|  | 

Äleumet

“Ilği qız tuğan äyel” dep talaylar müsirkeydi

  • ©Nwrğisa Eleubekov (foto)©Nwrğisa Eleubekov (foto)

Bes qızdıñ anasımın. Älbette «men baqıttımın!» dep nıq senimmen ayta alamın. Qızdarımız aqıldı. Bireulerdi bilemin, wldarı araqqa salınıp ne anaşa şegip ata-anaların jılatıp jüredi. Nağız qasiret sol. Mwnday «qarğayın desem – jalğızım, qarğamayın desem – jalmauızım» degizetin wlıñ bolğanşa, aqıldı bes qızıñ bolğan ğanibet! 
Şını kerek, «tek qız tudım» dep eş ökinbeymin. Besinşi qızımdı tuğanda därigerler qız ekenin aytuğa bata almay jürdi. Negizi UZI-ğa bir ret tüskenmin. Onda jınısı dwrıs körinbedi. Al auıldan audanğa jii kelu mağan mümkin emes. Sol sebepti de «bälkim wl bolar» degen ümitpen jürdim. Qız bolsa da meniñ bauır eti balam. Qızımdı qoynıma alğanda et jüregim eljirep sala berdi.

Moyındaymın, «ılği qız tapqan äyel» dep sırttan bireulerdiñ müsirkeytinderi mağan wnamaydı. Tipti, enem de ünemi «qız ğana tuatın qatın» dep keketip-mwqatıp otıratın. Onı aytasızdar, küyeuimniñ kezinde bükil auıldı şulatqan bir bwzıq inisiniñ özi keyde qağıtıp-soğıtıp bir tiispese köñili könşimeydi. Onıñ tipti qızdarıma «şeşesiniñ qızdarı» dep onıñ ağasınıñ olarğa eş qatısı joqtay söyleytini bar. Qwddı bes qızdı da men joldan tapqanday… Köp adam üşin tek qız tuatın äyel – ekinşi swrıp adam siyaqtı. Ülken qızım bärin tüsinedi. Ağasın sıylaudan qalğan. Alayda «qanday bolsa da ağañ, ülken kisi, söyleydi, qoyadı» dep qızımdı aqılğa şaqırıp otıramın.

Meniñ küyeuim – altı ağayındı. Enem altı wl tuğan äyel. Sizderge – ötirik, mağan – şın. Menen basqa kelinderiniñ barlığı tek wl tuadı. Tek menen keyingi kelinimiz bir wl, bir qız tuğan.

Enem birde tösek tartıp, jatıp qaldı. Özi öletin şığarmın dep oyladı. Biraq dertinen ayığıp, qazir din aman. Aurıp jatqanda kileñ wl tuıp, märtebeli bolıp jürgen bir de bir kelini oğan qaramadı. Jwmıs arasında (mektepte mwğalimmin) üyge jügirip kelip, astın tazalap, tamaqtandırıp jürdim. Osılay bir jıl biraz qinaldım. Onı qoyşı, enemniñ aman qalğanına qattı quandıq. Arasında meniñ qızdarım qarağan edi oğan. Tüsingenine rahmet, sodan keyin enemniñ mağan közqarası mülde özgerdi. 180 gradusqa. Qazir ekeumizdiñ qarım-qatınasımız basqa. Qızı men şeşesi siyaqtımız. Ne istese de menimen aqıldasadı. Tättisin, ädemisin tığıp mağan beredi. Qızdarımdı da erekşe jaqsı köredi. Qısqası, enem ömir men ölimniñ ortasında jatıp, bwrınğı qatelikterin moyındağan siyaqtı.

Biraq keyde küyeuimdi ayaymın. Dostarınıñ barlığında da wl bar. Birde mektepte birge oqığan dosı qonaqta otırğanımızda «sen osı wl tudıra almasañ mağan aytıp qoysañşı, kömektesip jibereyin» dep keñk-keñk külgende, küyeuimniñ auzına söz tüspey, bası salbırağan küyi közimen jer süzip otırıp qaldı. Ärine ol «qaljıñdadım» dep oyladı, dese de dosınıñ erkektik namısın ayaq astı qılğanın wqpadı. «Onday aqımaq adamdarğa söz şığındap keregi joq» dep, men de ündemedim. Biraq küyeuimniñ aldında özimdi qattı kinäli sezindim. Qwdaydıñ bir wl bermegenine sol kezde nalıdım iştey.

Küyeuim qızdarın qattı jaqsı köredi. Mağan da «wl tumadıñ» dep eşuaqıtta artıq äñgime aytıp körgen emes. Birde üşinşi qızım nauqastanıp audandıq auruhana tüsip qaldı. Şığaratın kezde küyeuim köliginiñ bir jerin jöndep alayın dep, özi jwmıs istep jürip, «sarı qızım jazıldı, üyge qaytıp keledi» dep özinşe bir öleñ şığarıp, ändetip jür. Jüregim jılıp sala berdi. Är qızın özinşe jaqsı köredi. Osıdan birneşe jıl bwrın ülken qızımız dükennen qımbat ayaq kiim körip, qattı qızıqqanın aytıp keldi. Ol tünde wyıqtap qalğanda, küyeuim mağan sıbırlıp «qızımızğa tosın sıy jasayıq. Tañerteñ ertemen ana ayaq kiimdi satıp alıp, qasına äkep qoyayıq» deydi. «Bağası uday ğoy. Sodan keyin qinalıp qalmaymız ba?» dep edim, «bir mänisi bolar. Balamnıñ bir quanışınıñ özi men üşin orasan baylıq!» deydi. Däl solay jasadıq. Qızımızdıñ quanışında şek joq. Şınımen de odan ötken baqıt joq eken!

Qazir jasım 40-tan asqan. Meniñ jasımda da bala tuıp jatqan äyelder joq emes. Densaulığım da, täubä, jaqsı. Tağı bir qwrsaq köterip körsem deymin. Biraq tağı qız bolıp qalsa qaytemin. Wldı añsap jürgen küyeuim tağı qız tuılsa qanday küyge tüser eken… Qazir osınday oylar mazalap jür. Älde wl tuamın degen oymen ğana bala kötermey-aq qoyayın ba? Küyeuimniñ atın jalğastıratın «bir altın şümek» bir jağınan kerek. Qaytsem eken, bilmeymin…
Gülbaqıt

Alashainasy.kz 

Related Articles

  • Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

    Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

    Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi

  • Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

    Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti.

    Arman Älmenbet Eki-üş kün uayımğa salınıp kettim. Osı soñğı jazğanım bolsın. Äri qaray Qwdayğa tapsırıp, jwmısımdı isteyin. 6 aqpan küngi oyım: Bizdi basqarıp otırğan bir top adam üşin orıs tili – IVL apparatı ispetti. Kovid kezinde ökpesi jwmıs istemey qalğan adamdarğa Türkiyadan IVL degen apparat äkelgeni esteriñizde me? IVL bolmay, qanşa adam ölip qaldı. Orıs tilin alıp tastasaq, Mäñgilik el men Esil özeniniñ ortasındağı bes-altı ğimarat bosap qaladı. Tek orısşa oylanatın adamdar jinalıp ap, özderi ädemi otır o jerde. Meniñ tüsinigimde, orıs tilin konstitciyadan alıp tastau üşin oğan aldın ala dayındalu kerek. Soñğı eki jarım jılda osını qattı oylanıp jürmin. Wsınayın dep edim, qızığatın adam taba almadım. Söytip «Ana til

  • Tek tilge baylanıstı…

    Tek tilge baylanıstı…

    Qazaq Respublikasında bir ğana memlekettik til bar. Ol- qazaq tili. Qazaq tilinen basqa eşbir ekinşi tilge memlekettik märtebe berilmeui kerek! Otız jıldan astam uaqıttan beri geosayasi ahualdı sıltauratıp keldik. Endi bizdiñ de minezimizdi häm mısımızdı körsetetin uaqıt keldi. QR-nıñ azamatı häm salıq tapsıruşı qatardağı twrğını retinde talap etemin! Aldağı bes jılda Qazaq Respublikasında eleuli demografiyalıq özgerister boladı. Atap aytqanda 2030 jılınan keyin qazaqtardıñ respublikadağı jalpı ülesi 80-85% ke deyin artadı. Slavyan halıqtarınıñ ösimi azayıp 10%-ğa deyin tüsedi. Esesine eldegi türkitildes özbek, tatar, wyğırlardıñ ösimi eselep ösip tipti 10-15 jılda orıstardıñ ornın basıp ozuı mümkin. Sol kezde Qazaq Respublikasındağı jalpı türkitildes halıqtardıñ üles salmağı 85-90% ke jetedi. Nätijesinde qazaq mektepteriniñ sanı,

  • “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

    “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin.

    “Qazaq tili – memlekettik til” dep jazılıp twr ğoy deydi. Nege onday sözdiñ paydası joq ekenin tüsindireyin. “Jaña konstituciyanıñ” 9-bap 2-tarmağı twrğanda qwjattar eşqaşan qazaqşa jasalmaydı. Tek audarma tili bolıp qaladı. Sebebi memlekettik byurokratiya 9-baptıñ 2-tarmağına süyenip, is-qağazdardı orısşa jasap üyrengen. Sol sebepti is-qağazdıñ bäri aldımen orısşa jasaladı, keyin qazaqşağa qalay bolsa solay audarıladı. Sol sebepti 1-tarmaqtıñ bolğanı qazaq tiliniñ nağız memlekettik til märtebesinde boluına eş kömektese almaydı. Bir ğana jolı bar: konstituciyada memlekettik til de, resmi til de – qazaq tili dep tayğa tañba basqanday jazılıp twruı kerek. Qwjattıñ memlekettik tildegi nwsqasınıñ ğana zañdı küşi boluı tiis. Sol kezde basqa tilderdegi nwsqası jay audarması boladı. Sol kezde ğana qazaq

  • Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

    Memlekettik til: Qauqarlı ma, älde äli de deklaraciya ma?

     Serik Erğali Suretter: aqmeshit-zhastary.kz, democrat.kz sayttarınan alındı. Ata Zañ jobasınıñ talqısı Qazaqstandağı eñ sezimtal, eñ wzaq talqılanıp kele jatqan mäseleniñ biri — memlekettik tildiñ naqtı märtebesi. Konstituciyada qazaq tili memlekettik til dep jazılğanına otız jıldan astı. Alayda qoğamdağı şınayı swraq äli de aşıq: qazaq tili — basqarudıñ tili me, älde simvoldıq märtebedegi til me? Til mäselesi nelikten şeşilmey keledi? Sebebi biz wzaq uaqıt boyı tilge: – mädeni qwndılıq retinde ğana qarap keldik; – onı memlekettik basqaru tili retinde naqtı bekitpedik. Nätijesinde: – Konstituciyada bir mätin, – täjiribede basqa jağday qalıptastı. Bwl qayşılıq tildiñ emes, konstituciyalıq ayqındıqtıñ älsizdiginen tuındadı. 9-baptağı bastı tüyin Joba boyınşa: 1. Qazaqstan Respublikasınıñ memlekettik tili – qazaq tili. 2. Memlekettik wyımdarda

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: