ORAL. QazAqparat – Bügin Oral qalasındağı Saltanat sarayında «Onomastika jäne körneki aqparat mäseleleri» degen taqırıpta respublikalıq döñgelek üstel otırısı boldı.Onda QR Mädeniet jäne sport ministrligi Tilderdi damıtu jäne qoğamdıq-sayasi jwmıs komiteti törağasınıñ orınbasarı Serik Sälemovtiñ mälim etkenindey, qazirgi tañda sırtqı jarnama men körneki aqparat mätinderiniñ qate jazıluı, memlekettik tildegi körneki aqparattardıñ jüyeli sipat almauı qoğamda jii sınğa wşırap jatadı.

Elimizde körneki aqparat mäseleleri «Qazaqstan Respublikasındağı Til turalı» jäne «Jarnama turalı» zañına säykes jüzege asırıladı. Osı rette jergilikti atqaruşı organdar tarapınan körneki aqparattar men jarnamalardıñ sauattılığın qadağalau, tilin retteu, jüyeleu jetispeydi. Sol sebepti olardıñ qoldanıstağı zañnama talaptarına say resimdelui üşin ädistemelik kömek körsetu qajet.

Otırısta söz alğan Batıs Qazaqstan oblıstıq mäslihatınıñ hatşısı Mälik Qwlşar onomastikanıñ sayasi salmağı bar, özekti mäselelerdiñ biri ekendigin aytıp, bwl bağıtta öñirde biraz jwmıs jasalğandığın jetkizdi.

Aytalıq, köşe atauların özgertuge qatıstı oblıstıq onomastika komissiyasına 1237 wsınıs tüsse, sonıñ 730-ı oñ şeşimin taptı.

QR Parlamenti Senatınıñ deputatı, QR Ükimeti janındağı respublikalıq onomastika komissiyasınıñ müşesi Jabal Erğalievtiñ aytuınşa, memlekettik tildi damıtu qazaq qoğamın, wlt ziyalıların tolğandırıp otırğan asa tolğaqtı mäselelerdiñ biri ekendigi belgili. Til adamnıñ janı, ruhı, soğıp twrğan jüregi, sondıqtan oğan bey-jay qarauğa bolmaydı. Elimiz Täuelsizdigin jariyalağannan bergi jiırma bes jıl işinde sol bayağı mäselelerdiñ aldımızdan şığıp kele jatqanı til sayasatın jüzege asırudıñ kemdiginen deuge boladı. Endigi mindet – köp wlt ökilderi mekendeytin Qazaqstandağı el birligin saqtay otırıp, memlekettik tildiñ tarihi mañızın barşa qazaqstandıqtardıñ sanasına siñiru, onıñ kökeykesti mäselelerin köp bolıp şeşu. Mısalı, BAQ-ta, teledidarda memlekettik tildi nasihattau ädis-täsilderin jetildiru kerek. Bügingi wrpaqtı tilge baulitın jandı rolikterdi nege wyımdastırmasqa. Sonday-aq mekeme-käsiporındar öz esep, habarlamaların eki tilde jasağanımen, onıñ qazaqşasına köñil toladı dep aytu qiın. Keyde onıñ orısşasın oqığannan keyin ğana qazaqşa mätindi tüsinuge boladı. YAğni qazaq tili audarma esebinde köleñkede qalıp qoymauı kerek.

Abaytanuşı, M.Äuezov atındağı Oñtüstik Qazaqstan memlekettik universiteti gumanitarlıq ğılımdar institutınıñ direktorı, filologiya ğılımdarınıñ doktorı, professor, akademik Mekemtas Mırzahmetwlı körneki jarnama da wlttıq ideologiyadan tısqarı qalmauı kerektigin atap körsetti. Halqımızda jer de, danalıq ta, adamgerşilik te jetkilikti. Sondıqtan wlttıq dästürdi joğaltıp almau üşin köp närse jasaluı kerek. Onomastika mäselesinde de oylanatın, qolğa alatın mäseleler az emes. Eñ bastısı, ärqaysımız belsene qatıssaq, qanşa kürdeli bolsa da, şeşilmeytin mäsele joq, tek onı wzatıp almauımız kerek.

Otırısta sonday-aq QR Ükimeti janındağı respublikalıq onomastika komissiyasınıñ müşeleri, L.Gumilev atındağı Euraziya wlttıq universitetiniñ professorı, filologiya ğılımdarınıñ doktorı Serik Negimov, «Ayqın» respublikalıq gazetiniñ bas redaktorı Nwrtöre Jüsip jäne basqaları jarnama jäne körneki aqparat töñireginde öz oy-tolğamdarımen bölisti.

Sonımen qatar onomastika salasındağı normativtik-qwqıqtıq aktilerdi retteu mäseleleri de talqılandı.

Ayta keteyik, onomastikağa baylanıstı normativtik-qwqıqtıq aktilerge qwqıqtıq taldau jwmıstarın jürgizu mäselesiniñ tuındauına baylanıstı onomastikalıq nısandar, äkimşilik-aumaqtıq birlikterdiñ qwramdas bölikterine atau beru jäne qayta atau räsimderi 2016 jılğa deyin toqtatılıp otır. Osığan oray atalğan mäseleni talqılau, qoldanıstağı zañnamağa wsınıstar äzirleu maqsatında Mädeniet jäne sport ministrligi janınan arnayı jwmıs tobı qwrıldı. Oralda ötken otırısta aytılğan wsınıs-pikirler de jinaqtalıp, ekşeletin boladı.