Şımkenttegi № 53 mektepten şu şıqtı. Osındağı 10-sınıp oquşısı öz wstazınıñ üstinen arız tüsirgen deydi tärtip saqşıları. Anıq bolğanı, mwğalim ağay kabinetke üş qızdı şaqırıp alıp, kiimin şeşudi bwyırğan boluı mümkin.

Bwl oqiğa qwzırlı organ qızmetkerleriniñ qwlağına jetip, ülken tekseru bastaldı. Nätijesinde bilim ordasınıñ birneşe bılıqtarı aşılıp otır.

Hamza atındağı № 53 orta mektep Kommunizm bölimşesinde ornalasqan. Osı mekteptiñ 10-sınıp oquşısı qızdardı bölek kabinetke şaqırğan mwğalimniñ üstinen arızdanadı. Şağımnan keyin mektepte dürbeleñ bastalıptı. Mamır ayınıñ basında bastalğan tekseris toqsan qorıtıp jatqan wstazdarğa äjepteuir kedergisin tigizgen.

Degenmen, bilim ordasınıñ direktorı Ahmet Mamşetov bwl oqiğanı joqqa şığaradı. Onıñ aytuınşa, matematika päniniñ mwğalimi üş qızğa sabaq ülgerimi naşarlağanı üşin wrısqan. Osı sätti paydalanğan bireuler mwğalimniñ oquşılarğa wrsatın qwqığı joq dep, şağımdanuğa aqıl bergen boluı mümkin. Sebebi, arız qazaq tilinde jazılğan. Al oquşı qızdar — özbek sınıbında oqidı.

Prokurorlardıñ tekseruinen keyin oquşınıñ şağımı şındıqqa janaspaytını anıqtalğan. Esesine bilim ordasınıñ özge bılıqtarınıñ beti aşıldı. Mekteptiñ biılğı oqu bitirgeli otırğan tülegi näpaqa tabu maqsatında şetelge ketip qalğan. Al mwğalimder sınıp jurnalına sol oquşını kelmey qalğanın belgilemey, tipti, bağa qoyıp kelipti. Al bitiruşi balanıñ ata-anası onıñ şetelge em alu üşin attanğanın aytıp aqtaladı.

Bwğan qosa mektep oquşıları sabaqqa tolıq kelmeytini anıqtaldı. Al mwnı mektep direktorı aua rayımen baylanıstırıp otır.

Prokurorlar anıqtalğan mäseleler boyınşa tez arada mwğalimderdi jinap, jiın ötkizdi. Bilim ordasındağı bılıqtarğa jol bergender jazalanadı dedi. Osı orayda qadağalauşı organnıñ qızmetkerleri qalalıq bilim bölimine arnayı hat ta joldadı.

Ernar Balabekov

otyrar.kz/

Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

kerey.kz

Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til
Tek tilge baylanıstı…

kerey.kz

Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,
“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

kerey.kz

“Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq
Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

kerey.kz

Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda