Almatı qalasınıñ sud'yaları ötetin is-şaralardı qazaq tilinde ötkizu maqsatında jas mamandarmen jii jiındar ötkizip twrmaq.
kerey.kz
“Memlekettik Til – ruhani baylıq.
Til – halıqtıñ janı. Tili qwrısa, halıq ta jer betinen joğaladı. Adamzat tarihında köptegen örkenietti elderdiñ öşip ketui aldımen tildi joğaltudan bastalğanın ğılım däleldep otır. Bügingi qazaq qoğamındağı mäñgürttiktiñ bası da öz tilin tärk etuden tudı. Tili men dininen ayırılğan onday jan ruhani kemtarlığın, adamdıq bolmısın tüsinbey, köldeneñ kök attınıñ qoljaulığına aynaladı. Ana tilimizdiñ tağdırı üşin küreste halqımız qam-qareketsiz bolğan emes. Jiırmasınşı jıldarı til täuelsizdigin tu etip kötergen Älihan, Ahmet, Mirjaqıp, Mağjan, Mwhtarlar, sekseninşi jıldardıñ ayağında bostandıqtıñ lebi bilinisimen bastalğan bükilhalıqtıq qozğalıs sonıñ ayğağı.
Qazaq jazuı 1929 jılğa deyin arab grafikasın, al 1929-1940 jıldarı latın grafikasın qoldanğan. 1940 jıldan bastap qazirgi uaqıtqa deyin orıs grafikasın qoldanuda. Memlekettik til, yağni, qazaq tili – älemdegi altı mıñğa juıq tilderdiñ işindegi qoldanu örisi jağınan jetpisinşi, al til baylığı men körkemdigi, oralımdığı jağınan alğaşqı ondıqtar qatarındağı til. Sonday-aq, ol dünie jüzindegi auızşa jäne jazbaşa til mädenieti qalıptasqan altı jüz tildiñ jäne memlekettik märtebege ie eki jüz tildiñ qatarında twr.
Täuelsizdiktiñ negizgi tiregi – wlttıñ tili, dini, dili. Täñirdiñ adam balasına jasağan sıyı da — til. Ol- qasietti de qasterli. Onıñ boyında özekti, jandı özine tartıp twratın keremet küş bar. Tilde bükil tirşilik twrğanday. Til – wlttıñ asa igilikti äri onıñ özine tän ajırağısız belgisi. Tildiñ tağdırı – barşamızdıñ qolımızda.
Bizdiñ qazaq halqınıñ tili öte bay, aytıluğa oramdı, körkem til. Til-adamnıñ barlıq sanalı ömiriniñ qwralı: öner-bilimdi, mädeniettilikti, qoğamnıñ belsendi azamatı boludı ol til arqılı üyrenedi. Til onıñ işinde bizdiñ ana tili elimizdegi halıqtardıñ barlıq is-äreketiniñ, qarım-qatınasınıñ qwralı boluı tiis, onıñ mädenietin joğarı satığa köteru ärbirimizdiñ borışımız. Til baylığın igeru – ana tilin qadrleytin, til mädenietiniñ şıñına qol sozatın adamnıñ äreketi. Ana tilin jaqsı bilu — ärkimniñ azamattıq borışı, qoğamda atqaratın qızmetiniñ tiregi. Elimizdiñ täuelsiz memleket bolıp, egemendik aluı tili men psihologiyasına onıñ öz mäninde damuına mümkindik berdi. Bügingi küni memlekettik tildi qoğam ömiriniñ barlıq salasına tereñdete engizu mäselesi ülken mañız alıp otır. Soñğı kezde memlekettik tildiñ örisin keñeytuge, onıñ örken jayıp damuına ıqpal etetin bastı-bastı qadamdar jasaluda.
Qazaq halqınıñ qaharman wlı Bauırjan Momışwlı öz zamanında: “Til baylığı – eldiñ eldigin, jwrtşılığın, ğılımi ädebietin, önerkäsibin, mädenietin, qoğamdıq qwrılısın, salt-sanasınıñ, jauıngerlik dästüriniñ, mwrasınıñ qay därejede ekenin körsetetin sözsiz däleli, mölşeri” — dep tayğa tañba basqanday anıq ta ayqın körsetip bergen bolatın.
Tildi oqıp-üyrenudi barınşa joğarı deñgeyge köteru qajet. Elbası N.Ä.Nazarbaevtıñ til turalı talap mindetterinde «Qazaq qazaqpen qazaqşa söylessin» degen. Bwl är qazaqstandıqtıñ qasterli parızı. Qazaq tiliniñ öz märtebesine say tolıqqandı qoğamdıq qızmet atqaruı asa qanağattanğısız ekenin, jan-tänimizben tüsine otırıp, büginde «Til turalı» zañnıñ jüzege asu barısın talqılauda bastı nazardı memlekettik til tağdırına audararımız anıq. Öytkeni qazaq tili älemdik mädeniettiñ bölinbes bölşegi retinde tek qazaq topırağında ğana memlekettik märtebeni talap ete aladı.
Tilderdi damıtu – elderdiñ memlekettik sayasattıñ asa mañızdı bağıttarınıñ biri. Jalpı memlekettik til sayasatın tolıqqandı jüzege asıru bwl bwqaralıq iske aynalğanda ğana közdegen maqsatına jete aladı. Tilimiz qwrıp ketti, qwrdımğa batıp jatır dep otıra bermey, onıñ mañızı men mümkindikterin jan-jaqtı aşıp, jwrttıñ oğan degen senimin nığaytuğa küş salğanımız dwrıs. Tildi nasihattauda,üyretude jeke adamdardıñ, otbasınıñ atqarar qızmetin jan-jaqtı zerttep, onı jüzege asırudıñ ozıq ädistemesin jasauda da BAQ-tıñ atqarar qızmeti mol boluı tiis. Bügingi künniñ talabına say, qazaq tilin memlekettik qızmetşilerge söyleu qwralı retinde emin-erkin meñgertu üşin qazaq tili kurstarın jürgizip, oqığan qızmetkerlerdiñ bilimin anıqtau qajet. Sonday-aq «Memlekettik til» degen taqırıpta döñgelek üsteldermen jauaptı twlğalarğa arnalğan seminar ötkizip otırğan jön.
Eñ bastısı, qazir qazaqstandıqtar tarapınan memlekettik tildi qoldau jäne damıtu bağıtında barınşa müddelik tanıtıp otır. Bügingi küni tilderdi damıtu jan jaqtı qarastırıluda. Til tağdırına degen jeke adam retinde janaşırlığımızben qamqorlığımız artuda. Qazirgi tañda köptegen otbasılar balaların qazaq tilinde oqıtatın mektepterge ana tilin jetik meñgeru üşin berip, oqıtıp jatqandarı quantarlıq jağday. Ärbir otbasında, osınday tilge degen janaşırlıq bolsa, «tamşıdan tama-tama dariya bolar» degendey, tilimizdiñ jağdayı äldeqayda joğarı deñgeyge köteriler degen senimdemin.
Toqsan auız sözdiñ tobıqtay tüyinine keler bolsam, tilge degen qwrmet – halıqqa degen qwrmet. Til märtebesi – el mereyi. Tilsiz halıqtıñ, eldiñ ömir sürui mümkin emes. Älem tanığan el bolu üşin tilimizdiñ jwldızın biiktetuimiz kerek.
Memlekettik Til – ruhani baylıq.
Til – halıqtıñ janı. Tili qwrısa, halıq ta jer betinen joğaladı. Adamzat tarihında köptegen örkenietti elderdiñ öşip ketui aldımen tildi joğaltudan bastalğanın ğılım däleldep otır. Bügingi qazaq qoğamındağı mäñgürttiktiñ bası da öz tilin tärk etuden tudı. Tili men dininen ayırılğan onday jan ruhani kemtarlığın, adamdıq bolmısın tüsinbey, köldeneñ kök attınıñ qoljaulığına aynaladı. Ana tilimizdiñ tağdırı üşin küreste halqımız qam-qareketsiz bolğan emes. Jiırmasınşı jıldarı til täuelsizdigin tu etip kötergen Älihan, Ahmet, Mirjaqıp, Mağjan, Mwhtarlar, sekseninşi jıldardıñ ayağında bostandıqtıñ lebi bilinisimen bastalğan bükilhalıqtıq qozğalıs sonıñ ayğağı.
Täuelsizdiktiñ negizgi tiregi – wlttıñ tili, dini, dili. Täñirdiñ adam balasına jasağan sıyı da — til. Ol- qasietti de qasterli. Onıñ boyında özekti, jandı özine tartıp twratın keremet küş bar. Tilde bükil tirşilik twrğanday. Til – wlttıñ asa igilikti äri onıñ özine tän ajırağısız belgisi. Tildiñ tağdırı – barşamızdıñ qolımızda.
Bizdiñ qazaq halqınıñ tili öte bay, aytıluğa oramdı, körkem til. Til-adamnıñ barlıq sanalı ömiriniñ qwralı: öner-bilimdi, mädeniettilikti, qoğamnıñ belsendi azamatı boludı ol til arqılı üyrenedi. Til onıñ işinde bizdiñ ana tili elimizdegi halıqtardıñ barlıq is-äreketiniñ, qarım-qatınasınıñ qwralı boluı tiis, onıñ mädenietin joğarı satığa köteru ärbirimizdiñ borışımız. Til baylığın igeru – ana tilin qadrleytin, til mädenietiniñ şıñına qol sozatın adamnıñ äreketi. Ana tilin jaqsı bilu — ärkimniñ azamattıq borışı, qoğamda atqaratın qızmetiniñ tiregi. Elimizdiñ täuelsiz memleket bolıp, egemendik aluı tili men psihologiyasına onıñ öz mäninde damuına mümkindik berdi. Bügingi küni memlekettik tildi qoğam ömiriniñ barlıq salasına tereñdete engizu mäselesi ülken mañız alıp otır. Soñğı kezde memlekettik tildiñ örisin keñeytuge, onıñ örken jayıp damuına ıqpal etetin bastı-bastı qadamdar jasaluda.
Tildi oqıp-üyrenudi barınşa joğarı deñgeyge köteru qajet. Elbası N.Ä.Nazarbaevtıñ til turalı talap mindetterinde «Qazaq qazaqpen qazaqşa söylessin» degen. Bwl är qazaqstandıqtıñ qasterli parızı. Qazaq tiliniñ öz märtebesine say tolıqqandı qoğamdıq qızmet atqaruı asa qanağattanğısız ekenin, jan-tänimizben tüsine otırıp, büginde «Til turalı» zañnıñ jüzege asu barısın talqılauda bastı nazardı memlekettik til tağdırına audararımız anıq. Öytkeni qazaq tili älemdik mädeniettiñ bölinbes bölşegi retinde tek qazaq topırağında ğana memlekettik märtebeni talap ete aladı.
Tilderdi damıtu – elderdiñ memlekettik sayasattıñ asa mañızdı bağıttarınıñ biri. Jalpı memlekettik til sayasatın tolıqqandı jüzege asıru bwl bwqaralıq iske aynalğanda ğana közdegen maqsatına jete aladı. Tilimiz qwrıp ketti, qwrdımğa batıp jatır dep otıra bermey, onıñ mañızı men mümkindikterin jan-jaqtı aşıp, jwrttıñ oğan degen senimin nığaytuğa küş salğanımız dwrıs. Tildi nasihattauda,üyretude jeke adamdardıñ, otbasınıñ atqarar qızmetin jan-jaqtı zerttep, onı jüzege asırudıñ ozıq ädistemesin jasauda da BAQ-tıñ atqarar qızmeti mol boluı tiis. Bügingi künniñ talabına say, qazaq tilin memlekettik qızmetşilerge söyleu qwralı retinde emin-erkin meñgertu üşin qazaq tili kurstarın jürgizip, oqığan qızmetkerlerdiñ bilimin anıqtau qajet. Sonday-aq «Memlekettik til» degen taqırıpta döñgelek üsteldermen jauaptı twlğalarğa arnalğan seminar ötkizip otırğan jön.
Eñ bastısı, qazir qazaqstandıqtar tarapınan memlekettik tildi qoldau jäne damıtu bağıtında barınşa müddelik tanıtıp otır. Bügingi küni tilderdi damıtu jan jaqtı qarastırıluda. Til tağdırına degen jeke adam retinde janaşırlığımızben qamqorlığımız artuda. Qazirgi tañda köptegen otbasılar balaların qazaq tilinde oqıtatın mektepterge ana tilin jetik meñgeru üşin berip, oqıtıp jatqandarı quantarlıq jağday. Ärbir otbasında, osınday tilge degen janaşırlıq bolsa, «tamşıdan tama-tama dariya bolar» degendey, tilimizdiñ jağdayı äldeqayda joğarı deñgeyge köteriler degen senimdemin.
Toqsan auız sözdiñ tobıqtay tüyinine keler bolsam, tilge degen qwrmet – halıqqa degen qwrmet. Til märtebesi – el mereyi. Tilsiz halıqtıñ, eldiñ ömir sürui mümkin emes. Älem tanığan el bolu üşin tilimizdiñ jwldızın biiktetuimiz kerek.
Äuezov audanınıñ sud'yası
Altınay Jwmabaeva
kerey.kz
Pikir qaldıru