazdı. Bayqauımızşa, «Pandora jäşiginiñ» qaqpağı aşıla bastağan sıñaylı…

Nege.kz oqırmandarı keregin alar degen oymen Swltanbekovke de minber wsındıq.

Sonımen, Swltanbekov bılay deydi: «Men eşqanday da wyımdasqan qılmıstıq top qwrğam joq, LRT men BRT qwrılısı boyınşa eşqanday da aqşa wrlağan emespin. Men onıñ bir tiının da almadım. Qısqaşa bayandayın.

2009 jıldıñ qazanı men 2014 jıldıñ jeltoqsanı arasında Astana qalası äkiminiñ orınbasarı boldım.

2016 jılı (men äkimdikten ketken soñ 2 jıldan keyin) äkimdik LRT aqşasın (257 mln dollar) Astana Bankine audardı, aqşa sol küyi joq boldı. Qwrılıs sol sebepti toqtap, «jemqorlıq eskertkişi» payda boldı.

Astana LRT.

Endi ret-retimen bayandayın.

2012 jıl. Ükimet pen Twñğış prezident Alstom (Franciya) kompaniyasımen birigip, LRT salu turalı şeşim qabıldadı. Alstom jer betimen jüretin tramvaydı (europa elderindegidey) wsındı. Sol jılı Tasmağambetov onı özgertip, tramvaydı estakadağa köterudi (Dubaydağıday) tapsırdı.

Mwnıñ imidjdik joba ekenin, şağın qalada jolauşılar az bolğandıqtan juıq arada özin-özi aqtamaytının bäri tüsindi.

2013 jıl. Twñğış prezident jobanı toqtattı, al äkim Tasmağambetov jobanıñ qwnın arzandatu üşin el basşılığın LRT-nı BRT-ğa – estakada tramvayların avtobus jolağına auıstıruğa köndirdi.

2014 jıl. Ükimet pen Twñğış prezident BRT jobasın maqwldadı jäne qwrılıstı bastauğa pärmen berdi. Batıs mamandarımen keñesti, joba jasadı, qwrılıstı bastauğa kelisim şart jasaldı.

2014 jıldıñ küzi. Tasmağambetovti Qorğanıs ministrligine auıstırıp, ornına Jaqsıbekovti tağayındadı.

I.Tasmağambetov.

Sol jılı Astananıñ äkimi Jaqsıbekov meni öziniñ wlı Däurenge jiberdi. Ol barlıq transporttıq jobalardan «otkat» swrağan bolatın. Men odan bas tarttım da, jwmıstan ketuime tura keldi. Aytılğan äñgimeniñ ärbirin jiliktep, Däurenniñ bwl jobalardıñ tizimin qalay asqan qızığuşılıqpen zerttegenin ayta otırıp, bwl turalı köp närse jazuğa boladı.

2014 jıldıñ jeltoqsanı. Men äkimdikten kettim de, meniñ ornıma Nwräli Äliev keldi. Jaqsıbekov el basşılığın LRT jobasına qayta oralıp, qıtay tehnologiyasımen saluğa köndirdi. Qazirgi «salınğanı», anığında toqtap twrğanı – Jaqsıbekov pen Äliev tıqpalağan joba.

Sol jılı Mäsimovtiñ Qıtayğa saparı barısında LRT-nı qıtay kompaniyaları saladı degen şartpen halıqaralıq zaym tartıldı.

2016 jıl. Qıtaydıñ LRT saluğa dep bölgen 257 mln dolları Astana Bankine audarıldı da, tüsiniksiz sebeppen bank bankrot bop qaldı. Al qwrılıs toqtadı.

Bwl aqşanıñ qayda ketkenin bank esepşotı arqılı anıqtauğa boladı, biraq tergeu mwnı istemey otır.

Prezident Toqaev 2019 jılı (Deutsche Welle) Qıtayda LRT jobası boyınşa kinäliler sottalğanın ayttı. Endeşe LRT-nıñ qıtaylıq variantına 2 jıl bwrın jwmıstan ketip qalğan meniñ qanday qatısım bar?

K.Mäsimov.

Bwl is boyınşa meni jäne basqa da adamdardı ayıptı etip şığarıp, «Astana LRT qılmıstıq isi» dep atalatıp ülken ötiriktiñ figurantına aynaldırdı. Biz BRT boyınşa jwmıs istesek te, jobalar boyınşa negizgi şeşimderdi qabıldağan Astana äkimi, vice-ministrler, ministrler, Prem'er-ministr jäne Prezident äkimşiligi siyaqtı tizbekte kişkentay adam bolsaq ta, qoldan ayıptı etip şığardı.

Jemqorlıqqa qarsı qızmet meni LRT-ğa bölingen aqşanı jımqırudı wyımdastırdı dep ayıptadı.

Ayıptaudıñ bar negizi etip 2014 jılı 5 naurızda qol qoyılğan jobanıñ tehnikalıq-ekonomikalıq şığındarınıñ smetalıq jiıntığı qwjatın alğan. Bwl joba «Astana qalasınıñ transporttıq jaña jüyesi» dep ataladı. Bwl BRT, ITS qwrılısınıñ bastapqı kezeñi bolatın.

Ol kezde Ükimet äkimdikke qısım jasap, kelisimge tezdetip qol qoyudı talap etti. Tiisinşe, Tasmağambetov mağan talap qoydı, al men basqa mamandardan Ükimet tapsırmasın tezdetip orındaudı talap ettim. Tergeu bwdan meniñ qılmısımdı körip otır-mıs.

Osınday jağdaydan keyin men jäne basqa da mamandar Tasmağambetovpen kelise otırıp, jobağa qol qoydıq. Tergeu aralıq qwjatqa qol qoyğandardıñ bäriniñ qılmısın däleldedik dep mälimdedi.

Är närseni öz atımen atasaq, BRT jobası boyınşa ğana ayıptauda, al LRT jobası boyınşa eşkimdi tergegen joq, tergeu jürgizilmedi, 257 mln dollardı eşkim izdep jatqan joq. Äkimder men Ükimet müşeleriniñ eşbiri tergelmedi. Negizgi şeşimdi qabıldağan solar bolatın».

Swltanbekov Manhettenniñ turisterden tınıştau köşesinde kofe işip otırıp, osılay dep jazıptı. Bwğan Ädilbek Jaqsıbekov, Nwräli Äliev jäne Imanğali Tasmağambetov ne dep jauap berer eken?

nege.kz aqparattıq-saraptamalıq portalı

AQŞ Irannıñ Hark aralın basıp ala ma?

kerey.kz

Kian ŞARIFI Iran islam respublikasına tiesili Hark aralı. Amerika men Izrail'diñ Iranğa äue şabuıldarı jalğasıp jatqan twsta AQŞ-tağı sayasi ortada islam respublikasına tiesili Hark aralın basıp alu ideyası talqılana bastadı. Sarapşılardıñ aytuınşa, Vaşington Irandağı mwnay eksportınıñ negizgi oşağı sanalatın Hark aralın nısanağa aluı äbden mümkin. Bwl sankciyalar qwrsauındağı Iran ekonomikasın qwlatpay wstap twrğan bastı tabıs közin jauıp tastauı ıqtimal. Alayda Iran mwnay eksportınıñ 90 payızın qamtamasız etetin Parsı şığanağındağı şağın araldı basıp alsa, bwl AQŞ pen Izrail'diñ Iranğa qarsı soğısın tipti uşıqtırıp jiberui mümkin. Mwnıñ özi de Iran ekonomikasın tolıq qwrdımğa jibere almaydı deydi sarapşılar. 7 naurızda Axios basılımı AQŞ äkimşiligi Hark aralın basıp alu mümkindigin talqılağanın habarladı . Iran bwl aralğa
Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı